Gospodarka Polski - Polski Serwis Naukowy

Gospodarka Polski – jest gospodarką mieszaną. W dużym stopniu przeszła transformację z centralnie kierowanej (socjalistycznej) w gospodarkę rynkową (kapitalistyczną) po decyzjach gospodarczych w 1988 roku i zmianach politycznych, które miały miejsce rok później. Prywatyzacja małych i średnich przedsiębiorstw państwowych i nowe liberalne prawo do zakładania przedsiębiorstw ruszyło budowę prywatnego sektora gospodarki, który jest głównym motorem gospodarczym w Polsce. Restrukturyzacja i prywatyzacja poszczególnych sektorów gospodarki odbywa się w wolnym tempie, mimo tego realizowane są zagraniczne inwestycje w energię i stal.

Nacjonalizacja przemysłu - jest to proces mający na celu upaństwowienie (nacjonalizację) sektora przemysłowego na obszarze danego państwa, poprzez przejęcie majątków i zasobów naturalnych w postaci ziemi i surowców mineralnych oraz kapitału budynków i maszyn przez państwo. Nacjonalizacja przemysłu wiązała się z wprowadzaniem bądź odradzaniem się na danym terenie reżimu o podstawie socjalistycznej (np. komunizm), który to reżim zakładał uwspólnotowienie własności nie tylko rolnej czy przemysłowej ale również innych dziedzin (kultura, nauka itd.).
Podatek – obowiązkowe świadczenie pieniężne pobierane przez związek publicznoprawny (państwo, jednostka samorządu terytorialnego) bez konkretnego, bezpośredniego świadczenia wzajemnego. Zebrane podatki są wykorzystywane na potrzeby ustalone przez organ pobierający.

Obecne reformy systemu opieki zdrowotnej, edukacji i systemu płacowego oraz administracji państwowej stawiają większą, niż do tej pory presję fiskalną. Priorytetem polskiego rządu jest utrzymanie niskiego deficytu oraz inflacji.

Historia

Gospodarka I Rzeczypospolitej

Zobacz więcej w artykule Rzeczpospolita Obojga Narodów, w sekcji Gospodarka.

Zapoznaj się również z: Transport i podróże w I Rzeczypospolitej i Kryzys bankowy w Polsce w 1793.

Gospodarka II Rzeczypospolitej

Osobny artykuł: Polityka gospodarcza II Rzeczypospolitej.

Sytuację gospodarki Polski w latach 1918–1939 określano przede wszystkim jako decydujący udział rolnictwa w tworzeniu dochodu narodowego i zatrudnienia. Poziom przemysłu był niski, a rozwój gospodarki zależny był od kapitału zagranicznego. Występowało duże przeludnienie wsi i stałe bezrobocie. Przy ogólnym zacofaniu występował niski poziom życia, gospodarkę charakteryzowała stagnacja. Próbą wyjścia z tego impasu była w 1934 roku polityka rządu, która przyczyniła się w głównej mierze do ożywienia produkcji przemysłowej i zwiększenia liczby zatrudnionych, głównie przez budowę Portu Gdynia i Centralnego Okręgu Przemysłowego.

Odra (czes. i dł. Odra, niem. Oder, gł. Wodra, łac. Viadua, Viadrus) – rzeka w Europie Środkowej, w zlewisku Morza Bałtyckiego, na terenie Czech, Polski i Niemiec. Pod względem całkowitej długości jest drugą (po Wiśle) rzeką Polski. Biorąc pod uwagę tylko jej część w granicach Polski jest trzecią rzeką pod względem długości (po jej dopływie Warcie).
Kategoria makroekonomiczna, określająca wielkość popytu odłożonego w skali całego społeczeństwa wskutek niedostatecznej w stosunku do wielkości popytu wartości podaży dóbr i usług rynkowych. Wartość takiego odłożonego popytu odpowiada wartości zasobów pieniężnych nagromadzonych w rękach ludności, którą jest ona skłonna — przy danym poziomie cen — wydać na towary brakujące na rynku (tzw. oszczędności przymusowe - zwykle występujące równocześnie z wysoce ujemną, realną stopą oprocentowania depozytów).

Dochody rzeczywiste budżetu państwa w roku budżetowym 1937–1938 wyniosły: z danin publicznych i monopolów 2049 mln (głównie podatki bezpośrednie 723 mln w tym dochodowy 280 mln a przemysłowy 262 mln, monopole 664 mln, podatki pośrednie 192 mln w tym od cukru 141 mln, podatek od wynagrodzeń wypłacanych z funduszy publicznych 180 mln, cło 168 mln, opłaty stemplowe 89), podatki i opłaty celowe na rzecz funduszy 117 mln (głównie Fundusz Pracy 80 mln i podatek od lokali 21 mln).

Port lotniczy Gdańsk im. Lecha Wałęsy (oficjalna nazwa angielska: Gdansk Lech Walesa Airport, kod IATA: GDN, kod ICAO: EPGD) – międzynarodowy port lotniczy położony w gdańskiej dzielnicy Matarnia nieopodal wsi Rębiechowo, od której wzięło swoją pierwotną nazwę, w dogodnej lokalizacji od centrów miejskich Gdańska (10 km), Sopotu (10 km) i Gdyni (23 km). Port położony jest niedaleko trójmiejskiej obwodnicy oraz przy skrzyżowaniu ważnych dróg krajowych. W promieniu 100 km od niego mieszka ok. 2,5 mln osób. Gdańskie lotnisko stanowi także lotnisko zapasowe dla warszawskiego Okęcia.
Port lotniczy Rzeszów-Jasionka (ang.: Rzeszów International Airport, kod IATA: RZE, kod ICAO: EPRZ) - międzynarodowy port lotniczy położony 10 km od centrum Rzeszowa we wsi Jasionka. Lotnisko było w 2009 7. najruchliwszym polskim portem lotniczym, wyprzedził port lotniczy w Łodzi. Wśród lotnisk cywilnych w Polsce port w Jasionce posiada drugą co do długości po Okęciu drogę startową o wymiarach 3 200 x 45 m.

Przeciętne zarobki tygodniowe robotników objętych ubezpieczeniem emerytalnym w 1935 to dla mężczyzn średnio 23,9 zł a dla kobiet 12,4 zł.

Zobacz więcej w osobnych artykułach: Reforma walutowa Władysława Grabskiego, Wielki kryzys w Polsce.

Gospodarka PRL

Główny artykuł: Gospodarka Polski Ludowej.

System gospodarczy w PRL związany był ściśle z ustrojem panującym w Polsce Ludowej w latach 1945–1989, wzorowanym na rozwiązaniach sowieckich. Główną jego cechą było podporządkowanie gospodarki celom politycznym.

Trolejbus (pop. trajtek) – drogowy pojazd komunikacji miejskiej napędzany energią elektryczną pobieraną z sieci trakcyjnej. Posiada dwa odbieraki prądu połączone z zawieszoną nad jezdnią parą przewodów. Stąd nazwa od angielskiego słowa "trolley" i końcówki "bus" od omnibus (po łacinie – dla wszystkich). W Polsce trolejbusy korzystają z prądu stałego o napięciu 600 V.
Polskie Linie Lotnicze LOT (PLL LOT) – powstałe 1 stycznia 1929 roku, z połączenia wszystkich działających w kraju linii lotniczych. Pierwszymi stosowanymi samolotami były Junkers F 13 (15 szt.) i Fokker F.VIIa/1m (6 szt.).

Rozwój gospodarczy opierał się na dokonanych zasadniczych reformach społecznych. Zasadniczym narzędziem sprawowania kontroli nad gospodarką był system planów gospodarczych. Szczególne znaczenie miał przy tym plan 3-letni (1947–1949) – reforma rolna, nacjonalizacja przemysłu i zasiedlanie tzw. Ziem Odzyskanych.

Gospodarka w tym okresie charakteryzowała się znacznymi dysproporcjami w rozwoju poszczególnych działów gospodarki – szczególnie wyraźny był wysoki udział inwestycji w PKB i niedorozwój sfery usług i budownictwa mieszkaniowego, a nadmierna emisja pieniądza powodowała nawis inflacyjny. Gospodarkę cechował wysoki poziom marnotrawstwa, energochłonności, nieefektywności i szkodliwości dla środowiska.

Stagnacja gospodarcza - stan gospodarki, w którym, w dłuższym okresie, rozmiary produkcji, dochody podmiotów gospodarczych, nakłady inwestycyjne i obroty handlowe utrzymują się na względnie stałym, zwykle stosunkowo niskim poziomie, czemu towarzyszy przeważnie wysoki poziom bezrobocia. Stagnacja może dotyczyć całosci gospodarki, jak i jednego wskaźnika (np. inwestycji, eksportu, popytu, konsumpcji).
Wskaźnik rozwoju społecznego (ang. Human Development Index, HDI, czasem tłumaczone jako „wskaźnik rozwoju ludzkiego”) – syntetyczny miernik opisujący efekty w zakresie społeczno-ekonomicznego rozwoju poszczególnych krajów (stąd czasem nazywany wskaźnikiem rozwoju społeczno-ekonomicznego). System ten wprowadzony został przez ONZ dla celów porównań międzynarodowych. Wskaźnik został opracowany w roku 1990 przez pakistańskiego ekonomistę Mahbuba ul Haqa. Od 1993 wykorzystuje go w swoich corocznych raportach oenzetowska agenda ds. rozwoju (UNDP).

Zobacz więcej w osobnych artykułach: Reglamentacja towarów w PRL, Gospodarka mieszkaniowa w PRL, Zadłużenie zagraniczne PRL, Waluty wymienialne w PRL.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)