Gotfryd Lengnich - Polski Serwis Naukowy

Gotfryd Bogumil Lengnich (niem. Gottfried Lengnich), (ur. 4 grudnia 1689, zm. 28 kwietnia 1774) – gdański historyk, prawnik i syndyk miejski.

Życiorys

1689-1718

Urodził się 4 grudnia 1689 r., jego ojciec był kupcem gdańskim. Uczył się w szkole mariackiej (do 1707, w wieku 13 lat wysłany do Gniewu na naukę języka polskiego. Do 1710 studiował w Gimnazjum Akademickim w Gdańsku, a następnie na uniwersytecie w Halle, gdzie w 1713 uzyskał doktorat z prawa oraz włączył się w wydawanie "Hallische Bibliothek".

Stanisław Poniatowski (ur. 15 września 1676, Chojnik k. Gromnik — zm. 29 sierpnia 1762, Ryki), podstoli wielki litewski, podskarbi wielki litewski (od 1722), regimentarz koronny od 1728, generał-lejtnant wojsk koronnych, wojewoda mazowiecki (od 1731), kasztelan krakowski (od 1752), twórca potęgi rodu Poniatowskich.

Stanisław Bogusław Leszczyński herbu Wieniawa (ur. 20 października 1677 we Lwowie, zm. 23 lutego 1766 w Lunéville w Lotaryngii) – król Polski w latach 1705-1709 i 1733-1736, książę Lotaryngii i Baru w latach 1738-1766.

1718-1728

Po powrocie do Gdańska podjął badania nad prawem Królestwa Polskiego, Prus Królewskich i Gdańska. W latach 1718-1719 wydawał w Gdańsku pierwsze na ziemiach polskich czasopismo historyczne "Polnische Bibliothek", w którym zamieszczał głównie własne rozprawy naukowe. Był współzałożycielem (1720) gdańskiego towarzystwa naukowego Societas Litteraria cuius symbolum virtutis et scientiarum incrementa, najstarszego towarzystwa naukowego na ziemiach polskich.

Kronika Polski (łac. Historia Polonica) – kronika historii Polski, obejmująca jej dzieje od czasów pradawnych po rok 1202. Została spisana przez Wincentego Kadłubka na polecenie księcia Kazimierza II Sprawiedliwego.

August III (Sas), (ur. 17 października 1696 w Dreźnie, zm. 5 października 1763 w Dreźnie) – w latach 1733-1763 król Polski i wielki książę litewski oraz jako Fryderyk August II elektor saski; syn Augusta II z saskiej dynastii Wettynów i Krystyny Eberhardyny Bayreuckiej.

W 1721 Rada Gdańska zleciła mu opracowanie dalszego ciągu dzieła Caspra Schütza Historia Rerum Prussicarum, udostępniając zarazem archiwa Gdańska i wyznaczając stałą pensję. Opracował on okres 1526-1733 i wydał je w 9 tomach pod tytułem Geschichte der Preussischen Lande Königlich-Polnischen Antheils.

Kronika polska (łac. Chronica Polonorum) – kronika historii Polski, spisana po łacinie przez nieznanego autora zwanego Gallem w latach 1112–1116. Oryginalna nazwa dzieła to (łac.) Cronicae et gesta ducum sive principum Polonorum.

Dysydent – innowierca, osoba wyznająca religię odstępującą od dominującej w danym miejscu i czasie. Innowierca czyli człowiek innej wiary lub innego wyznania.

1729-1749

W 1729 objął stanowisko profesora retoryki i poezji w Gimnazjum Akademickim, a w 1749 katedrę prawa i historii. W czasie oblężenia Gdańska w 1733 r. poznał Stanisława Poniatowskiego, który zaangażował go jako nauczyciela dla swoich synów – w tym przyszłego króla Stanisława Augusta. Dla swoich uczniów opracował podręcznik historii Polski, który wydał w 1740 r. pod tyt. Historia Polona a Lecho ad Augusti II mortem. W czasie bezkrólewia był zwolennikiem Stanisława Leszczyńskiego, ale później szybko odzyskał łaskę Augusta III, który mianował go w 1740 królewskim radcą legacyjnym.

Stanisław August Poniatowski (właściwie Stanisław Antoni Poniatowski) herbu Ciołek (ur. 17 stycznia 1732 w Wołczynie, zm. 12 lutego 1798 w Petersburgu) – ostatni władca Rzeczypospolitej Obojga Narodów, król Polski i wielki książę litewski w latach 1764–1795, jako Stanisław II August; przedtem stolnik wielki litewski od 1755, starosta przemyski od 1753. Od 1777 należał do masonerii.

Prusy Królewskie (niem. Königlich-Preußen) – nazwa prowincji przyłączonej do Polski po wojnie trzynastoletniej postanowieniami pokoju toruńskiego (1466).

W 1737 został członkiem Akademii Nauk w Petersburgu.

1750-1774

Od 1750 syndyk Gdańska. Czynnie angażował się w obronę praw dysydentów, a w 1767 uczestniczył w zjeździe dysydentów w Toruniu.

Zdecydowanie forsował tezę o autonomii Prus Królewskich w stosunku do Rzeczypospolitej; wystąpił przeciw przyłączeniu Gdańska do konfederacji barskiej; nie spełnił też prośby Stanisława Augusta, aby opracować memoriał odpierający pretensje Fryderyka II do Prus Królewskich.

Andrzej Stanisław Załuski herbu Junosza (ur. 2 grudnia 1695, zm. 16 grudnia 1758) – polski duchowny katolicki, biskup płocki, biskup łucki, biskup chełmiński, biskup krakowski, administrator apostolski diecezji pomezańskiej, w latach 1735-1746 kanclerz wielki koronny.

Uniwersytet Marcina Lutra w Halle i Wittenberdze (niem. Martin-Luther-Universität Halle-Wittenberg, skr. MLU) – niemiecki uniwersytet położony w kraju związkowym Saksonia-Anhalt w miastach Halle i Wittenberga.

Największym dziełem historyka była 9-tomowa "Historia Prus Królewskich". Duże uznanie przyniosły mu rozprawy prawnicze, zwłaszcza pionierska, pisana z inspiracji bpa A. S. Załuskiego "Ius publicum Regni Poloniae" ("Prawo publiczne Królestwa Polskiego", wyd. I 1742). Napisał także "Ius publicum civitatis Gedanensis" ("Prawo publiczne Gdańska"). Opracował również rękopisy Galla Anonima "Kronika polska", a także Kroniki Wincentego Kadłubka.

Gdańsk, (, , jid. דאַנץ – danc) – miasto portowe w Polsce nad Morzem Bałtyckim, położone u ujścia Motławy do Wisły nad Zatoką Gdańską. Wraz z Gdynią i Sopotem tworzy Trójmiasto. Centrum kulturalne, naukowe i gospodarcze oraz węzeł komunikacyjny północnej Polski, stolica województwa pomorskiego oraz archidiecezji gdańskiej.

Język niemiecki – język z grupy zachodniej rodziny języków germańskich. W rzeczywistości stanowi on grupę kilku języków zachodniogermańskich, które często są określane jako języki niemieckie; standardowy język niemiecki (Standard Hochdeutsch) oparty jest na Biblii Marcina Lutra, która z kolei opiera się na języku mówionym w Górnej Saksonii i Turyngii.

Ożenił się w 1730 r., miał 2 córki. Zmarł 28 kwietnia 1774 r. w Gdańsku.

Prace

Des Syndicus der Stadt Danzig Gottfried Lengnich ius publicum civitatis Gedanensis oder der Stadt Danzig Verfassung und Rechte [1] published by O. Günther, Gdańsk 1900

Geschichte der preußischen Lande / königlich=polnischen Antheils / seit dem Jahre 1526, Gdańsk 1722-1725

Historia Polona A Lecho In Annum 1748, Danzig 1750 w Polskiej Bibliotece Internetowej

Jus Publicum Prussiae Polonae, Danzig 1758

Przypisy

Kazimierz Kubik, Lech Mokrzecki: Trzy wieki nauki gdańskiej. Wyd. 2. Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk: Ossolineum, 1976, s. 39.

Bibliografia

Włodzimierz Zientara: Gottfried Lengnich. Ein Danziger Historiker in der Zeit der Aufklärung. Toruń: Wydawnictwo Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, 1995. ISBN 83-231-0582-0.

Kazimierz Kubik, Lech Mokrzecki: Trzy wieki nauki gdańskiej : szkice z dziejów od XVI do XVIII wieku. Wyd. 2. Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk: Ossolineum, 1976.