Grupa Wawelberg - Polski Serwis Naukowy

Tadeusz Puszczyński jako "Konrad Wawelberg" w 1921

Oddział Dywersyjny kpt. Tadeusza Puszczyńskiego ps. Wawelberg w III powstaniu śląskim. Fotografia wykonana w Pyskowicach w końcu czerwca 1921. Siedzą od lewej: 2 Stefan Mańkowski (z odkrytą głową), 3 Michał Kaczorowski (w czapce), 4. Tadeusz Puszczyński (w kapeluszu). Stoją w I rzędzie od lewej: 1 Stanisław Sachs (z latarką na piersi), 2 Tadeusz de Nissau, 4 Bogdan de Nissau. Stoją w I rzędzie od prawej: 4 Stanisław Baczyński (w czapce nieco wyższy), 5 Dobiesław Damięcki (z rozwichrzoną czupryną). W II rzędzie od lewej 4 Stanisław Dubois (daszek czapki obrócony w lewo), W II rzędzie od prawej: Kazimierz Kuszel (z papierosem), W III rzędzie od lewej 5 Stanisław Leśniewski.

Jeden z mostów na Odrze wysadzonych w ramach akcji "Mosty".

Grupa Destrukcyjna "Wawelberga" – zespoły dywersyjne, zorganizowane przez Oddział II Sztabu Generalnego WP, działające na rzecz III powstania śląskiego (3 maja - 5 lipca 1921). Po wybuchu powstania grupa podlegała bezpośrednio Wodzowi Naczelnemu ppłk. Maciejowi Mielżyńskiemu, a następnie Kazimierzowi Zenktellerowi. Nazwa grupy pochodziła od pseudonimu dowódcy grupy kpt. Tadeusza Puszczyńskiego "Wawelberg".

Racławice Śląskie (pol. hist. Racławice Niemieckie, niem. Deutsch Rasselwitz - do 1945 roku) – wieś w Polsce położona w województwie opolskim, w powiecie prudnickim, w gminie Głogówek, przy granicy z Czechami. Wieś położona jest nad rzeką Osobłogą, na skraju Płaskowyżu Głubczyckiego.

Kazimierz Zenkteller (Zenkteler), pseud. Warwas (ur. 24 stycznia 1884 w Wojnowicach, zm. 22 stycznia 1955 w Jędrzejowie) – podpułkownik rezerwy piechoty Wojska Polskiego, powstaniec wielkopolski i śląski.

Historia

Struktura powstała w grudniu 1920 jako Referat Destrukcji Dowództwa Obrony Plebiscytu. Kierował nim początkowo por. Stanisław Baczyński ps. "Büttner", a następnie od stycznia 1921 kpt. Tadeusz Puszczyński ps. "Wawelberg". W lutym 1921 referat liczył: 9 oficerów, 4 podchorążych, 4 sierżantów, 5 plutonowych, 2 kaprali i 22 szeregowych.

Bohdan de Niessau ps. Zdzisław Zagozda (ur. 1896 - zm. prawdopodobnie 1943) - inżynier chemik, działacz socjalistyczny i komunistyczny. Powstaniec śląski. Więzień stalinowski.

Pogotowie Bojowe Polskiej Partii Socjalistycznej (Pogotowie Bojowe PPS) - konspiracyjna organizacja zbrojna podporządkowana PPS, znana publicznie jako Samoobrona Robotnicza. Funkcjonowała od 1917 do 1918 r. pod okupacją niemiecką i austriacką.

Skład oddziałów dywersyjnych wywodził się z uczestników grup dywersyjnych z II Powstania śląskiego, oficerów WP oraz członków Pogotowia Bojowego PPS.

Kierownictwo Referatu stanowili: dowódca kpt. Tadeusz Puszczyński, zastępca por. Stanisław Baczyński, zastępca ds. technicznych por. Teofil Morelowski ps. "Johann Schmidt", oficer gospodarczy - por. Edmund Charaszkiewicz ps. "Eugeniusz" oraz por. Jerzy Paszkowski ps. "Thiele" (zastąpiony w marcu 1921 przez por. Wacława Wardaszko).

Dywersja pozafrontowa - utworzona w 1923 w Oddziale II Sztabu Generalnego Wojska Polskiego, na bazie doświadczeń Grupy "Wawelberg", ściśle zakonspirowana komórka której zadaniem miało być:

Tadeusz Puszczyński ps. Zapała, Konrad, Konrad Wawelberg (ur. 2 lutego 1895 w Piotrkowie Trybunalskim, zm. 2 lutego 1939 w Warszawie) – żołnierz WP (ppłk. dypl.). Uczestnik III powstania śląskiego w 1921 r. Dowódca "Grupa Wawelberga".

Funkcjonowało wówczas pięć grup: grupa opolska "A" (trzy oddziały) - dowódca ppor.Lucjan Miładowski, grupa "G" ("Główna") (dwa oddziały) - dowódca por. Włodzimierz Dąbrowski, grupa "U" ("Unieruchomienia") (dwa oddziały) - dowódca pchor. Gliński ps. "Józef Korczak", następnie ppor. Konrad Strzelczyk-Łukasiński "Szaleniec", grupa "E" (jeden oddział) - dowódca por. Edmund Charaszkiewicz "Eugeniusz" oraz grupa "N" (dwa oddziały) - dowódca ppor. Juliusz Jarosławski "Szulc". W kwietniu 1921 grupy "E" i "U" połączyły się w grupę "EU" - dowódca kpt. Pobóg-Prusinowski "Auerbach".

Oddział II Sztabu Generalnego Wojska Polskiego – komórka organizacyjna Sztabu Generalnego WP (od 1928 r. Sztabu Głównego WP) zajmująca się wywiadem, w tym radiowywiadem, kontrwywiadem, dywersją pozafrontową, kryptologią, studiami armii obcych i sprawami zagranicznymi (attaché) w latach 1918-1939.

Maciej Ignacy Mielżyński ps. "Nowina-Doliwa" (ur. 13 października 1869 roku w Chobienicach, w pow. babimojskim, zm. 9 stycznia 1944 roku w Wiedniu) – hrabia, podpułkownik kawalerii Wojska Polskiego, polski działacz narodowy w Wielkopolsce i na Śląsku, naczelny wódz III powstania śląskiego, współzałożyciel Stronnictwa Polskiego na Śląsku.

Bezpośrednio przed wybuchem powstania w nocy z 2 na 3 maja 1921 Grupa Destrukcyjna w składzie 64 ludzi wykonała zadanie wysadzenia siedmiu mostów na liniach kolejowych łączących Śląsk z resztą Niemiec (Akcja "Mosty"): most żelazny pod Opolem (kpt. Tadeusz Puszczyński), most kolejowy pod Popielowem (pchor. Stanisław Pelc), tor kolejowy Opole - Wrocław (ppor. Konrad Strzelczyk-Łukasiński), most kolejowy pod Wołczynem (pchor. Stanisław Czapski), most na rzece Osobłodze pod Głogówkiem (pchor. Stanisław Gliński), most pod Racławicami Śląskimi (pchor. Józef Sibera), tor kolejowy pomiędzy Nysą a Racławicami Śląskimi (pchor. Janusz Meissner).

Strzelce Opolskie (niem. Groß Strehlitz) miasto powiatowe (powiat strzelecki) w woj. opolskim. Siedziba gminy miejsko-wiejskiej Strzelce Opolskie. Miasto jest położone we wschodniej części województwa, na Wyżynie Śląskiej.

II powstanie śląskie – wystąpienie zbrojne trwające od 19/20 sierpnia do 25 sierpnia 1920, mające na celu usunięcie z obszaru plebiscytowego niemieckich organów bezpieczeństwa oraz utworzenie mieszanej policji polsko-niemieckiej opartej na zasadzie parytetu. II powstanie śląskie to jedna z czterech zakończonych sukcesem polskich insurekcji.

Po wybuchu powstania 5 i 6 maja oddziały brały udział m.in. w walkach o Strzelce Opolskie; od 7 maja opuściły linię frontu dokonując reorganizacji pod nazwą "Grupa Destrukcyjna Wawelberga". Grupę zasilili wówczas ochotnicy - studenci z warszawskich uczelni z ZNMS oraz małoletni z Korpusu Kadetów ze Lwowa i Modlina, którzy uciekli do powstania. Grupa liczyła wówczas ok. 130 żołnierzy, w tym 23 oficerów i podchorążych. W końcu maja 1921 grupa składała się z następujących oddziałów:

Twierdza Modlin (rosyjska nazwa Nowogieorgiewsk) – twierdza położona na Mazowszu u zbiegu Wisły i Narwi, około 30 km na północny zachód od Warszawy. Składa się z cytadeli położonej na prawym brzegu Narwi, umocnionych przedmości: kazuńskiego i nowodworskiego oraz z dwóch pierścieni fortów. Jest jedną z największych i najlepiej zachowanych twierdz w Polsce.

Stanisław Leśniewski (ur. 23 kwietnia 1900 r. w Ostrowi Mazowieckiej - zm. 22 marca 1981 r. w Warszawie) - polski działacz socjalistyczny, burmistrz Ostrowi Mazowieckiej. Uczestnik wojny 1920 r. Powstaniec śląski i warszawski.

Podgrupa destrukcyjna "Wschód" - dowódca por. Dobiesław Damięcki "Damian". W jej skład wchodziły trzy oddziały: pchor. Tadeusza Meissnera, por. Stanisława Czapskiego i pchor. Stanisława Glińskiego;

Podgrupa destrukcyjna "Północ" - dowódca ppor. Lucjan Miładowski. W jej skład wchodziły trzy oddziały: por. Henryka Kurkowskiego, pchor. Stanisława Pelca i ppor. Lucjana Miładowskiego.

Podgrupa destrukcyjna "Południe" - dowódca por. Stanisław Baczyński "Wagner". W jej skład wchodziły trzy oddziały: pchor. Janusza Meissnera "Orski", ppor. Stanisława Machnickiego i por. Stanisława Baczyńskiego.

rezerwa - dowódca por. Witold Strzelczyk-Łukasiński "Szaleniec". W jej składzie był jeden oddział pchor. Józefa Sibery.

Oddziały brały udział w walkach obronnych w maju i czerwcu 1921. W połowie czerwca oddziały zostały wycofane z frontu. Naczelna Komenda Wojsk Powstańczych postanowiła o utworzeniu specjalnej grupy szturmowej z dotychczasowego oddziału destrukcyjnego i dwóch batalionów odwodowych. Dowództwo oddziału "Grupa Konrada Wawelberga" objął kpt. Tadeusz Puszczyński. Oddział ten już nie wziął udziału w walkach i zakończył działalność w lipcu 1921.

Pseudonim (z gr. ψευδώνυμος pseudonymos, dosł. "pod fałszywym imieniem") – indywidualna nazwa danej osoby, inna niż oficjalne imię i nazwisko.

Popielów (niem. Alt Poppelau, rzadziej Poppelau) – wieś w Polsce położona w województwie opolskim, w powiecie opolskim, w gminie Popielów, W miejscowości krzyżują się drogi z Opola, Brzegu i Skorogoszczy.

Bibliografia

Zyta Zarzycka, Polskie działania specjalne na Górnym Śląsku 1919-1921, Warszawa 1989 ISBN 83-11-07583-2

Edmund Charaszkiewicz, Referat o roli dywersji w III powstaniu śląskim w: Zbiór dokumentów ppłk. Edmunda Charaszkiewicza, opracowanie, wstęp i przypisy Andrzej Grzywacz, Marcin Kwiecień, Grzegorz Mazur (Biblioteka Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego, tom 9) , Kraków, Księgarnia Akademicka, 2000, ISBN 83-7188-449-4.