Grecy - Polski Serwis Naukowy

Grecy to naród pochodzenia indoeuropejskiego. Tworzące go plemiona dotarły na tereny Grecji w II tysiącleciu p.n.e.

Starożytność

W starożytności Grecy dzielili się na wiele plemion, wśród których wyróżnia się kilka podstawowych grup: plemiona północno-zachodnie, do których zaliczali się Dorowie, następnie Jonowie i Achajowie (w tym Arkadyjczycy, Eolowie, Tessalowie, Beoci i Grecy z Cypru). Prawdopodobnie w czasie inwazji Dorów skolonizowali wybrzeże Azji Mniejszej, wywierając od tego czasu znaczny wpływ na kulturę innych ludów tego półwyspu. W VII i VI w. p.n.e. skolonizowali znaczną część basenu Morza Śródziemnego i Czarnego, przede wszystkim Sycylię i południową Italię. Od czasu podbojów Aleksandra Wielkiego rozprzestrzenili się na Bliskim Wschodzie, w licznych miastach między Egiptem (Aleksandria) a Baktrią. Grecy dzięki morskim podróżom i kolonizacji zetknęli się z cywilizacjami Wschodu, od których przejęli wiele osiągnięć. Po wojnach perskich ich stosunek do innych ludów uległ zmianie. Zaczęli uważać ich za barbarzyńców-ludzi niższego rzędu.

Prawa człowieka to koncepcja, według której każdemu człowiekowi przysługują pewne prawa, których źródłem obowiązywania jest przyrodzona godność ludzka. Prawa te mają charakter:

Grecy w Polsce osiedlali się już w średniowieczu. Ostatnia duża fala migracji miała miejsce w 1949. Po tzw. drugiej bitwie o góry Grammos czyli po ostatnim starciu wojny domowej w Grecji - Polska przyjęła ok. 14 000 (12 300) Greków i Macedończyków popierających komunistyczną partyzantkę DSE. Zorganizowano dla nich szpital polowy, w Dziwnowie, na wyspie Wolin. Był to wówczas pierwszy tak duży szpital chirurgii wojennej i rehabilitacji na. terenie Polski. Wielu Greków zamieszkało następnie na Dolnym Śląsku, w tym ok. 9 000 w Zgorzelcu, oraz w rejonie Ustrzyk Dolnych (Krościenko, Jureczkowa, Liskowate, Grąziowa). Osierocone dzieci greckie trafiły do domu dziecka w Policach k. Szczecina. Większość Greków wyjechała do Grecji lub wyemigrowała do tych samych krajów Zachodu, do których emigrowali także Polacy, toteż ostatni spis nie wykazał istotnej mniejszości greckiej. Ponieważ znaczna część greckich wychodźców z 1949 r., założyła w Polsce mieszane rodziny grecko-polskie, można zauważyć istnienie wielotysięcznej grupy Polaków, z silnymi greckimi korzeniami i podtrzymujących kontakt z językiem greckim i swymi greckimi rodzinami. Czego jednak nie objęły badania statystyczne.

Czasy nowożytne

Obecnie Grecy skupiają się w przeważającej większości na terenie Grecji, gdzie są narodem państwowym i dominującą grupą etniczną. Poza Grecją rdzenną, zadomowioną ludnością są grupy Greków na Bliskim Wschodzie, w graniczącej z Grecją południowej części Albanii (Epir Północny) i w południowych Włoszech (Italogrecy). Oprócz tego, w wyniku intensywnej emigracji z Grecji i z obecnej Turcji, w czasach nowożytnych, liczne kolonie greckich emigrantów żyją w wielkich miastach Europy Zachodniej, Ameryki Północnej i Australii.

Włochy (Republika Włoska, wł. Italia, Repubblica Italiana) – państwo położone w Europie Południowej, na Półwyspie Apenińskim, będące członkiem wielu organizacji, m.in.: UE, NATO, należące do ośmiu najbardziej uprzemysłowionych i bogatych państw świata – G8.

Starożytność – okres w historii Bliskiego Wschodu, Europy i Afryki Północnej obejmujący dzieje tych regionów od powstania pierwszych cywilizacji do politycznego upadku cesarstwa zachodniorzymskiego w 476 roku[1].

Kilkaset tysięcy Pontów – chrześcijan greckiego pochodzenia (starogreckie: Eyxinos Pontos – Morze Czarne, oraz Pont – dawna grecka kraina w obecnej Turcji), ciągle jeszcze zamieszkuje Ukrainę, Rosję, Gruzję i Armenię. Ich językiem ojczystym jest rosyjski, lecz utrzymują więź także z Grecją. Z tej grupy pochodzą m.in. Jelena Isinbajewa (18-krotna mistrzyni świata w skoku o tyczce) oraz jej rywalka Swietłana Fieofanowa. Ta druga nosi nawet nazwisko bizantyńskiej cesarzowej Teofano. 15 040 radzieckich Greków i pewna liczba obywateli greckich została wysiedlona z Krymu w końcu czerwca 1944, wraz z Bułgarami i Ormianami.

Wojna domowa w Grecji, [(gr.) bibliografia: ο Eλληνικός Eμφύλιος Πόλεμος] – walki prowadzone od grudnia 1944 roku do stycznia 1945 roku (pierwsza faza) oraz w latach 1946–1949 (druga faza) na terenie Grecji pomiędzy prawicowymi siłami popierającymi rząd i monarchę, wspieranymi militarnie i logistycznie przez Wielką Brytanię oraz Stany Zjednoczone, a komunistycznymi siłami DSE (gr. ΔΣΕ, Dimokratikos Stratos Ellados - Demokratyczne Wojsko Grecji), wywodzącymi się spośród części kombatantów lewicowego ruchu oporu EAM-ELAS (gr. ΕΑΜ – ΕΛΑΣ)[4][5], jednak znacznie mniej od nich licznymi. Komunistów z DSE popierali lewicowi macedońscy partyzanci z Frontu Wyzwolenia z greckiej prowincji Macedonia.

Pont – kraina historyczna w północno-wschodniej Azji Mniejszej, nadmorska część Kapadocji, w starożytności niezależne królestwo, a następnie prowincja rzymska.

Kilkaset tysięcy muzułmanów, z tureckich wybrzeży Morza Czarnego posługuje się w domu językiem pontyjskim, zbliżonym do starogreckiego. Wg badaczy tureckich, w prowincji Trabzon (Wschodnia Turcja, Pont) jest to aż 44% rodzin.

Większa część spośród kilkusettysięcznej grupy obywateli Grecji, używających na co dzień także innych niż grecki języków (zwłaszcza rosyjskiego, lokalnego południowo-słowiańskiego lub arumuńskiego), uważa się za naturalną część narodu Greków

Grecy w Polsce

Wskutek wojny domowej w Grecji (1946-1949) ok. czternastu tysięcy uchodźców greckich przyjechało do Polski. Większa część pozostała tu przez dziesięciolecia. Postrzegano ich jako, powstańców walczących najpierw o wolność ojczyzny, następnie, wygnańców za śmiałą walkę o prawa człowieka i prawa obywatelskie, toteż przyjęto serdecznie. Wielu Greków współtworzyło potem polską kulturę i naukę. Powracali do ojczyzny po upadku rządów czarnych pułkowników w 1974 r. Drugie pokolenie były to zwykle rodziny mieszane, wychowywane w asymilacji z polskością. Wyjeżdżali do Grecji w okresie, gdy licznie emigrowali tam także młodzi Polacy i podobnie, część z nich powróciła potem do Polski. Obecnie mieszka w Polsce głównie trzecie i czwarte pokolenie wychodźców, postrzegane przez otoczenie jako Polacy, choć utrzymujący także bliski kontakt z Grecją i językiem greckim. Patrz też: Grecy w Polsce.

Grecja (gr. Ελλάδα Elláda, IPA: [e̞ˈlaða] lub Ελλάς Ellás, IPA: [e̞ˈlas], tr. Yunanistan), Republika Grecka (Ελληνική Δημοκρατία Ellinikí Dimokratía, IPA: [e̞ˌliniˈci ðimo̞kraˈtiˌa]) – kraj w południowo-wschodniej części Europy, położony na krańcu Półwyspu Bałkańskiego. Graniczy z Albanią, Republiką Macedonii i Bułgarią na północy oraz z Turcją na wschodzie. Ma dostęp do czterech mórz: Morza Egejskiego, Morza Kreteńskiego na wschodzie, Morza Jońskiego na zachodzie oraz Morza Śródziemnego od południa.

Demokratyczna Armia Grecji (DSE) (Δημοκρατικός Στρατός Ελλάδας, ΔΣΕ – Dimokratikos Stratos Elladas – wierny przekład: Demokratyczne Wojsko Grecji) była największą organizacją zbrojną, związaną z Komunistyczną Partią Grecji (KKE) w trakcie Wojny domowej w Grecji (1946 — 1949).

Linki zewnętrzne

Grecy na Krymie

Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
o Grekach

Mapa zamieszkiwania ludności grecko-prawosławnej (wg ówczesnych kryteriów – ludności helleńskiej), oparta o dane z 1918 roku. Przedstawia sytuację sprzed wymiany ludności między Grecją i Turcją oraz nie obejmuje centralnej i wschodniej Turcji.

Przypisy

Embajada Griega en Chile.
dane Głównego Urzędu Statystycznego z 2002 roku
Greece: Denial of minorities and persecution of minority rights activists (ang.). W: IHF and Helsinki Committee Reports to the OSCE Meeting on Human Rights Defenders: Serbia, Turkey and Greece [on-line]. Greek Helsinki Monitor (GHM), Minority Rights Group – Greece (MRG-G), 2006-04-03. [dostęp 2010-11-14].

Gruzja (gruz. საქართველო, Sakartwelo) – państwo na Kaukazie Południowym (Zakaukaziu). Obszar 69,7 tys. km². Graniczy na północy z Rosją, na wschodzie z Azerbejdżanem, a na południu z Armenią i Turcją; zachodnią granicę kraju wyznacza wybrzeże Morza Czarnego. Stolicą Gruzji jest Tbilisi. Patronem Gruzji jest św. Jerzy.

Indoeuropejczycy – umowna nazwa grupy ludów, posługujących się językami indoeuropejskimi – pochodzącymi wedle językoznawców od wspólnego praindoeuropejskiego korzenia. Dawniej wszystkich Indoeuropejczyków nazywano Ariami, obecnie nazwa ta jest używana jedynie w odniesieniu do ludów indoirańskich.