Gruczoł ślinowy - Polski Serwis Naukowy

Gruczoły ślinowe większe: 1. ślinianka przyuszna, 2. ślinianka podżuchwowa, 3. ślinianka podjęzykowa

Ślinianka lub gruczoł ślinowy – merokrynowy gruczoł wydzielania zewnętrznego (egzokrynowy), wytwarzający ślinę. Elementami wydzielniczymi dużych gruczołów ślinowych są cewki i pęcherzyki. Na przewody wyprowadzające składają się: przewody śródzrazikowe (in. wewnątrzzrazikowe: wstawki i przewody prążkowane), przewody międzyzrazikowe oraz przewody wyprowadzające (p. główne).

Metaplazja (przetwarzanie) - pojęcie z zakresu patomorfologii; określa pojawienie się komórek odmiennych czynnościowo i morfologicznie od swojej macierzy. Dotyczy tkanki łącznej lub nabłonkowej. Na podłożu metaplazji (zwłaszcza w tkance nabłonkowej) częściej rozwijają się nowotwory.
Nerw twarzowy (łac. nervus facialis) – VII nerw czaszkowy wchodzący w skład obwodowego układu nerwowego. Jest nerwem drugiego łuku skrzelowego. Nerw ma charakter mieszany, ale przeważają w nim włókna ruchowe. Zawiera także włókna czuciowe, i przywspółczulne – wydzielnicze (autonomiczne).

Podział gruczołów ślinowych

Duże gruczoły ślinowe Są to parzyste gruczoły, których przewody wyprowadzające kończą się w jamie ustnej

ślinianki przyuszne (łac. glandula parotis) będące gruczołami produkującymi wydzielinę surowiczą. Budują je pęcherzyki, wstawki i po jednym wyraźnym przewodzie prążkowanym.

ślinianki podżuchwowe (łac. glandula submandibularis) są mniejszymi gruczołami wydzielającymi ślinę. Gruczoły te produkują wydzielinę surowiczo-śluzową. W 85% zbudowane są z pęcherzyków produkujących substancję surowicza i 15% z cewek produkujących substancję śluzową.

ślinianki podjęzykowe (łac. glandula sublingualis) będące śliniankami śluzowo-surowiczymi. Budują je cewki, brak jest wstawek i przewodów prążkowanych.

Małe gruczoły ślinowe (gruczoły jamy ustnej) - występują w formie licznych grudek rozsianych w błonie śluzowej. Nie posiadają przewodów wyprowadzających:

Mięsień policzkowy (łac. musculus buccinator) – mięsień należący do mięśni wyrazowych (mimicznych) twarzy. Służy do wydmuchiwania powietrza z przedsionka jamy ustnej, przyciska policzki do zębów, ale chroni błonę śluzową przed przygryzieniem, a także poszerza szparę ust. Nazywany jest też mięśniem trębaczy.
Ślinianka podjęzykowa (łac. glandula sublingualis)- jest najmniejszym i parzystym gruczołem wchodzącym w skład dużych gruczołów ślinowych. Jej waga waha się od 3 do 5 gramów. Ma wydłużony kształt w wymiarze przednio-tylnym. Jej długa oś jest leży równolegle do trzonu żuchwy. Ślinianka podjęzykowa jest gruczołem mieszanym wydzielającym głównie ślinę śluzową i kleistą a w mniejszym stopniu rzadką ślinę surowiczą.

produkujące ślinę surowiczo-śluzową:

gruczoły wargowe (łac. glandulae labiales) – położone i wyczuwalne jako małe grudki pod błoną śluzową,

gruczoły policzkowe (łac. glandulae buccales) – leżą między błoną śluzową a mięśniem policzkowym, w tym mięśniu lub między nim a skórą,

gruczoły trzonowe (łac. glandulae molares) – grupa 4-5 gruczołów (wyodrębnionych spośród gruczołów policzkowych) położonych na poziomie zębów trzonowych,

gruczoły przednie języka (łac. glandulae linguales anteriores, glandulae Blandini-Nuhni) – na brzusznej stronie końca języka (obustronnie po jednym) uchodzące kilkoma przewodami w okolicy wędzidełka języka,

będące gruczołami surowiczymi gruczoły językowe tylne Ebnera (w pobliżu brodawek okolonych),

produkujące ślinę typu śluzowego:

gruczoły językowe boczne i tylne (w pobliżu nasady języka),

gruczoły migdałkowe,

gruczoły podniebienne (łac. glandulae palatinae) – znajdują się w tylnej części podniebienia twardego między błoną śluzową a okostną.

Nerw językowy (łac. n. lingualis) – jedna z gałęzi czuciowych grupy tylnej gałęzi n. żuchwowego. Unerwia czuciowo dno jamy ustnej, dziąsła wewnętrznej powierzchni części zębodołowej żuchwy, język, śliniankę podjęzykową oraz smakowo (przez dołączające się do niego włókna n. pośredniego) brodawki grzybowate przedniej części języka.
Zwój uszny (łac. ganglion oticum) - zwój prowadzący gałęzie przywspółczulne, związany z nerwem żuchwowym. Leży w dole podskroniowym pod otworem owalnym, przylegając do przyśrodkowej powierzchni nerwu żuchwowego. Przyśrodkowo do niego leży część chrzęstna trąbki słuchowej a za nim biegnie tętnica oponowa środkowa.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

Czy wiesz że...? beta

Jama ustna (łac. cavum oris) - początkowy odcinek przewodu pokarmowego i oddechowego. Na jamę ustną składa się przedsionek jamy ustnej i jama ustna właściwa, które oddzielone od siebie są łukami zębowymi żuchwy i szczęki. Przedsionek jamy ustnej ograniczony jest od przodu częścią śluzową wargi górnej i dolnej, od tyłu łukami zębowymi oraz wyrostkami zębodołowymi pokrytymi dziąsłami, od góry i od dołu zachyłkami błony śluzowej, od której odchodzi wędzidełko górne i dolne. Jama ustna właściwa ograniczona jest od przodu i bocznie łukami zębowymi oraz wyrostkami zębodołowymi pokrytymi dziąsłami, od góry przez podniebienie (w początkowym odcinku podniebienie twarde - kostne, w tylnym odcinku przez podniebienie miękkie), od tyłu przez wały: podniebienno-językowe i podniebienno-gardłowe (łac. plica palatoglossus et plica palatopharungeus), od dołu zaś przez przeponę jamy ustnej (łac. diaphragma cavum oris), na której spoczywa język (grec.) glossus (łac.) lingua).

Nerw językowo-gardłowy (łac. nervus glossopharyngeus) – dziewiąty nerw czaszkowy. Jest nerwem mieszanym: większą część nerwu tworzą włókna czuciowe, unerwiające gardło i język; niewielką część stanowią włókna ruchowe, przeznaczone dla mięśni gardła (m. zwieracza górnego gardła, m. rylcowo-gardłowego, m. podniebienno-gardłowego),języka (m. podniebienno-językowy), podniebienia (m. dźwigacz podniebienia miękkiego) i wydzielnicze dla ślinianki przyusznej.

Ślinianka przyuszna lub dawniej przyusznica, (łac. glandula parotidea)- to duży gruczoł ślinowy, występujący parzyście. Jest największą ze ślinianek. Jej masa waha się od 20-30 g. Położona jest na bocznej powierzchni twarzoczaszki.

Tkanka nabłonkowa, tkanka graniczna, nabłonek (łac. epithelium-nabłonek, textus epithelialis-tkanka nabłonkowa ) – jedna z podstawowych tkanek zwierzęcych. Zawiązki nabłonka pojawiają się już w stadium blastuli, ale może się on różnicować znacznie później z tkanek zarodkowych: ektodermy, endodermy, albo zależnie od grupy systematycznej zwierząt i narządu.

Ślinianka podżuchwowa (łac. glandula submandibularis) - gruczoł zewnątrzwydzielniczy, wydzielający ślinę, składający się z dwóch większych i 5-20 mniejszych gruczołów, które leżą oddzielnie i w pobliżu gruczołów większych. Jest znacznie mniejsza od ślinianki przyusznej. Jej waga waha się od 10-15 g. Leży w przestrzeni podżuchwowej. Jest znacznie twardsza od ślinianki przyusznej i jest wyczuwalna podczas palpacji szyi.

Gruczoł - narząd (gruczoł zwarty) lub jedna do kilku komórek gruczołowych (gruczoł rozproszony), których podstawową funkcją jest wytwarzanie i wydzielanie substancji poza swój obszar. Substancje takie określa się ogólnie jako wydzielinę (sekret).

Fibryna (włóknik) - białko proste (budują je wyłącznie aminokwasy), białko fibrylarne (o długich, nitkowatych cząsteczkach tworzących włókna), wytrącające się z osocza krwi podczas procesu krzepnięcia krwi. Tworzy rusztowanie skrzepu krwi. Powstaje z fibrynogenu w wyniku działania trombiny.