Grozny - Polski Serwis Naukowy

Na mapach: 43°19′N 45°41′E / 43.317, 45.683

Grozny (ros. Гро́зный, Groznyj, czecz. Соьлжa-ГІала / Sölƶa-Ġala) – miasto leżące na terenie republiki Czeczeńskiej, w Rosji. Czeczeńscy separatyści używają też nazwy Dżochar-Gala (czecz. Джохар-ГӀала / Dƶoxar-Ġala), na cześć Dżochara Dudajewa. W 2006 roku miasto liczyło ok. 218,2 tys. mieszkańców (wobec ok. 400 tys. na początku lat 90. XX wieku).

Rosjanie (ros. русские/russkije) - jedna z grup etnicznych należąca do wschodnich Słowian, zamieszkująca głównie Rosję i sąsiadujące kraje. Potocznie słowo Rosjanie jest używane do określenia wszystkich obywateli Rosji, podobnie jak często czyniono to wobec obywateli Związku Radzieckiego. Natomiast we współczesnym języku rosyjskim dla określenia osoby o dowolnym pochodzeniu etnicznym, która jest obywatelem Rosji, używa się poprzednio uznawane za przestarzałe i książkowe słowo россиянин/rossijanin. Etniczni Rosjanie stanowią około 80% ludności Rosji. Pochodzenie Rosjan (jako wspólnoty narodowo-etnicznej) nie jest jasne.

Islam (arab. الإسلام ; al-islām) – religia monoteistyczna, druga na świecie pod względem liczby wyznawców po chrześcijaństwie Świętą księgą islamu jest Koran, a zawarte w nim objawienie ma stanowić ostateczne i niezmienne przesłanie Boga do ludzi.

Historia

Miasto zostało założone przez Rosjan w 1818 roku jako placówka wojskowa podczas Wojen Kaukaskich. Pierwotnie było zamieszkane przez ludność słowiańską (Kozaków), jednak władze ZSRR, zwalczające Kozaków, zachęcały Czeczenów do osiedlania się w mieście. W 1944 roku muzułmańscy mieszkańcy miasta zostali wysiedleni do Azji Środkowej, w 1957 zezwolono im na powrót. W 1960 liczba Czeczenów mieszkających w Groznym przekroczyła liczbę Rosjan.

Mamed Chalidow, znany także jako Mamed Khalidov (ros. Мамед Халидов, Mamied Chalidow; ur. 17 lipca 1980 w Groznym) – polski zawodnik mieszanych sztuk walki pochodzenia czeczeńskiego. Były międzynarodowy mistrz KSW w wadze półciężkiej.

Azja Środkowa – nazwa stosowana dla określenia wyżynno-górskiego obszaru centralnej Azji, położonego ponad 1000 km od otwartego morza. Region ten obejmuje: Kazachstan, Uzbekistan, Turkmenistan, Kirgistan i Tadżykistan, a także Mongolię i zachodnie Chiny (regiony autonomiczne Tybetu, Mongolii Wewnętrznej, Sinciang i Ningxia oraz prowincje Qinghai i Gansu).

W latach 90., podczas wojen mających na celu zajęcie Czeczenii i włączenie w skład Federacji Rosyjskiej (I i II wojna czeczeńska), Grozny został znacznie zniszczony w wyniku działań wojsk rosyjskich. Status stolicy republiki został przyznany 18 kwietnia 2001 roku. Uroczyste otwarcie nowych budynków władz miasta (tzw. Biały Dom) miało miejsce 5 dni później. Zostały one częściowo zniszczone w zamachu bombowym 27 grudnia 2002 roku. W 2003 roku ONZ nazwała Grozny najbardziej zniszczonym miastem na Ziemi.

Słowianie – kryterium lingwistyczne, ogół ludności posługującej się językami słowiańskimi, oraz kulturowe, podobne zwyczaje, obrzędy, wierzenia. Najliczniejsza indoeuropejska grupa ludnościowa w Europie, zamieszkująca wschodnią, środkową oraz południową część tego kontynentu, a także północną część Azji.

Organizacja Narodów Zjednoczonych (ang. United Nations, UN, fr. Organisation des Nations Unies, hiszp. Organización de las Naciones Unidas, ros. Организация Объединенных Наций /Organizacyja Objedinionnych Nacyj/, arab. الأمم المتحدة /al-Umam al-Muttahida/, chiń. 联合国 /Lianheguo/), ONZ – uniwersalna organizacja międzynarodowa, z siedzibą w Nowym Jorku, powstała 24 października 1945 r. w wyniku wejścia w życie Karty Narodów Zjednoczonych. ONZ jest następczynią Ligi Narodów.

Grozny wciąż nie jest spokojnym miastem. Często mają tu miejsce zamachy terrorystyczne i porachunki mafijne. W jednym z zamachów zginął w 2004 roku marionetkowy prezydent Czeczenii Achmad Kadyrow. Wciąż trwa rekonstrukcja miasta po stratach wojennych. W 2005 r. ostatecznie zakończono renowację głównej arterii miasta – Prospektu Pobiedy (obecnie Prospekt Putina) w centrum Groznego.

Język czeczeński (czecz. нохчийн мотт, Noxçiyn mott) – język Czeczenów, zamieszkujących głównie autonomiczną republikę Czeczenii, wchodzącą w skład Federacji Rosyjskiej. Należy do języków nachskich (nachijskich), tworzących podgrupę wśród języków nachsko-dagestańskich (północno-wschodnich) ramach hipotetycznej wielkiej rodziny języków dene-kaukaskich. Jest to język ergatywny.

Achmad Abdulchamidowicz Kadyrow, Ахмат Абдулхамидович Кадыров (ur. 23 sierpnia 1951 w Karagandzie, Kazachstan, zm. 9 maja 2004 w Groznym), polityk czeczeński, jeden z najbardziej znanych mufti czeczeńskich, zarządca (2000-2003) i prezydent (2003-2004) Czeczenii.

W 1892 roku w Groznym urodził się Stefan Narębski - polski architekt, a w 1980 Mamed Chalidow - polski zawodnik mieszanych sztuk walki pochodzenia czeczeńskiego.

Sport

Tieriek Grozny - klub piłkarski

Galeria

Blok w Groznym (2006)

Pałac prezydencki w Groznym (styczeń 1995)
Foto: Michaił Jewstafjew

Przypisy

16 kwietnia 1997 r. – jednostronnie, porozumienie nigdy nie parafowane przez władze Groznego
1997 r.
BBC NEWS | Programmes | From Our Own Correspondent | Scars remain amid Chechen revival

Dżochar Musajewicz Dudajew (cz. Dudi Dƶoxar, ros. Джохар Дудаев) (ur. 15 lutego 1944, zm. 21 kwietnia 1996) - były generał-major radzieckiego lotnictwa, polityk i bojownik czeczeński. Prezydent Czeczenii w latach 1991-1996.

Czeczeni (nazwa własna Noxçi, l.poj. Noxçuo) - naród kaukaski, zamieszkujący głównie Czeczenię, wchodzącą w skład Federacji Rosyjskiej. Poza granicami Czeczenii duże skupiska Czeczenów zamieszkują także Dagestan. Tworzą także duże ośrodki emigracji, wywołanej wojnami czeczeńskimi: szczególnie w miastach Federacji Rosyjskiej (przede wszystkim Moskwa), także m.in. w Turcji i Unii Europejskiej (największe skupisko w Austrii). Na terenie Gruzji zamieszkują Kistowie, gruzińscy Czeczeni, tworzący własną wspólnotę, uznawaną czasami za odrębny naród.