Gruczoł tarczkowy - Polski Serwis Naukowy

Oko po rozwarciu powiek; po wewnętrznej stronie widoczne odcinki końcowe gruczołów tarczkowych

Gruczoł tarczkowy (gruczoł Meiboma) (łac. glandula tarsalis) - zmodyfikowany gruczoł łojowy obecny wewnątrz tarczki powieki, w formie rzędów prostopadłych do jej wolnego brzegu. Rzędy mają żółtawe zabarwienie i mogą prześwitywać przez spojówkę po wywróceniu powieki.

Oko (Oko proste, oko złożone, plamka oczna, łac. oculus, l.m. oculi) – narządy receptorowe umożliwiające wykrywanie kierunku padania światła i jego intensywności oraz, wraz ze wzrostem złożoności konstrukcji, efektywny proces formowania obrazu, czyli widzenie.

Spojówka (łac. tunica conjunctiva) – przednia część gałki ocznej, jest błoną pokrywającą wewnętrzną część powiek. Nawilża ona gałkę oczną poprzez wydzielanie śluzu i łez (w małym stopniu). Spojówka jest wrażliwa na wszelkiego rodzaju podrażnienia np. zbyt ostre światło lub tarcie brudnymi rękami. Czynniki te mogą prowadzić do wystąpienia stanów zapalnych, których nie należy lekceważyć. Przy zaobserwowaniu jakichkolwiek zmian, np. zaczerwienienia ("piasek w oczach"), należy skonsultować się z okulistą.

W powiece górnej ilość gruczołów tarczkowych waha się w granicach 30-40, w dolnej zaś znajduje się ich odpowiednio mniej (20-30). Zajmują one całą wysokość tarczki; są złożone z prostego przewodu (cewy) z wieloma bocznymi zachyłkami, a ich ujścia otwierają się na wolnej krawędzi powieki. Łojowa wydzielina gruczołów ma za zadanie utrzymanie szczelności powiek po ich zamknięciu oraz ochronę przed utratą wilgotności czy naruszeniem filmu łzowego. Zapobiega również ustawicznemu spływaniu łez na skórę twarzy dzięki właściwościom hydrofobowym.

Bakterie (łac. Bacteriae, od gr. bakterion – "pałeczka") – grupa mikroorganizmów, stanowiących osobne królestwo. Są to jednokomórkowce lub zespoły komórek o budowie prokariotycznej. Badaniem bakterii zajmuje się bakteriologia, gałąź mikrobiologii.

Kwas stearynowy (z gr. stear – łój, tłuszcz), kwas oktadekanowy – organiczny związek chemiczny, jeden z nasyconych kwasów tłuszczowych, składnik stearyny.

Skład chemiczny

U człowieka zidentyfikowano ponad 90 różnych białek wchodzących w skład wydzieliny gruczołów tarczkowych; wiele z nich to proteiny błon komórkowych i mitochondrialnych oraz prekursory związków o właściwościach bakteriobójczych. Za charakter hydrofobowy odpowiada głównie oleamid - endogenny amid pierwszorzędowy kwasu oleinowego - oraz amidy innych kwasów tłuszczowych: mirystynowego, palmitynowego czy stearynowego. Wymienione kwasy występują w produkcie końcowym również w stanie wolnym.

Tarczka (łac. tarsus) – płaski, wypukły twór ze tkanki łącznej zbitej stanowiący szkielet powieki i nadający jej właściwy kształt. Wyróżniamy dwie tarczki: górną oraz dolną, po jednej w każdej powiece. Do ich powierzchni przedniej przyczepia się przegroda oczodołowa, wiążąc je od góry i boku z brzegiem oczodołu. Wolny brzeg rzęskowy jest prosty i przylega bezpośrednio do mieszków rzęs.

Łza, ciecz łzowa - substancja nawilżająca, oczyszczająca, zabezpieczająca (przed zarazkami) powierzchnię rogówki i spojówki oka. Składa się głównie z wody, niewielkiej ilości soli (chlorku sodu) oraz substancji bakteriobójczych. Przezroczysta ciecz łzowa produkowana jest przez gruczoły łzowe. Rozprowadzanie jej odbywa się podczas mrugania powiekami. Występujący w normalnych warunkach nadmiar cieczy łzowej w sposób niezauważalny doprowadzany jest do jamy nosowej kanalikami łzowymi w powiekach.

Gradówka w zaawansowanym stadium (ok. 4 miesiące)

Pochodzenie eponimu

Gruczoły tarczkowe były znane już Galenowi; po raz pierwszy zostały opisane przez Giulia Casserio w 1609 roku. Swoje brzmienie eponim zawdzięcza jednak niemieckiemu lekarzowi Heinrichowi Meibomowi, który przedstawił ich wnikliwy opis w 1666.

Gradówka (łac. chalazion) – przewlekłe zapalenie gruczołu tarczkowego (zwanego także gruczołem Meiboma), objawiające się mało bolesnym zgrubieniem podobnym do nieprzechodzącego jęczmienia.

Zespół suchego oka, "suche oko" (łac. xerophtalmia, keratoconjunctivitis sicca, keratitis sicca) , (ang. Dry Eye Syndrome) – schorzenie oczu wywołane niedostatecznym wydzielaniem łez lub nadmiernym parowaniem filmu łzowego. Do jego typowych objawów należy: drapanie, uczucie piasku pod powiekami, uczucie obcego ciała, swędzenie, pieczenie, zaczerwienie, ból, obrzęknięte powieki, zjawisko podwójnego widzenia gromadzenie się wydzieliny w kącikach oka, światłowstręt.

Uwagi kliniczne

Nieprawidłowo działające gruczoły tarczkowe są częstym powodem zespołu suchego oka (xerophtalmia), jednej z częstszych przypadłości związanych z aparatem ochronnym narządu wzroku. Mogą być również przyczyną zapalenia powiek (blepharitis), gdyż podrażnione, wysuszone powieki są podatne na różne infekcje. Stan zapalny gruczołów tarczkowych (meibomitis) powoduje zatykanie ich przewodów, a w konsekwencji powstanie na powiece białawego obrzmienia (chalazion), oznakę gradówki. Wydzieliny bakteryjne obecne przy takich stanach mogą stanowić przyczynę zapalenia rogówki (keratitis).

Galen, właściwie Claudius Galenus (ok. 130 - 200 n.e.) – rzymski lekarz greckiego pochodzenia, anatom, utalentowany badacz i pisarz, jeden z najznakomitszych starożytnych lekarzy, wywarł olbrzymi wpływ na rozwój nauk medycznych w średniowieczu i odrodzeniu.

Kwasy tłuszczowe - kwasy monokarboksylowe o wzorze ogólnym R-COOH (R oznacza łańcuch węglowodorowy, a COOH jest grupą karboksylową znajdującą się na końcu tego łańcucha). Kwasy tłuszczowe występujące naturalnie wchodzą w skład tłuszczów lub występują w postaci "wolnej" (tzn. wolne kwasy tłuszczowe, ang. FFA od free fatty acids). Połączenie 3 cząsteczek kwasów tłuszczowych z cząsteczką glicerolu tworzy triglicerydy.

Bibliografia

Susan Standring: Gray's Anatomy. Elsevier, 2005, s. 684. ISBN 0-443-07168-3.

Adam Bochenek, Michał Reicher: Anatomia Człowieka. T. V. Warszawa: PZWL, 1989, s. 386-392. ISBN 83-200-1230-9.

Tsai PS, Evans JE, Green KM, Sullivan RM, Schaumberg DA, Richards SM, Dana MR, Sullivan DA. "Proteomic analysis of human meibomian gland secretions." Br J Ophthalmol. 2006 Mar;90(3):372-7. PMID 16488965.

Nichols KK, Ham BM, Nichols JJ, Ziegler C, Green-Church KB. "Identification of fatty acids and fatty acid amides in human meibomian gland secretions" Invest Ophthalmol Vis Sci. 2007 Jan;48(1):34-9. PMID 17197513

Ole Daniel Enersen: Who named it? (ang.). [dostęp 30 września 2009].

Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.

Mitochondrium (w liczbie mnogiej mitochondria) – otoczone błoną organellum, obecne w większości komórek eukariotycznych. Organella te mają różną wielkość, przeważnie od 2 do 8 μm, mogą też szybko zmieniać swój kształt i rozmiary. Są one miejscem, w którym w wyniku procesu oddychania komórkowego powstaje większość adenozynotrifosforanu (ATP) komórki, będącego jej źródłem energii[1]. Oprócz tego, mitochondria są zaangażowane w wiele innych procesów, takich jak sygnalizacja komórkowa, specjalizacja, wzrost i śmierć komórki, czy też kontrola cyklu komórkowego[2]. Nazwa pochodzi od greckiego μίτος (mitos) - nić oraz χονδρίον (chondrion) - ziarno.

Białka – wielkocząsteczkowe (masa cząsteczkowa od ok. 10 000 do kilku mln) biopolimery, a właściwie biologiczne polikondensaty, zbudowane z reszt aminokwasów połączonych ze sobą wiązaniami peptydowymi -CONH-. Występują we wszystkich żywych organizmach oraz wirusach. Synteza białek odbywa się w specjalnych organellach komórkowych zwanych rybosomami.