Gracjan - cesarz rzymski - Polski Serwis Naukowy

Gracjan, Gratianus, Flavius Gratianus Augustus (18 kwietnia 359 w Sirmium – 25 sierpnia 383 pod Lugdunum).

Urodzony w Sirmium, syn cesarza Walentyniana I i jego pierwszej żony – Sewery. Tytuł Augusta otrzymał w 367 roku, po śmierci ojca w 375 został cesarzem rzymskim na Zachodzie. Mianował swojego 4-letniego przyrodniego brata – Walentyniana II współcesarzem.

Był władcą chrześcijańskim; zwalczał pogaństwo. Odmówił nawet przyjęcia tytułu Pontifex Maximus. W 383 wybuchł bunt legionów stacjonujących w Brytanii pod dowództwem Magnusa Maximusa. Inwazja powstańców na Galię doprowadziła do bitwy, z której Gracjan jako niedoświadczony dowódca chciał zbiec. Został pochwycony i zamordowany przez oddziały Magnusa Maximusa pod Lugdunum (obecnie Lyon), 25 sierpnia 383 roku.

Prokopiusz, Procopius (ur. 325, zm. 27 maja 366), przywódca buntu w Konstantynopolu za czasów Walentyniana I, obrany przez tłum (a raczej przekupionych prowokatorów) cesarzem rzymskim. Panował jako uzurpator od 28 września 365 do 27 maja 366 roku. W czasie bitwy pod Nakolią w Frygii, którą wydał Walensowi został opuszczony przez swoich oficerów i następnie stracony przez prawowitego władcę. Prokopiusz osiągnął sukces dzięki przekupieniu części wyższych oficerów, którym obiecał pokaźne nagrody pieniężne.

Tracja (gr. Θρᾴκη, Thraki, łac. Thracia, bułg. Тракия, Trakija, tur. Trakya). Historycznie: starożytna kraina położona między dolnym Dunajem, Morzem Czarnym, Morzem Egejskim i rzeką Strymon (Struma). Obecnie region geograficzny na pograniczu Bułgarii (Tracja Północna), Grecji (Tracja Zachodnia) i Turcji (Tracja Wschodnia).

Imię Gratianus nosił również uzurpator z Brytanii, 407 rok n.e.

Kalendarium

18 IV 359 r. – Narodziny Gracjana syna Walentyniana i Sewery w Sirmium.

26 II 364 r. – Walentynian ogłoszony cesarzem przez armię zebraną w Nicei.

28 III 364 r. – Na przedmieściu Konstantynopola zwanym Hebdomon Walentynian ogłasza swojego młodszego brata Walensa cesarzem.

1 I 365 r. – Walentynian w Mediolan, a Walens w Konstantynopolu obejmują swój pierwszy konsulat.

28 VIII 365 r. – Prokopiusz (krewny Juliana Apostaty) ogłoszony cesarzem w Konstantynopolu.

W tym samym czasie Alamanowie najeżdżają Galię.

Lutecja łac. Lutetia Parisorum – w starożytnej Galii osada na wyspie (obecna Île de la Cité) na środkowej Sekwanie, stanowiąca główny ośrodek celtyckiego plemienia Paryzjów. Po opanowaniu Galii przez Rzymian (52 p.n.e.) rozbudowana jako miasto, obecnie Paryż. W Królestwie Franków siedziba królów dynastii Merowingów. Z okresu rzymskiego na lewym brzegu Sekwany pozostałości amfiteatru i term. (I-IIIw.)

Flawiusz Julian (Flavius Claudius Iulianus, ur. w 331 lub wiosną 332 w Konstantynopolu, zm. 26 czerwca 363 w dolinie Maranga koło dzisiejszej Samarry) - cesarz rzymski w latach 361-363, znany szerzej jako Julian Apostata.

366 r. – Dagalaifus i Jovinus, wodzowie Walentyniana prowadzą walki z Alamanami.

1 I 367 r. - Gracjan obejmuje konsulat wraz z Dagalaifem.

27 V 367 r. – Śmierć Prokopiusza.

Walentynian dochodzi do zdrowia po przebytej chorobie i ogłasza Gracjana cesarzem w Amiens.

ok. 367 r. – retor i poeta Auzoniusz zostaje wychowawcą Gracjana na dworze w Trewirze.

368 r. – Wyprawa Walentyniana i Gracjana na Alamanów zakończona zwycięstwem pod Solicinium.

369 r. – Walentynian nadzoruje prace nad budową umocnień nad Renem. Do Trewiru przybywa poselstwo Senatu rzymskiego, by złożyć cesarzowi zwyczajowe dary z okazji pięciolecia rządów. Wziął w nim udział rzymski arystokrata i mówca Symmachus młodszy, który wygłosił panegiryki na cześć Walentyniana i Gracjana.

370 r. – Walentynian obejmuje kolejny konsulat. Wydarzenie uczczone przez Symmachusa panegirykiem. Cesarz porozumiewa się z Burgundami w sprawie wspólnego uderzenia na Alamanów jednak ostatecznie nie dochodzi do współdziałania wojsk rzymskich i burgundzkich.

Teodozjusz starszy uderza na Alamanów od strony prowincji Recji.

Walentynian II, Flavius Valentinianus, Valentinian II (ur. 371, zm. 15 maja 392) - syn Walentyniana I i jego drugiej żony - Justiny. Był cesarzem Wschodniego Cesarstwa Rzymskiego od 375 roku (miał wtedy jedynie 4 lata) i współrządził ze swoim przyrodnim bratem - Gracjanem (miał 17 lat).

Pontifex Maximus (łac. najwyższy kapłan; dosłownie: najwyższy budowniczy mostów) – najwyższy w hierarchii kapłan w starożytnym Rzymie, przełożony kolegium kapłańskiego, tzw. pontyfików.

Prawdopodobnie w tym roku Walentynian i Gracjan uczestniczą w wyprawie, która dociera do źródeł Dunaju. Wydarzenie to zostało opisane w poemacie Mozela przez Auzoniusza.

371 r. – Gracjan sprawuje swój II konsulat wraz z Petroniuszem Probusem.

Narodziny przyszłego cesarza Walentyniana II syna Walentyniana i jego drugiej żony Justyny.

372 r. – W Afryce wybucha rewolta Firmusa.

373 r. – Konsulat Walentyniana i Walensa w 10 rocznicę (według rzymskiego sposobu liczenia) wspólnych rządów. Potępienie afrykańskiej schizmy donatystów.

374 r. – Konsulat Gracjana i Ekwicjusza. Najazd Kwadów i Sarmatów na Panonię. Małżeństwo Gracjana z Konstancją – pogrobową córką cesarza Konstancjusza II.

375 r. – Walentynian przekracza Dunaj i pustoszy terytoriów Kwadów.

17 XI 375 r. – Walentynian umiera. Pięć dni później wojsko zgromadzone w Brigetio ogłasza cesarzem czteroletniego Walentyniana II.

376 r. – Walentynian II obejmuje swój pierwszy konsulat. Retor Temistiusz przybywa do Rzymu i wygłasza panegiryk na cześć Gracjana

377 r. – Gracjan wysyła komesa Frigeridusa do Tracji, by wspomóc Walensa w walce ze zrewoltowanymi Gotami.

378 r. – Zwycięstwo Gracjana nad Alamanami pod Argentią. Gracjan wyrusza na wschód do walki z Gotami. Walens nie czekając na posiłki wydaje Gotom bitwę pod Adrianopolem.

9 VIII 378 r. – Śmierć Walensa, Gracjan jedynowładcą Imperium Romanum.

19 I 379 r. – Teodozjusz ogłoszony cesarzem.

380 r. – Konsulat Gracjana i Teodozjusza. Walki z Gotami.

381 r. - Gracjan przenosi się wraz z dworem do Mediolanu. Synod w Akwilei.

382 r. – Usunięcie ołtarza bogini Wiktorii z sali posiedzeń Senatu, odebranie dotacji państwowych świątyniom pogańskim. Nieudane poselstwo Symmacha do Gracjana w sprawie ich przywrócenia.

383 r. – Po śmierci Konstancji Gracjan żeni się z Letą.

Rewolta Magnusa Maksymusa. Wojska Gracjana spotykają armię uzurpatora pod Lutecją (Paryżem). Nie dochodzi do bezpośredniego starcia. Gracjan opuszczony przez armię ucieka na południe.

Panegiryk (z języka greckiego, ang. "panegyric", niem. "Panegyrikus") – gatunek literatury stosowanej, uroczysty tekst pochwalny (mowa, wiersz, list, toast, itp.) sławiący jakąś osobę, czyn, wydarzenie; pełen przesadnego zachwytu, często o charakterze pochlebczym. W starożytnej Grecji nazwą tą określano mowy wygłaszane na pogrzebach wybitnych osobistości, wodzów i polityków, sławiące ich zasługi obywatelskie i patriotyczne. Powszechny zwłaszcza w XVI – XVIII w. Pisany często przez poetów związanych z dworami królewskimi lub magnackimi. W epoce oświecenia starano się zwalczać panegiryzm. W staropolskiej poezji gatunek uprawiali m.in.: Jan Kochanowski, Szymon Szymonowic, Jan Andrzej Morsztyn, Ignacy Krasicki, Adam Stanisław Naruszewicz, Stanisław Trembecki.

Konsul (łac. consul – l.mn. consules) – w starożytnym Rzymie, w okresie republiki był jednym z dwóch najwyższych rangą urzędników wybieranych przez komicja centurialne na roczną kadencję. Był odpowiedzialny za politykę zagraniczną.

25 VIII 383 r. – Śmierć Gracjana w Lugdunum z rąk Adragancjusza – współpracownika Maksymusa.