Granat - minerał - Polski Serwis Naukowy

Granaty – grupa minerałów zaliczana do gromady krzemianów. Ich nazwa pochodzi od łacińskiego słowa granatus = granat, owoc granatu, co wskazuje na podobieństwo kamieni do ziaren owocu granatu.

Właściwości

Wzór chemiczny: Bardzo powszechna w przyrodzie grupa krzemianów. Tworzy zwykle kryształy mieszane o podobnej strukturze i ogólnym wzorze chemicznym: X3Y2(SiO4)3:

gdzie:

X oznacza wapń, magnez, dwuwartościowe żelazo lub mangan;

Y oznacza glin, trójwartościowe żelazo, chrom, tytan, cyrkon, wanad.

Chemizm niektórych granatów

almandyn – Fe3Al2[SiO4]3

andradyt – Ca3Fe2[SiO4]3

grossular – Ca3Al2[SiO4]3

pirop – Mg3Al2[SiO4]3

spessartyn – Mn3Al2[SiO4]3

uwarowit – Ca3Cr2[SiO4]3

Granaty bardzo często tworzą między sobą kryształy mieszane, stąd tak duże ich zróżnicowanie. Część granatów wykazuje też znaczne zawartości sodu, itru i tytanu.

Pogórze Izerskie (332.26) – północne przedpole Gór Izerskich, zasięgiem obejmujące duży teren zawarty pomiędzy Nysą Łużycką na zachodzie, a rzeką Bóbr na wschodzie. Granica północna jest umowna i wyznaczą ją warstwica 200 m w okolicy Bolesławca. Od południa od Gór Izerskich oddziela je dyslokacja tektoniczna. Osią regionu jest rzeka Kwisa przepływająca przez miasta: Mirsk, Gryfów Śląski, Leśną, Lubań i Nowogrodziec.

Granatowiec właściwy (Punica granatum L.) – gatunek drzewa lub ciernistego krzewu należący do rodziny krwawnicowatych (Lythraceae). Występuje na Bliskim Wschodzie, w Indiach, na wybrzeżu Morza Śródziemnego i w krajach Kaukazu. Jedna z najstarszych roślin hodowlanych Bliskiego Wschodu. Najstarsze wzmianki o uprawie pochodzą z Sumeru sprzed ponad 3000 lat p.n.e.

Odmiany

Ze względu na skład chemiczny dzielą się na

glinowe: – pirop, grossular, hessonit, spessartyn, almandyn, rodolit.

żelazowe – andradyt: (melanit, schorlomit, ivaaryt), demantoid, majoryt, calderyt).

chromowe – uwarowit, knorringit

wanadowe – goldmanit, (yamatoit)

cyrkonowe – (kimzeyit)

Rzadkie odmiany granatu to: – goldmanit, hydrogrossular, kimzeyit, knorringit, majoryt

Sposób występowania

Wszystkie krystalizują w układzie regularnym – najbardziej rozpowszechniona jest postać dwunastościanów rombowych i dwudziestoczterościanów deltoidowych. Tworzą skupienia ziarniste, zbite, i naskorupienia. Są przezroczyste, przeświecające. Niektóre kryształy wykazują specjalne efekty optyczne: asteryzm, efekt kociego oka. Część zmienia barwę w zależności od rodzaju oświetlenia. Są kruche, ale stosunkowo twarde.

Masyw Śnieżnika (332.62, krótko po 1945 Góry Śnieżne, czes. Králický Sněžník, niem. Glatzer Schneegebirge) – najwyższe pasmo górskie w polskiej części Sudetów Wschodnich, położone po obu stronach polsko-czeskiej granicy, na południowy wschód od Kłodzka.

Karkonosze (pol. n. tradyc. do 1946 Góry Olbrzymie, czes. Krkonoše, czes. gwar. góral. Kerkonoše, niem. Riesengebirge, ang. Giant Mountains) (332,37) – najwyższe pasmo górskie Sudetów, położone na pograniczu Czech i Polski. Ich najwyższy szczyt to Śnieżka (1602 m n.p.m.).

Występowanie

Granaty są grupą minerałów charakterystyczną dla skał metamorficznych: gnejsów, łupków mikowych, zmetamorfizowanych wapieni i dolomitów (skarnów).

Miejsca występowania: RPA – typowy "produkt odpadowy" przy eksploatacji diamentów, Czechy – Żulova, Vapenna k. Jesenika , Brazylia, Indie, Madagaskar, Norwegia – największe kryształy granatu (największy okaz miał średnicę 2,5 m i wagę 37 ton), USA – stan Nowy Jork (największy kryształ miał masę 1500 kg), Arizona (topazolity).

Asteryzm - zjawisko optyczne polegające na pojawieniu się wąskich smug (pasm) świetlnych układających się w kształt "gwiazdy" na powierzchni kamieni szlachetnych, zwłaszcza szlifowanych w kaboszon. Zjawisko to powodowane jest przez obecność w sieci krystalicznej minerału inkluzji, np. w wypadku rubinu i szafiru są to inkluzje rutylu, takie same jak w wypadku efektu kociego oka. "Gwiazdy" powstające na skutek asteryzmu mają zwykle 4 lub 6 promieni, chociaż znane są okazy w których występuje 12 promieni. W "gwieździe" mogą też wystąpić "dziury" gdzie promień zanika - są to rejony pozbawione inkluzji. Wyróżniamy dwa typy asteryzmu:

Wapń (Ca, łac. calcium) - nazwa ta pochodzi od łacińskiego rzeczownika calx - wapno, co oznacza więc "metal z wapna", pierwiastek chemiczny z grupy metali ziem alkalicznych w układzie okresowym.

Polska - Masyw Śnieżnika, Góry Sowie, Karkonosze, Góry Izerskie, Pogórze Izerskie.

Zastosowanie

znajdują zastosowanie jako materiał ścierny,

mają znaczenie naukowe

należą do wysoko cenionych kamieni kolekcjonerskich

ładne i czyste kamienie bywają stosowane do wyrobu biżuterii i ozdób

Bibliografia

W.Szumann: Kamienie szlachetne i ozdobne.

N.Sobczak: Mała encyklopedia kamieni szlachetnych i ozdobnych.

R. Hochleitner: Minerały i kryształy.

K. Maślankiewicz: Kamienie szlachetne.

C. Hall: Klejnoty kamienie szlachetne i ozdobne.

G.G. Gormaz i J.J.Casanovas: Atlas mineralogii.

Zobacz też

krzemiany wyspowe

YAG

Magnez (Mg, łac. magnesium) - pierwiastek chemiczny, metal ziem alkalicznych (druga grupa główna układu okresowego). Izotopy stabilne magnezu to 24Mg, 25Mg oraz 26Mg.

Minerał (fr. minéral, od celt. mina – kopalnia) – pierwiastek lub związek chemiczny będący normalnie ciałem krystalicznym, którego struktura ukształtowała się w wyniku procesów geologicznych. Do minerałów zalicza się także: