Gruczoły łojowe - Polski Serwis Naukowy

Gruczoł łojowy (łac. glandula sebacea) – gruczoł pęcherzykowaty skóry ssaków wydzielający łój, który uchodzi do mieszka włosowego. Jego wydzielina natłuszcza włosy i naskórek. Rozwój i czynności gruczołu łojowego reguluje po części poziom hormonów płciowych w organizmie danej osoby. U człowieka widoczne jest to w okresie dojrzewania. Gruczołów tych nie posiadają walenie, syreny, kret złocisty i leniwce.

Łój skórny (łac. sebum) to naturalny lubrykant skóry owłosionej i nieowłosionej ssaków, wydzielany przez gruczoły łojowe. Zapewnia miękkość skóry. Tworzy na niej warstwę ochronną antybakteryjną i przeciwgrzybiczą. Jest ważny z punktu widzenia kryminalistyki (daktyloskopii), ponieważ współtworzy ślady linii papilarnych i zapobiega ich przedwczesnemu wysychaniu na miejscu zdarzenia.

Skóra (łac. cutis, gr. derma) – największy narząd powłoki wspólnej (łac. integumentum commune) kręgowców o złożonej budowie i wielorakich funkcjach; powłoka właściwa.

Budowa

Gruczoł ten sklasyfkowany został jako prosty, rozgałęziony, pęcherzykowaty.

Jego odcinki wydalnicze, tworzone przez nabłonek wielowarstwowy, porównane zostały do nieregularnych woreczków. Komórki obwodowe, płaskie, wykorzystują swą zdolność do szybkich podziałów, podczas gdy w miarę zbliżania się do centrum gruczołu tę możliwość tracą, podlegając degeneracji tłuszczowej. Opisywane są tu jako wieloboczne. W ich cytoplazmie (nazywanej z tego względu piankowatą) odnaleźć można skupienia lipidów w formie kropli.

Gruczoł tarczkowy (gruczoł Meiboma) (łac. glandula tarsalis) - zmodyfikowany gruczoł łojowy obecny wewnątrz tarczki powieki, w formie rzędów prostopadłych do jej wolnego brzegu. Rzędy mają żółtawe zabarwienie i mogą prześwitywać przez spojówkę po wywróceniu powieki.

Gruczoł - narząd (gruczoł zwarty) lub jedna do kilku komórek gruczołowych (gruczoł rozproszony), których podstawową funkcją jest wytwarzanie i wydzielanie substancji poza swój obszar. Substancje takie określa się ogólnie jako wydzielinę (sekret).

Rozmieszczenie

Zazwyczaj gruczoł łojowy znajduje się w pobliżu włosa. Informacja ta nie dotyczy takich miejsc, jak nieowłosione wargi, brodawka sutkowa czy zewnętrzne narządy płciowe. W powiece z kolei występuje jeszcze inny rodzaj gruczołu – tarczkowy, czyli Meiboma

Czynność wydzielnicza

Jak już zostało wspomniane, mamy do czynienia z gruczołem holokrynowym. Termin ten oznacza, że całe komórki zostają przekształcone w wydzielinę, a ich miejsce zastępują nowe wytworzone na drodze podziałów. Zdegenerowane komórki środka gruczołu tracą bowiem jądro, ich główną funkcją staje się magazynowanie substancji, która przez niezbyt długi odcinek łączący uwalnia się do mieszka włosowego. Odcinek ten pokrywa nabłonek wielowarstwowy płaski.

Ssaki (Mammalia) – zwierzęta należące do kręgowców, charakteryzujące się głównie występowaniem gruczołów mlekowych u samic, obecnością owłosienia (włosy lub futro) oraz stałocieplnością (potocznie "ciepłokrwistość"). Większość ssaków utrzymuje temperaturę w granicach 36-39 °C. Stałocieplność umożliwia aktywny tryb życia w różnych środowiskach – od mroźnych obszarów podbiegunowych do gorących tropików. Futro i tłuszcz pomagają uchronić się przed zimnem, a wydzielanie potu i szybki oddech pomagają pozbyć się nadmiernego ciepła.

Naskórek, epiderma (łac. epidermis) – najbardziej zewnętrzny i jednocześnie najcieńszy nabłonek okrywający powłokę ciała organizmu zwierzęcego, pochodzenia ektodermalnego, u bezkręgowców określany nazwą naskórka, epidermy lub hipodermy (hypodermis) – składa się z jednej warstwy komórek, u kręgowców nazywany jest naskórkiem, rzadziej epidermą, i jest złożony z kilku warstw.

Funkcja

Wydzielany przez opisywane tu gruczoły łój spełnia funkcję ochronną, gdyż stanowi barierę antybakteryjną. Uważa się także, że jest bakteriostatykiem i grzybostatykiem, ale jego działanie w tym zakresie nie jest zbyt potężne.

Przypisy

↑ Tadeusz (histolog) Cichocki, Jan Andrzej (histolog) Litwin, Jadwiga Mirecka: Kompendium histologii : podręcznik dla studentów nauk medycznych i przyrodniczych. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2002, s. 224-225. ISBN 83-233-1596-5.

Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.

Włos (l.mn. włosy, łac. pili) – nitkowaty, zrogowaciały, wyspecjalizowany twór naskórka, występujący wyłącznie u ssaków, na powierzchni ich skóry, zbudowany z twardej, spoistej keratyny. W entomologii termin włosy (łac. comae, pili, chaetae) lub włoski stosowany jest w odniesieniu do niektórych wytworów oskórka stawonogów, w tym do szczecinek (saetae, setae).

Syreny (Sirenia) – rząd dużych ssaków łożyskowych prowadzących wyłącznie wodny tryb życia. Syreny zajmują szczególne miejsce w ekosystemie, ponieważ są jedynymi roślinożernymi ssakami wodnymi. Podobnie jak słonie, góralki i mrówniki wywodzą się od ssaków prakopytnych. Nie jest znana przyczyna zajęcia przez nie środowiska odmiennego niż u większości innych ssaków.