Gordion - Polski Serwis Naukowy

Pozostałości Gordionu

Gordion – starożytne miasto i stolica Frygii w Azji Mniejszej na prawym brzegu rzeki Senioras, założone przez legendarnego króla Gordiasa.

Według mitologii greckiej mieszkańcy Frygii nękani brakiem władcy i walkami wewnętrznymi zwrócili się o radę do wyroczni, która poradziła im, by ogłosili królem tego, kto pojawi się u nich na rydwanie zaprzężonym w woły. W ten sposób Gordios, który zjawił się na takim rydwanie, został królem. W dowód wdzięczności założył miasto Gordion, a Zeusowi złożył w ofierze swój rydwan, na którego dyszlu wykonał skomplikowany węzeł (patrz: węzeł gordyjski). Przepowiednia głosiła, że kto ten węzeł rozwiąże, będzie rządził światem. Sztuki tej miał dokonać Aleksander Wielki w czasie wyprawy na Persję. Legenda głosi, że król Macedonii rozciął węzeł jednym cięciem miecza.

Mozaika – dekoracja w postaci ornamentu lub obrazu, wykonana z drobnych, o różnej kolorystyce (dwu lub wielobarwne) i kształcie kamyczków, kawałków szkła, ceramiki. Elementy są przyklejone do podłoża np. przez ułożenie na niezwiązanej zaprawie, żywicy pochodzenia roślinnego (mastyks z drzewa Pistacia lentiscus). Stosowana jest do zdobienia posadzek, ścian, kopuł, sklepień, apsyd w budownictwie sakralnym i świeckim, mebli (zwłaszcza blatów stołów, sepetów, biurek).

Gordias (także Gordios, Gordius, gr. Γορδιάς Gordiás, Γόρδιος Górdios, łac. Gordius) – w mitologii greckiej heros, eponim miasta Gordion we Frygii, przybrany ojciec Midasa, twórca węzła gordyjskiego.

W wyniku przeprowadzonych wykopalisk (z których najważniejsze przeprowadzone były przez archeologów amerykańskich od 1949) stwierdzono tu ciągłość osadnictwa od III tysiąclecia p.n.e. do epoki grecko-rzymskiej. Z VIII–VII wieku p.n.e., gdy Gordion był stolicą Frygii, zachowały się masywne mury miejskie z bramą w formie długiego korytarza oraz resztki rezydencji królewskiej. Domy budowane w formie megaronu, z kamienia lub materiału podobnego do muru pruskiego posiadały dwuspadowy dach. Bogatsze domy zdobione były geometrycznymi mozaikami z krzemienia.

W starożytności wyrocznią (łac. oraculium, gr. manteion) nazywano miejsce święte, gdzie bogowie, za pośrednictwem kapłanów, przepowiadali przyszłość, wyrażali swoją wolę i udzielali rad w sprawach prywatnych i państwowych.

Frygia (łac. Phrygia) to starożytna kraina w zachodniej części Azji Mniejszej, położona między Bitynią, Myzją, Lidią, Karią, Lycją, Pamfylią, Lykaonią i Galacją. Była znana z kwitnącego rolnictwa i chowu bydła, kopalni złota i kamieniołomów marmuru. Zamieszkiwali ją spokrewnieni z Trakami indoeuropejscy Frygowie, którzy przybyli na te ziemie około 1000 r. p.n.e. Stolicą Frygii było Gordion. Aż do najazdu Kimmerów (około 700 p.n.e.) Frygia była niezależnym królestwem. Około 600 p.n.e. dostała się pod panowanie Lidów, a w 546 p.n.e. Persów. Ponad dwieście lat później zdobył ją Aleksander Wielki. Po jego śmierci (323 p.n.e.) pozostawała pod zmiennymi rządami diadochów. W III w. p.n.e. na jej terytorium osiedlili się celtyccy Galatowie. Od 188 p.n.e. Frygia była w granicach Pergamonu i wraz z nim została przekazana w 133 p.n.e. republice rzymskiej przez ostatniego króla Pergamonu, Attalosa III Filometera. Po podziale imperium rzymskiego w 395 r. znalazła się w cesarstwie wschodnim. Po bitwie pod Manzikert w 1071 r. Frygia przejściowo znalazła się pod panowaniem Seldżuków. Pod koniec XI w, wraz z całą zachodnią Anatolią, wróciła ona pod panowanie Bizantyjczyków. W 1204, po zdobyciu Konstantynopola przez Krzyżowców - uczestników IV Krucjaty - Cesarstwo Bizantyńskie uległo rozpadowi. Frygia weszła w skład Cesarstwa Nikei. Po odbiciu Konstantynopola w 1261, za rządów cesarza Michała VIII Paleologa, Frygia weszła ponownie w skład Cesarstwa bizantyjskiego. W XIV wieku jej terytorium podbili Turcy Osmańscy. Od tego czasu Frygia pozostaje częścią Turcji.

W pobliżu miasta znajdują się liczne kurhany z drewnianymi komorami grobowymi wewnątrz. W jednym z nich, zwanym grobem (lub tumulusem) Midasa, znaleziono cenne wyroby z brązu, m.in. zdobione reliefem, w innych zaś – resztki sprzętów drewnianych.

Bibliografia

Hammond N.G.L.- "Dzieje Grecji" , Warszawa 1977.

Klengel E. I H.- „Hetyci i ich sąsiedzi”, Warszawa 1974.

Piszczek Z. (red.) – „Mała encyklopedia kultury antycznej”, PWN, Warszawa 1983, s. 292, ISBN 83-01-03529-3.

Praca zbiorowa – „Encyklopedia sztuki starożytnej”, WaiF i Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1998, s. 256-257, ISBN 83-01-12466-0 (PWN), ISBN 83-221-0684-X (WaiF).

Żurawski B. – "Śladami Aleksandra Macedońskiego" , Warszawa 1985.