Granaty - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy masywu w Tatrach. Zapoznaj się również z: inne znaczenia słowa „Granat” i Granaty – wieś w województwie kujawsko-pomorskim.

Granaty, widok z Koziego Wierchu. Widoczny zielony szlak łącznikowy z Koziej Dolinki

Granaty – widok z Kasprowego Wierchu

Granaty (słow. Granáty, niem. Granatenspitze, węg. Gránát-csúcsok) – masyw w bocznym łańcuchu Tatr Wysokich, pomiędzy Czarnym Stawem Gąsienicowym w Dolinie Gąsienicowej a Buczynową Dolinką, odgałęziającą się od Doliny Roztoki. Masyw ma trzy wierzchołki:

Pośredni Granat (2234 m n.p.m.) – środkowy z trzech wierzchołków masywu Granatów w bocznym łańcuchu Tatr Wysokich, położony na trasie Orlej Perci.

Pańszczycka Przełęcz (ok. 2115 m n.p.m.) – najniżej położona i najszersza przełęcz pomiędzy Granatami a Wierchem pod Fajki. W kierunku Czarnego Stawu Gąsienicowego schodzi z niej piarżysty żleb, do Doliny Pańszczycy opada urwiskiem.

Zadni Granat (2240 m n.p.m.),

Pośredni Granat (2234 m),

Skrajny Granat (2225 m).

Przez wszystkie kulminacje Granatów prowadzi trasa Orlej Perci. Masyw Granatów oddzielony jest od Koziego Wierchu odcinkiem grani nazywanym Czarnymi Ścianami, Przełączką nad Buczynową Dolinką i Kozim Murem. Pomiędzy Czarnymi Ścianami a Granatami znajduje się Zadnia Sieczkowa Przełączka (2194 m). Od wschodu masyw graniczy z Wielką Orlą Turniczką, od której oddziela go Granacka Przełęcz.

Krzyżne (2112 m n.p.m.) – przełęcz w Tatrach Wysokich, pomiędzy Doliną Pańszczycą a Doliną Roztoki, jeden ze skrajnych punktów szlaku Orlej Perci.

Tatry Wysokie (słow. Vysoké Tatry, niem. Hohe Tatra, węg. Magas-Tátra) – najwyższa część Tatr o charakterze alpejskim, rozciągająca się pomiędzy Tatrami Zachodnimi od strony zachodniej oraz Tatrami Bielskimi od strony północno-wschodniej. W linii prostej odległość między granicznymi przełęczami wynosi ok. 16,5 km, zaś ściśle wzdłuż grani ok. 26 km. Tatry Wysokie zajmują obszar około 340 km² (czyli nieco mniej niż Tatry Zachodnie), z czego większość (260 km²) znajduje się na Słowacji.

Szczyty Granatów rozdzielają Sieczkowe Przełączki – Pośrednia Sieczkowa Przełączka (2218 m) i Skrajna Sieczkowa Przełączka (2197 m). Ze Skrajnej Sieczkowej Przełączki (nazwa przełęczy pochodzi od nazwiska przewodnika tatrzańskiego Macieja Sieczki, zdobywcy Granatów) w kierunku Hali Gąsienicowej schodzi Żleb Drège'a, który niejeden raz stawał się pułapką dla turystów próbujących nim zejść na doliny, zwabieni łatwością terenu w jego górnej części. Nazwa żlebu pochodzi od nazwiska studenta z Warszawy, który 22 sierpnia 1911 roku podczas schodzenia żlebem spadł około 100 metrów i poniósł śmierć.

Pańszczyckie Czuby – dwa garby w południowej grani Skrajnego Granata, odchodzącej w kierunku Żółtej Turni. Grań ta oddziela od siebie Dolinę Gąsienicową i Dolinę Pańszczycę. Od zwornikowego wierzchołka Granatów oddziela je Pańszczycka Przełączka Wyżnia, a od Wierchu pod Fajki Pańszczycka Przełęcz.

Skrajna Sieczkowa Przełączka (ok. 2200 m n.p.m.) – jedna z trzech Sieczkowych Przełączek położonych w masywie Granatów w bocznym łańcuchu Tatr Wysokich, na trasie Orlej Perci.

Skrajny Granat jest zwornikiem dla grani Żółtej Turni (odchodzącej od niego w kierunku północnym). Z uwagi na swoje położenie Skrajny Granat uważany jest za główny wierzchołek masywu. W grani Żółtej Turni, w kolejności od zwornika, wyróżniają się:

Pańszczycka Przełączka Wyżnia (2171 m),

Pańszczyckie Czuby: Zadnia Pańszczycka Czuba (2174 m) i Skrajna Pańszczycka Czuba (2155 m), rozdzielone Pańszczycką Przełączką Pośrednią (2145 m),

Pańszczycka Przełęcz (2115 m),

Wierch pod Fajki (2135 m), w którym odchodzi na wschód grzęda z Przełączką pod Fajki i Pańszczycką Turnią,

Żółta Przełęcz (2028 m),

Żółta Turnia (2087 m).

Ściany Skrajnego Granatu (z uwagi na jego zwornikowe położenie) opadają także w kierunku Doliny Pańszczycy.

Przełączka nad Dolinką Buczynową (słow. Sedielko nad Bučinovou) – wąska przełęcz położona na wysokości ok. 2225 m n.p.m. w bocznej grani Tatr Wysokich, na szlaku Orlej Perci.

Dolina Pańszczyca – dolina w Tatrach Wysokich o powierzchni ok. 5,8 km², długości ok. 6,5 km, boczne odgałęzienie Doliny Suchej Wody Gąsienicowej (dolina odgałęzia się poniżej polany Psia Trawka).

Na szczyty poprowadzone są szlaki z Hali Gąsienicowej – na Skrajny Granat przez zbocza Żółtej Turni oraz na Zadni Granat. Można tam również dotrzeć z Doliny Pięciu Stawów Polskich przez Krzyżne bądź Kozi Wierch.

Pierwszymi udokumentowanymi zdobywcami szczytów Granatów byli ksiądz Eugeniusz Janota i Bronisław Gustawicz wraz z przewodnikiem Maciejem Sieczką podczas wyprawy 19 września 1867 r. Na szczycie Skrajnego Granata znaleźli wówczas ślady wcześniejszego pobytu człowieka. Pierwsze zimowe wejścia:

Przełączka pod Fajki – niewielkie siodełko (ok. 2085 m n.p.m.) w grani pomiędzy Wierchem pod Fajki a Pańszczycką Turnią. Przez przełęcz poprowadzone są drogi taternickie z Doliny Pańszczycy i Doliny Gąsienicowej na Wierch pod Fajki.

Wierch pod Fajki (2135 m n.p.m.) – dwuwierzchołkowy szczyt w grani odchodzącej od Skrajnego Granata w kierunku Żółtej Turni (na północ od bocznej grani Tatr, przez którą prowadzi szlak Orlej Perci). Od Żółtej Turni oddziela go Żółta Przełęcz, pomiędzy nim a Skrajnym Granatem znajdują się Pańszczycka Przełęcz i Pańszczyckie Czuby. Z Wierchu pod Fajki wyrastają liczne skalne formacje tzw. fajki, od których szczyt wziął swoją nazwę. Skały są popularnym miejscem wspinaczek początkujących taterników w Dolinie Gąsienicowej. Szczyt niedostępny dla turystów.

Zadni i Pośredni Granat – Henryk Bednarski i Stanisław Zdyb – 29 marca 1908,

Skrajny Granat – Mariusz Zaruski, Wacław Majewski, Władysław Pawlica i Stanisław Zdyb – 9 lutego 1910.

Ciekawa flora. M.in. występuje tutaj mietlica alpejska, wiechlina tatrzańska i skalnica odgiętolistna – bardzo rzadkie rośliny, w Polsce występujące tylko w Tatrach i to w nielicznych tylko miejscach.

Kozia Dolinka – niewielka dolina znajdująca się w górnym piętrze Czarnej Doliny Gąsienicowej, między ścianami Zadniego Granatu, Czarnych Ścian i Koziego Wierchu. Jest to typowy kocioł lodowcowy, niegdyś dający początek wielkiemu lodowcowi wypełniającemu Dolinę Suchej Wody Gąsienicowej. Dno dolinki (1836 m n.p.m.) pokryte jest skalnymi głazami porośniętymi dużą ilością mszaków, wątrobowców oraz płożącą się wierzbą zielną (Salix herbacea). Wiosną bardzo długo zalegają tutaj wyleżyska pośniegowe. Dawniej dolinkę nazywano Nad Zmarzłym, obecną nazwę nadał jej taternik Janusz Chmielowski ok. 1908 r.

Bronisław Gustawicz (ur. 1852 w Krakowie, zm. 9 października 1916 w Krakowie) – polski krajoznawca, taternik, przyrodnik, od 1882 r. członek Komisji Fizjograficznej i Antropologicznej Akademii Umiejętności.

Szlaki turystyczne

Czasy przejścia podane na podstawie mapy. – czerwony (Orla Perć) przebiegający granią główną z Zawratu przez Kozi Wierch, Granaty i Buczynowe Turnie na Krzyżne.

Czas przejścia z Zawratu na Krzyżne: 6:40 h

Czas przejścia z Krzyżnego na Kozi Wierch (część Zawrat – Kozi Wierch jest jednokierunkowa!): 3:35 h

– zielony szlak na Zadni Granat. Trasa prowadzi najpierw niebieskim szlakiem (Czarny Staw – Zawrat) nad Zmarzły Staw, potem Kozią Dolinką krótko żółtym (na Kozią Przełęcz) i zielonym na Zadni Granat.

Czas przejścia znad Czarnego Stawu do początku szlaku zielonego: 45 min, ↓ 45 min

Czas przejścia szlakiem zielonym: 1:15 h, ↓ 1:05 h

– żółty szlak znad Czarnego Stawu Gąsienicowego na Skrajny Granat. Czas przejścia: 1:45 h, ↓ 1:20 h

Przypisy

Jarosław Januszewski, Grzegorz Głazek, Witold Fedorowicz-Jackowski: Tatry i Podtatrze, atlas satelitarny 1:15 000. Warszawa: GEOSYSTEMS Polska Sp. z o.o., 2005. ISBN 83-909352-2-8.
↑ Witold Henryk Paryski: Tatry Wysokie. Przewodnik taternicki. Część II. Zawrat – Żółta Turnia. Warszawa: Sport i Turystyka, 1951.
Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa: Czerwona księga Karpat Polskich. Kraków: Instytut Botaniki PAN, 2008. ISBN 978-83-89648-71-6.
Tatry. Zakopane i okolice. Mapa w skali 1:27 000. Warszawa: ExpressMap Polska, 2005. ISBN 83-88112-35-X.

Bibliografia

Zofia Radwańska-Paryska, Witold Henryk Paryski: Wielka encyklopedia tatrzańska. Poronin: Wydawnictwo Górskie, 2004. ISBN 83-7104-009-1.