Grobla - Poznań - Polski Serwis Naukowy

Muzeum Etnograficzne w Poznaniu

Stara Gazownia

Instytut Zachodni

Grobla – część Poznania, położona w centrum miasta, pomiędzy Chwaliszewem na północy, Garbarami na zachodzie i częściowo Piaskami na południowym zachodzie. Znajduje się ok. 500 m na południowy wschód od Starego Rynku, w obrębie Osiedla Stare Miasto.

Wielka Brytania (), Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej (ang. United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland) – unitarne państwo wyspiarskie położone w Europie Zachodniej. W skład Wielkiej Brytanii wchodzą: Anglia, Walia i Szkocja położone na wyspie Wielka Brytania, Irlandia Północna leżąca w północnej części wyspy Irlandia. Guernsey, Jersey i Wyspa Man, posiadają odrębny status dependencji Korony brytyjskiej i nie wchodzą w skład Zjednoczonego Królestwa.

Kościół Wszystkich Świętych w Poznaniu – znajdujący się na posesji ul. Grobla 1 został wzniesiony w latach 1777-1783 według projektu i pod kierownictwem Antoniego Höhne jako ewangelicki kościół Świętego Krzyża. Budowę rozpoczęto po tym, gdy w 1768 Sejm zezwolił protestantom na wznoszenie murowanych świątyń. Kościół wznoszono na podmokłym terenie którym niegdyś płynęła jedna z odnóg Warty, więc aby zapobiec zapadaniu się świątyni jej fundament stanowi ponad trzysta dębowych pali. Kłopoty finansowe sprawiły, że wnętrze ukończono dopiero w początkach XIX wieku. W 1945 roku kościół przejęli katolicy nadając mu obecne wezwanie, które niegdyś nosił nieistniejący już kościół znajdujący się w sąsiedztwie. Początkowo świątynia należała do parafii św. Wojciecha. W 1956 abp Walenty Dymek zmienił go na kościół akademicki, w 1979 abp Jerzy Stroba powołał przy kościele oddzielny ośrodek duszpasterski, a 1 kwietnia 1981 osobną parafię.

Historia

Skwer i pomnik

Osada Nowa Grobla powstała jako konkurencja dla kapitulnego Chwaliszewa, które konkurowało z ulokowanym w 1253 na nowym miejscu Poznaniem. Nową Groblę założono z inicjatywy rajców poznańskich. W 1447 król Kazimierz IV Jagiellończyk potwierdził prawa miejskie tej osady. W 1460 istniał już most łączący miasteczko z Bramą Wodną. XV wiek był okresem intensywnego rozwoju ekonomicznego Grobli.

Kazimierz IV Andrzej Jagiellończyk, lit. Kazimieras I Andrius Jogailaitis (ur. 30 listopada 1427 w Krakowie, zm. 7 czerwca 1492 w Grodnie) – wielki książę litewski w latach 1440–1492, król Polski w latach 1447–1492. Jeden z najaktywniejszych polskich władców, za panowania którego Korona, pokonując zakon krzyżacki w wojnie trzynastoletniej, odzyskała – po 158 latach – Prusy Królewskie, a dynastia Jagiellonów stała się jednym z czołowych domów panujących w Europie. Zdecydowany przeciwnik magnaterii przyczynił się do wzmocnienia znaczenia Sejmu i sejmików, co jednak stało się z krzywdą dla mieszczaństwa.

Piaski – historyczna część Poznania zlokalizowana w obrębie Rybaków i Garbar (głównie ul. Łąkowa, część Krakowskiej i Strzeleckiej). Obecnie nazwa Piasków zanika – teren ten uważa się potocznie za Rybaki.

Następny ważny okres dla tej części miasta nastąpił w XIX i początkach XX wieku. Wtedy to, w wyniku postępujące industrializacji, powstawały na Grobli liczne zakłady przemysłowe, fabryki i okazałe kamienice.

Podczas okupacji hitlerowskiej, w domu przy ul. Mostowej 15, mieścił się zakonspirowany punkt kontaktowy komendy poznańskiego okręgu Armii Krajowej. Tutaj, jesienią 1943 odbywały się rozmowy pomiędzy AK, a PPR. Informuje o tym stosowna tablica na budynku.

Architektura

Obecnie za Groblę uważa się przede wszystkim zabudowania zlokalizowane przy ulicach Grobla i Mostowej, a także Łaziennej, Wierzbowej, Ewangelickiej i Za Groblą. Na tym terenie znajduje się wiele siedzib instytucji i budynków, w tym m.in.:

Tramwaje w Poznaniu (z gwary bimby, liczba pojedyncza – bimba) należą do Miejskiego Przedsiębiorstwa Komunikacyjnego sp. z o.o. Obecnie jest to 19 linii dziennych i jedna nocna oraz jedna linia turystyczna obsługiwana przez zabytkowy tabor kursująca w weekendy. Tramwaje poruszają się po torach o rozstawie 1435 mm i łącznej długości torowiska 157,695 km (tor pojedynczy z torami zajezdniowymi i na pętlach).

Pomnik Zygi Latarnika - rzeźba uliczna z brązu, zloaklizowana w Poznaniu, na Grobli, w obrębie skweru Łukasiewicza, obok Starej Gazowni. Zyga to po poznańsku Zygmunt. W tym wypadku jest postacią całkowicie fikcyjną.

Stara Gazownia z 1856 (brytyjski architekt John Moore),

pomnik Zygi Latarnika na Skwerze Łukasiewicza,

Muzeum Etnograficzne, dawna Loża Masońska z 1817 (architekt Christian Wernicke),

Muzeum Bambrów Poznańskich (2003),

Kościół Wszystkich Świętych z lat 1777-1783 (architekt Antoni Höhne),

Fabryka Józefa Zeylanda,

Instytut Zachodni,

pałacyk Paetzów oraz fabryki Pecowin i Likwowin z 1928 i 1930, wg projektu Stefana Sawickiego,

kamienica przy ul. Mostowej 24 - zastosowano tutaj unikalne na terenie Poznania instrumentarium symboliczne autorstwa Jana Raczyborskiego, w zakresie wystroju sztukatorskiego,

Konsulat Ukrainy,

apartamentowiec Wstęga Warty,

skwer Ignacego Łukasiewicza.

Komunikacja

Południowym skrajem Grobli przebiega trasa tramwajowa - linie 5, 13, 16 - przystanek Most św. Rocha.

Gazownia miejska w Poznaniu na warcianej wyspie Grobla. Pierwsze prace budowlane rozpoczęto w 1853 roku. Jej projektantem, na zlecenie nadburmistrza Eugena Naumanna był brytyjski architekt John Moore. Rozruch aparatury do produkcji gazu z węgla kamiennego nastąpił 14 listopada 1856, a pierwsze dostawy gazu zaopatrywały 414 miejskich latarni podłączonych do instalacji. Już po roku działalności gazownia zaopatrywała około 1500 odbiorców.

Kamienica – miejski budynek mieszkalny, murowany z cegły lub kamienia, przynajmniej jednopiętrowy. Kamienicą określa się zazwyczaj budynek stojący w zwartym szeregu innych domów, jeśli tak nie jest, to kamienica odróżnia się brakiem dużych okien na jednej z jej ścian (jest to związane z tym, że podczas budowy przewidywano w tym miejscu inny budynek lub taki budynek istniał, ale został wyburzony).

Przypisy

Jan Skuratowicz Jakie tajemnice kryją kamienice? - ul. Mostowa 24 w: "IKS Poznański Informator Kulturalny, Sportowy i Turystyczny" Poznań, Wydawnictwo Miejskie, wrzesień 2008, ISSN 1231-9139

Bibliografia

Poznań - atlas aglomeracji 1:15.000, wyd. CartoMedia/Pietruska & Mierkiewicz, Poznań, 2008, ISBN 978-83-7445-018-8
Praca zbiorowa, Atlas architektury Poznania, Wydawnictwo Miejskie, Poznań, 2008, ss.139-142, ISBN 978-83-7503-058-7
Jerzy Topolski (redakcja), Dzieje Poznania, Warszawa-Poznań, PWN, 1988, s.232, ISBN 83-01-08194-5
Marcin Libicki, Poznań - przewodnik, Wydawnictwo Gazeta Handlowa, Poznań, 1997, s.175, ISBN 83-902028-4-0