Gorczyca sarepska - Polski Serwis Naukowy

Brassica juncea var. juncea

Kapusta sitowata (Brassica juncea (L.) Czern.), nazywana także kapustą sarepską lub gorczycą sarepską – gatunek rośliny jednorocznej należący do rodziny kapustowate. W stanie naturalnym występuje w Azji (Syberia, Chiny), w Europie Wschodniej i w Ameryce Północnej. Jest rośliną uprawianą, czasami dziczeje (ergazjofigofit). Status gatunku we florze Polski: efemerofit.

Rośliny lecznicze - najczęściej rośliny lądowe, zawierające substancje czynne, stosowane w medycynie i ziołolecznictwie. Z niektórych części tych roślin wyrabia się leki (np. z korzeni, łodyg, liści, kwiatów). Na świecie poznano ok. 2 500 gatunków roślin leczniczych, u nas rośnie ich ok. 400, w praktyce stosowane jest ok. 200. Zdecydowana większość z nich to rośliny naczyniowe, nieliczne należą do paprotników, porostów i glonów. Niektóre z gatunków ziół stosowane dawniej w ludowej medycynie, obecnie nie są już używane.

Zgnilizna twardzikowa – choroba grzybowa wielu roślin np. fasoli, pomidora, ogórka, tytoniu oraz roślin ozdobnych, przemysłowych czy korzeniowych. Oprócz występowania na roślinach w czasie ich uprawy może także wystąpić w czasie przechowywania ich części. Wywoływana przez Sclerotinia sclerotiorum, patogen należący do gromady workowców, rządu helotkowców.

Morfologia

Łodyga Jest mocno rozgałęziona i osiąga wysokość do 1 m. Cała pokryta jest woskowym nalotem, tak, że ma siny kolor. Liście Dolne liście są duże, lirowatego kształtu i kędzierzawe, górne, mniejsze, są zazwyczaj niepodzielone. Kwiaty Kielich 4-działkowy, korona 4-płatkowa, żółtego koloru. Ma 6 pręcików i 1 słupek, dojrzewają równocześnie. Okres kwitnienia: VI-VII. Jest owadopylna lub samopylna. Owoc Długa łuszczyna zawierająca w środku żółte lub brązowe nasiona. Utrzymuje się na roślinie dłużej, niż u gorczycy białej i gorczycy czarnej. Jej nasiona mają gorzki i piekący smak, od którego pochodzi jej zwyczajowa nazwa gorczyca. Smak ten zawdzięcza składnikowi o nazwie synalbina.

Zastosowanie

Roślina uprawna. Najwięcej gorczycy uprawia się w: Danii, Francji, Wielkiej Brytanii i krajach Beneluksu. Z nasion gorczycy wytwarza się wysokiej jakości olej (ma on zdolność pochłaniania wszelkich zapachów). Przede wszystkim jest jednak wykorzystywana do produkcji musztardy oraz jako przyprawa do przyprawiania wędlin, marynat, maseł ziołowych, majonezów i surówek. Nasiona gorczycy dodaje się do kiszonych warzyw. Są też składnikiem pieprzu ziołowego.

Roślina lecznicza. Surowcem leczniczym są nasiona Semen Sinapis albae (Semen Erucae). Zawierają one olejki eteryczne, glikozydy, tłuszcze, białka, sole mineralne, szczególnie dużo siarki. Gorczyca jest środkiem szeroko stosowanym w lecznictwie. Nasiona gorczycy mają silne własności drażniące, na skórę działają rozgrzewająco, a według medycyny ludowej także "odpromieniowująco". W tym celu stosuje się okłady w postaci plastrów nasyconych zmielonymi ziarnami gorczycy lub spirytusem gorczycowym. Okłady takie stosuje się przy dolegliwościach reumatycznych, na przeziębienia, zapalenie płuc, korzonków nerwowych, na dusznicę bolesną. Wykazują dużą skuteczność. Olejek gorczyczny używa się do płukania gardła i migdałków, jest też składnikiem wielu maści.

Choroby i szkodniki

Plantacje gorczycy atakowane są przez podobne choroby i szkodniki, jak plantacje rzepaku, a mianowicie: mączniak rzekomy, zgorzel siewek, cylindrosporioza roślin krzyżowych, zgnilizna twardzikowa. Zapobiega się szerzeniu tych chorób i szkodników przez płodozmian, stosowanie kilkuletnich przerw w uprawie roślin kapustnych na danym polu. Zwalcza się je metodami chemicznymi.

Ciekawostki

Mimo że jest rośliną jadalną (jako przyprawa) i leczniczą, jest też bardzo niebezpieczna dla zdrowia przy niewłaściwym użyciu. Przedawkowanie przy spożyciu ustnym może spowodować podrażnienie żołądka, uszkodzenie wątroby, nerek i dróg moczowych. U kobiet może spowodować silne przekrwienie macicy i poronienie. Wdychanie olejku gorczycznego może spowodować oparzenie błon śluzowych gardła, krtani i uszkodzenie układu oddechowego poprzez porażenie jego mięśni gładkich.

Gorczyca używana jest od tysięcy lat. W średniowieczu była przyprawą dostępną tylko dla bogatych.

Gorczyca jest hiperakumulatorem złota, w sprzyjających warunkach akumulacja złota osiąga 10 g złota na tonę suchej masy.

Zobacz też

rejestr roślin uprawnych

Przypisy

Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001-. [dostęp 2010-05-13].
↑ Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-10-27].
Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8.

Bibliografia

Anna Mazerant-Leszkowska: Mała księga ziół. Warszawa: Inst. Wyd. Zw. Zawodowych, 1990. ISBN 83-202-0810-6.
Zbigniew Podbielkowski: Słownik roślin użytkowych. Warszawa: PWRiL, 1989. ISBN 83-09-00256-4.
Przegląd Geologiczny, vol. 53, nr 10/1, 2005