Grupa Poleska - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy grupy operacyjnej z wojny polsko-bolszewickiej. Zapoznaj się również z: Samodzielną Grupę Operacyjną "Polesie".

Grupa Poleska - formacja Wojska Polskiego, utworzona na przełomie 1918 i 1919 roku, nosząca też nazwy: Grupa Podlaska/gen. Listowskiego (do 9 czerwca) i Front Poleski (do 14 sierpnia).

Rada Komisarzy Ludowych (ros. Сове́т наро́дных комисса́ров СССР, СНК, Совнарко́м) - rząd rewolucyjny, który powstał w czasie rewolucji październikowej w 1917 r. Jego przywódcą był Włodzimierz Iljicz Lenin - przywódca partii bolszewickiej. Rząd ten wydał wiele dekretów m. in.: o nadaniu ziemi, o pokoju oraz o prawach narodów Rosji. Nazwa Rada Komisarzy Ludowych została wymyślona przez Lwa Trockiego i zawierała odniesienie do instytucji komisarzy Konwentu funkcjonującej w czasie rewolucji francuskiej, jak i podkreślała zerwanie z "burżuazyjnym" tytułem ministra.

4 Armia – związek operacyjny Wojska Polskiego, utworzony z dniem 1 kwietnia 1920, w trakcie wojny z bolszewikami na podstawie rozkazu Nr 1940/1 Wodza Naczelnego gen. Józefa Piłsudskiego z 7 marca 1920, z oddziałów Frontu Litewsko-Białoruskiego.

Historia

Tuż po odzyskaniu niepodległości armia polska nie miała jednolitej struktury operacyjnej, lecz składała się z improwizowanych grup, w skład których wchodziły bataliony lub pułki. Jedną z takich grup była Grupa Podlaska, zwana też Grupą gen. Listowskiego. Początkowo miała osłaniać linię Bugu na północnej Lubelszczyźnie, potem 9 lutego 1919, po negocjacjach z niemiecką załogą, przejęła twierdzę w Brześciu i ruszyła na wschód w celu przejęcia terytorium dawnego Ober-Ostu. W czasie swojego półtorarocznego istnienia grupa przeszła przez Brześć, Pińsk, Łuniniec, Mozyrz i z powrotem.

Władysław Eugeniusz Sikorski (ur. 20 maja 1881 w Tuszowie Narodowym, zm. 4 lipca 1943 na Gibraltarze) – polski wojskowy i polityk, generał broni Wojska Polskiego, Naczelny Wódz Polskich Sił Zbrojnych i premier Rządu na Uchodźstwie podczas II wojny światowej.

Pułk (przestarz. i w większości języków "regiment") – jednostka wojskowa w różnych rodzajach wojsk, pełniąca funkcje administracyjne, szkoleniowe i logistyczne (kwatermistrzowskie).

Front polsko-bolszewicki w marcu 1919

Od lutego 1919 grupa ścierała się z nielicznymi siłami sowieckimi, zachowując postawę defensywną. Ruszyła dopiero w następnym miesiącu, 2 marca zajmując Słonim i 5-go Pińsk, mimo to grupa utknęła nad Styrem, Prypecią i Jasiołdą, próbując zdobyć Łuniniec (w tym czasie, w związku z reorganizacją, Grupa Podlaska została przemianowana na Front Poleski). Udało się to dopiero 10 lipca, co pozwoliło na kolejne uderzenie, dochodząc nad Horyń, pod koniec sierpnia Tonież, a w grudniu Ptycz. Wtedy formacją, po przeniesieniu gen. ppor. Listowskiego do Frontu Wołyńskiego, dowodził płk Sikorski, zaś sam Front Poleski został przemianowany na Grupę Poleską i włączony do Frontu Litewsko-Białoruskiego.

Prypeć (ukr. Припять, białorus. Прыпяць) – rzeka na Ukrainie i Białorusi, prawy dopływ Dniepru, o długości 775 km i powierzchni dorzecza 121 000 km². W górnym i środkowym biegu rzeka przepływa przez Polesie. Uchodzi do Zbiornika Kijowskiego. Dopływami Prypeci są: Turia, Stochód, Styr, Horyń, Stwiga, Uborć, Sławeczna, Sołoń, Uż (prawe). Główne miasta położone nad Prypecią to: Pińsk, Mozyrz, Czarnobyl.

Front Wołyński - związek operacyjny Wojska Polskiego utworzony w trakcie wojny polsko-ukraińskiej rozkazem Wodza Naczelnego gen. Józefa Piłsudskiego z 30 marca 1919. Rozwiązany 2 czerwca, reaktywowany 27 lipca.

Front polsko-bolszewicki w czerwcu 1920

28 stycznia Rada Komisarzy Ludowych zgłosiła chęć rozmów pokojowych, lecz wywiad polski zaobserwował koncentrację sił radzieckich przy linii frontu. W związku z tym Naczelne Dowództwo WP zaplanowało nową operacją zaczepną, tzw. wyprawę kijowską. Początkowa (operacja mozyrska) faza miała rozgrywać się na Polesiu. W tym celu 9 DP (stanowiącą całość sił grupy) wzmocniły: II BJ, pułk piechoty oraz 20 dział, czyli razem dywizja liczyła 6100 piechurów i 400 kawalerzystów. 5 marca znad Uboreci ruszyły 2 uderzenia polskie: piechoty na Mozyrz, jazdy na Barbarów (oba miasta opanowano tego samego dnia) oraz znad Ptyczy uderzenia pomocnicze na Kalenkowicze (zajęte 6 marca). Siły radzieckie reprezentowane tu były przez 57 i część 47 DS. 7 marca 9. dywizja zaczęła umacnianie swoich pozycji, a 8 marca zajęła Rzeczycę. Następnie siły radzieckie (10, 17 i 57 DS) 4 razy (16 marca, 30 marca-3 kwietnia, 6 kwietnia i 15 kwietnia) nieudanie kontratakowały (udało im się odbić Rzeczycę). W zmaganiach na Polesiu Grupę Poleską wspomagała Flotylla Pińska. Po przybyciu uzupełnień wojska Sikorskiego 27 kwietnia zdobyły Czarnobyl i umocniły się nad brzegiem Dniepru, ponownie zdobywając 10 maja Rzeczycę.

Terespol – miasto i gmina w województwie lubelskim, w powiecie bialskim. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa bialskopodlaskiego.

Flotylla Rzeczna Marynarki Wojennej, do 17 października 1931 Flotylla Pińska – polska flotylla rzeczna wchodząca w skład Marynarki Wojennej w okresie międzywojennym, stacjonująca w Pińsku na rzece Pinie. Flotylla operowała na tzw. morzu pińskim – w dorzeczu Prypeci z głównymi rzekami: Prypeć, Pina, Strumień.

Ponadto oddziały 9 Dywizji Piechoty miały wziąć udział w ofensywie na białoruskim teatrze działań. Przeszkodziła temu I ofensywa Tuchaczewskiego (inaczej zwana bitwą na Berezyną), zakończona połowicznym sukcesem Sowietów. 4 lipca ponownie zaatakowali, zmuszając wojska polskie do odwrotu. Przeciwko Grupie Poleskiej działania podjęła wtedy dwudywizyjna Grupa Mozyrska. Zmusiła ona Sikorskiego do wycofania swoich sił do Łunińca (11 lipca), zatopienia 24 lipca resztek Flotylli Poleskiej, a następnie do odwrotu nad Bug.

Bug (ukr. Західний Буг – Zachidnyj Buh, biał. Заходні Буг – Zachodni Buh) – rzeka we wschodniej Polsce, zachodniej Ukrainie i południowo-zachodniej Białorusi (154 km – na całej długości rzeka graniczna z Polską). Długość Bugu wynosi 772 km (w tym w Polsce 587 km)[1], powierzchnia dorzecza 39 420 km²[1] w Polsce. Powierzchnia dorzecza Wisły obejmuje obszar 118 861 km²[1] , z czego w Polsce 19 284 km²[1]. Średni przepływ w dolnym biegu – 158 m³/s[potrzebne źródło], co czyni go piątą co do wielkości rzeką Polski[1].

Horyń (ukr. Горинь, białorus. Гарынь) - rzeka na Ukrainie i Białorusi, prawy dopływ Prypeci o długości 659 km i powierzchni dorzecza 27 700 km².

29 lipca rozpoczęła się obrona Narwi i Bugu. Grupa Poleska zajmowała wówczas pozycje:

9 i 21 DP - Brześć

16 DP - Brześć-Pratulin

Front polsko-bolszewicki w sierpniu 1920

1 sierpnia ruszyło natarcie 16 Armii bolszewickiej na Twierdzę Brześć. Udało jej się na krótko wejść do części dzieł fortecznych, co zmusiło Polaków do wycofania się do cytadeli. Wieczorny kontratak przywrócił sytuację sprzed szturmu. Pod znakiem zapytania stał jednak sens obrony twierdzy po sforsowaniu Bugu na północ od Brześcia. Mimo kontruderzeń, powstawało coraz więcej przyczółków, jak 2 sierpnia pod Pratulinem czy 4 sierpnia pod Terespolem i Brześciem. Doprowadziło to do generalnego odwrotu Grupy Poleskiej, która na podstawie decyzji Wodza Naczelnego z 6 sierpnia została rozwiązana, 9 DP przydzielono do 5 Armii, której dowódcą został Sikorski, a 16 i 21 DP do 4 Armii, wchodzącej w skład grupy uderzeniowej. Stało to się w rejonie Białej Podlaskiej, skąd Grupa Podlaska ruszyła na front w 1919.

Samodzielna Grupa Operacyjna "Polesie" (SGO "Polesie") – wyższy związek taktyczny Wojska Polskiego II RP, improwizowany w czasie kampanii wrześniowej 1939.

Antoni Listowski – (ur. 29 marca 1865 w Warszawie, zm. 13 września 1927 w Warszawie) – generał major Armii Imperium Rosyjskiego i generał dywizji Wojska Polskiego.

Dowództwo i skład

dowódcy

gen. ppor. Antoni Listowski (5 stycznia - 2 sierpnia 1919)

płk Stanisław Springwald (2 sierpnia - 9 sierpnia 1919)

płk/gen. ppor. Władysław Sikorski (9 sierpnia 1919 - 6 sierpnia 1920)

skład

9 Dywizja Piechoty (utworzona formalnie 13 czerwca 1919, wcześniej stanowiła całość sił grupy)

16 Dywizja Piechoty (od maja 1920)

21 Dywizja Piechoty (od maja 1920)

II Brygada Jazdy (wiosna 1920)

Bibliografia

Norman Davies: White Eagle, Red Star: The Polish-Soviet War, 1919-20. London: Pimlico, 2003. ISBN 8303013734.

Tadeusz Wawrzyński. Dowództwa frontów 1919-1920. „Biuletyn Centralnego Archiwum Wojskowego 20/1997”.

Mieczysław Wrzosek: Wojny o granice Polski Odrodzonej. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1992. ISBN 8321407528.

Ober-Ost - okupowane przez Niemcy od 1914 terytoria na wschodzie (w marcu 1918 potwierdzone w traktacie brzeskim), nazywane Gebiet des Oberbefehlshabers Ost (Obszar Głównodowodzącego Wschodu) w skrócie "Ober-Ost".

Dniepr (ukr. Дніпро – Dnipro, ros. Днепр – Dniepr, białorus. Дняпро – Dniapro) – rzeka w Rosji, na Białorusi i na Ukrainie, w przeszłości częściowo na terytorium państwa polskiego; należy do zlewiska Morza Czarnego; dł. 2285 km – jedna z kilku najdłuższych w Europie.