Grupa Kampinos - Polski Serwis Naukowy

Korpus oficerski Zgrupowania „Kampinos” podczas mszy polowej w Wierszach, około 10 września 1944 r.

Pomnik – cmentarz żołnierzy AK z Grupy Kampinos w Budach Zosinych

Tabliczka przy klasztorze w Wąchocku upamiętniająca walki w Górach Świętokrzyskich

Grupa Kampinos – jednostki wojskowe podległe dowództwu Armii Krajowej i walczące w powstaniu warszawskim od sierpnia do września 1944, na obszarze Puszczy Kampinoskiej. Powstała na bazie oddziałów Rejonu VIII Obwodu „Obroża” i żołnierzy oddziałów z Puszczy Nalibockiej, którzy przedostali się z Wileńszczyzny do Warszawy przed wybuchem walk powstańczych, oraz oddziałów z innych rejonów i obwodów warszawskich.

Stefan Wyszyński (ur. 3 sierpnia 1901 w Zuzeli, zm. 28 maja 1981 w Warszawie) – arcybiskup warszawski, gnieźnieński i prymas Polski, (zwany Prymasem Tysiąclecia), kardynał, Sługa Boży Kościoła katolickiego.
Powstanie warszawskie () – wystąpienie zbrojne przeciwko okupującym Warszawę wojskom niemieckim, zorganizowane przez Armię Krajową w ramach akcji "Burza", połączone z ujawnieniem się i oficjalną działalnością najwyższych struktur Polskiego Państwa Podziemnego.

Powstanie warszawskie

Rozkaz o wybuchu powstania dotarł do Rejonu VIII ok. godz. 15.00. Zgodnie z rozkazem oddziały obwodu miały zaatakować lotnisko bielańskie. W przyspieszonej mobilizacji wziął udział niepełny I batalion por. Janusza Langnera ps. „Janusz”, liczący ok. 190 żołnierzy, obejmujący dwa plutony ppor. Józefa Snarskiego ps. „Czarny”, dwa plutony z 1 kompanii por. Zygmunta Sokołowskiego ps. „Zetes” i dwa plutony 5 kompanii podporucznika Olszy. Atak na lotnisko nie powiódł się. Zginęło 5 żołnierzy, zaś 12 było rannych.

Adolf Pilch ps. "Góra", "Dolina" (ur. 22 maja 1914 w Wiśle, zm. 26 stycznia 2000 w Londynie) – jeden z dowódców oddziałów Armii Krajowej, w stopniu kolejno podporucznika, porucznika (1944) i majora (1945?). Walczył w ponad 200 bitwach i potyczkach, w zdecydowanej większości zwycięskich. Odznaczony orderem Virtuti Militari V klasy oraz czterokrotnie Krzyżem Walecznych, autor wspomnień pt. "Partyzanci trzech puszcz".
Obwód III Wola kryptonimy: "Szesnastka", "16" (w ramach SZP),"43" (w ramach ZWZ/AK), "XXIII" (od 15 czerwca 1944), "III" (od 9 sierpnia 1944) – terytorialna jednostka organizacyjna okręgu warszawskiego Armii Krajowej działająca w okresie okupacji niemieckiej w Polsce na części dzielnicy Wola. Oddziały wojskowe obwodu wzięły udział w powstaniu warszawskim.

W nocy z 1 na 2 sierpnia nastąpiła pełna koncentracja oddziałów rejonu. Atak na lotnisko powtórzono 2 sierpnia o godz. 3.00. W ataku wziął udział: I batalion w składzie 370 żołnierzy, w odwodzie był rezerwowy II batalion kpt. Stanisława Nowosada „Dulka”, w składzie 392 żołnierzy, w tym 20 uzbrojonych. Dodatkowo dołączył batalion piechoty i dywizjon kawalerii Zgrupowania Stołpeckiego Okręgu Nowogródek AK. Łącznie Oddziały liczyły 984 żołnierzy w tym 18 oficerów (bez batalionu rezerwowego). Natarcie zostało odparte. W zgrupowaniu por. „Góry” zginęło 7 zabitych i kilkunastu rannych, zaś w I batalionie 22 zabitych i ok. 30 rannych w tym dowódca batalionu por. „Janusz”.

Powstańcze natarcia na Dworzec Gdański – nieudana próba zdobycia Dworca Gdańskiego podjęta przez żołnierzy Armii Krajowej podczas powstania warszawskiego 1944 roku.
Puszcza Kampinoska – kompleks leśny leżący w centralnej Polsce, na północny zachód od Warszawy. Zajmuje fragment pradoliny Wisły na Nizinie Mazowieckiej, ograniczony korytem Wisły (od północy i wschodu), korytem Bzury (od zachodu) oraz skarpą tarasu Równiny Łowicko-Błońskiej (od południa).

3 sierpnia w trakcie wycofywania się, jeden z oddziałów zgrupowania por. „Góry” rozbił kompanię Wehrmachtu w walce pod Truskawką. Straty niemieckie wyniosły: 70 zabitych, 19 rannych i 15 jeńców.

Pułk „Palmiry-Młociny”

3 sierpnia powstał Pułk „Palmiry-Młociny” po reorganizacji oddziałów Rejonu VIII Obwodu Powiatu Warszawskiego AK, w ramach których 5 sierpnia z dwóch batalionów Obwodu utworzono jeden batalion pod dowództwem kpt. Stanisława Nowosada „Dulka”, oraz Zgrupowania Stołpeckiego Okręgu Nowogródek AK. Dowództwo objął kpt. Józef Krzyczkowski „Szymon”, który wskutek rany odniesionej w ataku na lotnisko bielańskie, dowództwo w czasie akcji bojowej przekazał por. Adolfowi Pilchowi „Góra”. Pułk liczył ponad 1400 żołnierzy. W skład pułku wchodziły zatem:

Franciszek Wiszniowski ps. "Jurek" (ur. 10 kwietnia 1893 - zg. 29 września 1944 we wsi Budy Zosine pod Jaktorowem) - wiejski nauczyciel, oficer Armii Krajowej. W trakcie Powstania warszawskiego walczył w Grupie "Kampinos".
78 Pułk Piechoty AK – jednostka sił zbrojnych Armii Krajowej utworzona na początku 1944 r. w ramach akcji odtwarzania struktur Wojska Polskiego sprzed 1939 r.

I Batalion „Nalibocki” (dotychczasowy batalion 78 pp strzelców słupeckich) – dowódca por. Witold Pełczyński „Dźwig”; od 16 sierpnia por. Witold Lenczewski „Strzała”.

1 kompania – dowódca por. Franciszek Baumgart „Dan”;

2 kompania – dowódca por. Witold Lenczewski „Strzała”

3 kompania – dowódca por. Walerian Żuchowicz „Opończa”

II Batalion „Kampinoski” (Oddziały VIII Rejonu) – dowódca kpt. Stanisław Nowosad „Dulka”;

1 kompania – dowódca ppor. Zygmunt Sokołowski „Zetes”;

2 kompania – dowódca ppor. Józef Snarski „Czarny”;

3 kompania – dowódca por. Franciszek Wiszniowski „Jurek”;

4 kompania – dowódca por. Marian Olszewski „Maryś”;

kompania ckm – dowódca ppor. Henryk Dobak „Olsza”.

Dywizjon 27 pułku ułanów im. S. Batorego – dowódca chor. Zdzisław Nurkiewicz „Nieczaj”; zastępca por. Zygmunt Koc „Dąbrowa”;

I szwadron – dowódca wachm. Jan Jakubowski „Wołodyjowski”;

II szwadron – dowódca wachm. Józef Niedźwiecki „Lawina”;

III szwadron – dowódca wachm. pchor. Narcyz Kulikowski „Narcyz”;

IV szwadron – dowódca ppor. Aleksander Pietrucki „Jawor”;

Szwadron ckm 23 Pułku Ułanów Grodzieńskich – dowódca por. Jarosław Gąsiewski „Jar”;

Naczelnym kapelanem był ksiądz Jerzy Baszkiewicz, zastępcą Stefan Wyszyński, późniejszy prymas Polski.

Alfons Kotowski ps. "Okoń" (ur. 14 sierpnia 1899, zm. 29 września 1944) – major, w powstaniu warszawskim dowódca batalionu "Pięść" i następnie Grupy Kampinos. Od 13 września 1944 dowódca 13 pułku piechoty Armii Krajowej.
Obwód VII "Obroża" - kryptonimy: "Koleba"" (w ramach ZWZ/AK), "XXVII" (od 15 czerwca 1944), "VII" (od 9 sierpnia 1944) jednostka terytorialna Okręgu Warszawskiego Armii Krajowej, obejmująca teren powiatu warszawskiego, działająca w konspiracji w okresie okupacji niemieckiej w Polsce oraz walczącego w powstaniu warszawskim.

W tym czasie w Puszczy zaczęły się pojawiać oddziały z innych obszarów, m.in. oddział por. Mirosława Wysockiego „Maryś” z Rejonu 1 Obwodu III Wola, kompania por. Franciszka „Wiszniewskiego” z Wierszy, kompania „Zemsta” Dywersji Bojowej z VII Rejonu.

Od 3 do 7 sierpnia oddziały Pułku toczyły walki oraz atakowali linię komunikacyjną Warszawa – Leszno. Po ataku doszło z inicjatywy kpt. „Dulki” do bezprawnej demobilizacji batalionu. Z 800 żołnierzy rejonu pozostało ok. 300, które pozostały w Pułku.

Armia Krajowa (AK) – zakonspirowana siła zbrojna polskiego podziemia w czasach II wojny światowej, działająca pod okupacją niemiecką państwa polskiego i sowiecką w granicach sprzed 1 września 1939 oraz poza nimi. Była najsilniejszą i najlepiej zorganizowaną armią podziemną z działających w tamtym czasie w Europie.
Wehrmacht – niemieckie siły zbrojne okresu III Rzeszy. Zostały utworzone 16 marca 1935 roku wbrew traktatowi wersalskiemu zastępując Reichswehrę. Powstały po wprowadzeniu przez Adolfa Hitlera powszechnej służby wojskowej. W skład Wehrmachtu wchodziły niezależne od siebie i posiadające własne sztaby generalne; wojska lądowe (Heer), lotnictwo (Luftwaffe) i marynarka wojenna (Kriegsmarine).

Grupa „Kampinos”

Rozkazem Komendy Głównej AK z 7 sierpnia kpt. „Szymon” objął dowództwo wszystkich oddziałów w Puszczy Kampinoskiej, tworząc tym samym Grupę „Kampinos”. 8 sierpnia kpt. „Szymon” przekazał pełne dowództwo por. „Górze”, który przybrał pseudonim „Dolina”. Wobec niemożności bezpośredniego dowodzenia zgrupowaniem przez przebywającego w szpitalu kpt. „Szymona”, rozkazem Dowództwa AK z dnia 23 sierpnia 1944 dowódcą wszystkich oddziałów przebywających na terenie Puszczy Kampinoskiej został mjr. Alfons Kotowski „Okoń”. W skład grupy wchodziły:

Warszawa (miasto stołeczne Warszawa) (wymowa ?/i) – stolica i największe miasto Polski, położone w środkowo-wschodniej części kraju, na Mazowszu nad Wisłą.

Pułk „Palmiry-Młociny”;

Batalion sochaczewski – dowódca mjr. Władysław Starzyk „Korwin”;

Batalion legionowski – dowódca por. Bolesław Szymkiewicz „Znicz”;

Kompania Lotnicza – dowódca por. Tadeusz Gaworski „Lawa”;

Kompania Powstańczych OS „Jerzyki” – por. Jerzego Strzałkowskiego „Jerzego”

1 Kompania batalionu „Pięść” – por. Stefan Matuszczyk „Porawa”;

Pluton ppor. Tadeusza Nowickiego „Orlika” z Pruszkowa

Kompania ppor. Franciszka Wiszniowskiego „Jurka” z Wierszy;

Półbatalion por. Mariana Olszewskiego „Marysia” z Woli

Pluton ppor. Jerzego Dudzieca „Puchały” z Ożarowa

Pluton saperów ppor. Bolesława Janulisa „Jurewicza”

Pluton z Pragi por. Henryka Małowieckiego „Rana” – 48 żołnierzy.

Grupa Kampinos skierowała do Warszawy 14 sierpnia grupę pod dowództwem ppłk Ludwika Konarskiego „Victor” (pięć kompanii plus oddział mjr. „Żubra”) oraz 19 sierpnia pod dowództwem mjr Alfonsa Kotowskiego „Okoń” (cztery kompanie i oddział por. „Lawy”).

21 i 22 sierpnia Grupa przeprowadziła natarcia na Dworzec Gdański, które miały na celu nawiązanie połączenia Żoliborza ze Starym Miastem.

Pod koniec walk część Grupy Kampinos – ok. 1500 żołnierzy wyruszyło w kierunku Kielecczyzny. 29 września odbyła się bitwa pod Jaktorowem z wojskami niemieckimi. Wielu powstańców zginęło, wraz z nimi dowódca Alfons Kotowski. Nielicznym udało się przedostać w Góry Świętokrzyskie.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)