Gród bydgoski - Polski Serwis Naukowy

Gród bydgoski – wczesnośredniowieczny gród, obecnie zniwelowany i zabudowany ulicami i nieruchomościami, położony w centrum Bydgoszczy.

Lokalizacja

Teren dawnego grodu znajduje się w okolicy Placu Kościeleckich, ul. Grodzkiej, Przy Zamczysku oraz ul. Bernardyńskiej. Do czasu niwelacji w 1895 r. znajdowało się tu wzgórze grodowe (wyspa), otoczone ciekami wodnymi: rzeką Brdą oraz Fosą zamkową. W pobliżu obiektu znajdowała się osada podgrodowa, którą historycy dawniej lokalizowali w pobliżu ulicy Bernardyńskiej obok dawnego kościoła św. Idziego, zaś obecnie – bezpośrednio przy grodzie od strony wschodniej.

Kruszwica (niem. Kruschwitz) – miasto w woj. kujawsko-pomorskim, w powiecie inowrocławskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Kruszwica. Jest położone na Pojezierzu Gnieźnieńskim, w pobliżu północnego bieguna jeziora Gopło, w miejscu wypływania z niego rzeki Noteci. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. bydgoskiego.
Zakon krzyżacki – pełna nazwa brzmi: Zakon Szpitala Najświętszej Marii Panny Domu Niemieckiego w Jerozolimie (Zakon Krzyżacki, Zakon Niemiecki, łac. Ordo fratrum domus hospitalis Sanctae Mariae Theutonicorum in Jerusalem, Ordo Teutonicus, OT, niem. Orden der Brüder vom Deutschen Haus Sankt Mariens in Jerusalem, Deutscher Orden, DO) – zakon rycerski, jeden z trzech największych, obok joannitów i templariuszy, które powstały na fali krucjat w XII wieku. Zakon na wiele setek lat opanował obszary późniejszych Prus Wschodnich oraz dzisiejszej Łotwy i Estonii tworząc z tych ziem Prusy Zakonne. Zakon podbił także niektóre ziemie Polski i Litwy.

Historia

Osobny artykuł: Historia Bydgoszczy do 1346 roku.

Położenie na pograniczu przy szlaku handlowym wiodącym z Kujaw na Pomorze zdeterminowało znaczenie wojskowe i polityczne grodu. W wiekach X-XIII był przedmiotem długotrwałych sporów i walk polsko (kujawsko)-pomorskich a w wieku następnym walk polsko-krzyżackich.

Strzelce Dolne – grodzisko wczesnośredniowieczne znajdujące się kilka km na północ od rubieży Bydgoszczy, niedaleko drogi wojewódzkiej z Bydgoszczy-Fordonu do Włók.
Gród - prehistoryczna lub średniowieczna osada obronna, otoczona wałem, na terenie Polski najczęściej drewniano-ziemnym. Grody wznoszone były w różnych okresach; na terenie dzisiejszej Polski w epoce brązu i wczesnej epoce żelaza (kultura łużycka) oraz w czasach wczesnego średniowiecza.

Uznaje się, że początkowo był to gród strażniczy, służący kontroli przeprawy przez Brdę. Miejsce to stanowiło jedno z niewielu dogodnych przejść przez zalesioną i bagnistą Pradolinę Toruńsko-Eberswaldzką. Początki grodu ocenia się na I połowę XI wieku. Powstał prawdopodobnie w wyniku działalności władzy państwowej Piastów, nie zaś wskutek inicjatywy rodowo-plemiennej. Istnienie traktu przechodzącego brodem przez Brdę znalazło potwierdzenie w późniejszych źródłach pisanych. W 1252 r. wymienia się tu komorę celną oraz most strzeżony przez załogę grodu. Potwierdzone źródłowo jest również istnienie fortyfikacji, jakie otaczały gród, a które byli zobowiązani utrzymywać okoliczni poddani.

Palisada, ostrokół, częstokół – to ogrodzenie z drewnianych, ostro zakończonych pali, wbitych jeden przy drugim używane jako defensywna struktura. Jest jedną z prymitywnych konstrukcji obronnych, wykorzystywanych nieprzerwanie do XIX w. W średniowieczu palisady były stosowane w obronie grodów. W warunkach ustabilizowanych frontów lub w wypadku obrony wąskich przejść odgrywały rolę fortyfikacyjnej zapory przeciwpiechotnej, niekiedy wyposażonej w strzelnice. Łatwa w konstrukcji, tania, ale podatna na ogień i raczej nietrwała palisada szczególnie często służyła jako tymczasowe zabezpieczenie lub element fortyfikacji polowych. Palisady wykonywano jako pojedyncze, podwójne (palanki) lub wieloszeregowe. Typowa konstrukcja palisady składa się z małych lub średnich pni drzew wyrównanych pionowo, bez rozmieszczania po środku. Pnie są naostrzone i są czasem wzmacniane dodatkową konstrukcją. Wysokość palisady może sięgać od kilku stóp do prawie dziesięciu. Jako defensywna struktura, palisady często zostały użyte w połączeniu z robotami ziemnymi. Palisady były doskonałą opcją dla małych fortów lub innych doraźnie zbudowanych fortyfikacji. Palisady były budowane bardzo chętnie w pobliżu lasów, ponieważ budowało się je szybko i z łatwo dostępnego budulca. Okazały się one efektywną ochroną podczas ówczesnych konfliktów i były efektywnym środkiem zapobiegającym małym siłom. Jakkolwiek z powodu ich drewnianej konstrukcji były bardzo wrażliwe na bronie oblężnicze. Zarówno Grecy jak i Rzymianie stawiali palisady, by chronić wojskowe obozy.
Fosa (łac. fossa - rów, kanał), wł. rów forteczny - w fortyfikacji zapora w postaci rowu otaczającego całość lub część umocnienia. Rowy (fosy) mogły być wypełnione wodą, (mokre) bądź nie (suche).

W miarę upływu czasu gród zyskiwał coraz większe znaczenie. Na początku XIII wieku awansował do roli kasztelańskiego, a okresowo był siedzibą książęcą (1314-1323) Przemysła Siemomysłowica. Na skutek zmian klimatycznych prowadzących do podniesienia poziomu wody w Brdzie, podgrodzie porzucono ok. połowy XIII wieku. Mieszkańcy przenieśli się prawdopodobnie na południowy wschód w rejon powstałego kościoła św. Idziego. Gród kasztelański funkcjonował do lipca 1330 r., kiedy został zniszczony i spalony przez Krzyżaków.

Wręg (rzadziej spotykana forma rodzaju żeńskiego: wręga) – podstawowy poprzeczny element szkieletu statku o tradycyjnej (drewnianej lub stalowej) konstrukcji. Obecnie spotykany głównie w klasycznych jachtach drewnianych o konwencjonalnym poszyciu (karawelowym, zakładkowym lub słomkowym). Wręg jest drewnianym (czasem wzmacnianym przez stalowe okucie) elementem o relatywnie niewielkim przekroju, o krzywiźnie dopasowanej do wewnętrznej powierzchni kadłuba. Wręg może być od dołu połączony z dennikiem a od góry z pokładnikiem, tworząc ramę wręgową usztywniającą kadłub. Jeśli rama wręgowa jest poszyta np. sklejką lub klepkami tworzącymi jednolitą tarczę, nazywamy ją grodzią konstrukcyjną. Pozostałe wręgi, łączące się tylko ze stępką i wzdłużnikiem pokładowym, spełniają głównie rolę ściągającą i formującą dla klepek poszycia (zapobiegając ich rozchodzeniu się pod wpływem sił poprzecznych).
W okresie tym Bydgoszcz była grodem strażniczym (1030-1238), potem kasztelańskim (od 1238) i przejściowo książęcym (1314-1323). Nie omijały ją wydarzenia polityczne związane z polityką Piastów w okresie rozbicia dzielnicowego oraz wojny polsko-krzyżackie (1308-1309 i 1327-1332). Na początku XIV wieku można mówić o Bydgoszczy jako przedlokacyjnym ośrodku miejskim (oppidum).

Na jego miejscu zgodnie z życzeniem Kazimierza Wielkiego zbudowano w latach 1347-1360 zamek królewski.

Ostateczne zniwelowanie pozostałości grodziska miało miejsce w końcu XIX wieku podczas rozbiórki zamku przez Prusaków. Obok zbudowano farę ewangelicką (obecnie katolicki pw. św. Andrzeja Boboli).

Pomorze Gdańskie (Pomorze Nadwiślańskie, Pomorze Wschodnie, Pomerelia, kasz. Pòrénkòwô Pòmòrskô, niem. Pommerellen) – historyczna dzielnica Polski nad dolną Wisłą nad Morzem Bałtyckim w przybliżeniu obejmująca swym obszarem szeroki pas wokół dolnej Wisły, tj. wschodnią część województwa pomorskiego oraz północną część województwa kujawsko-pomorskiego. Historycznie Pomorze Gdańskie sąsiadowało z zachodu z Pomorzem Zachodnim, zaś ze wschodu z Prusami.
Kałdus – wieś w Polsce położona w województwie kujawsko-pomorskim, w powiecie chełmińskim, w gminie Chełmno, na południowy zachód od Chełmna, na granicy Doliny Dolnej Wisły i Pojezierza Chełmińskiego. Wieś ma charakter rolniczy; atrakcją jest Góra Świętego Wawrzyńca - wzniesienie będące pozostałością po wczesnośredniowiecznym grodzie i jednocześnie rezerwat roślinności ciepłolubnej noszący tę samą nazwę. Liczne punkty widokowe na dolinę Wisły.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)