Grupa Wielkiej Raczy - Polski Serwis Naukowy

Wielka Racza, przełęcz Przegibek i Będoszka Wielka

Szczyt Wielkiej Rycerzowej z widokiem w stronę Wielkiej Raczy i Przegibka

Grupa Wielkiej Raczy (tzw. Worek Raczański) – grupa górska w południowo-zachodniej części Beskidu Żywieckiego; przylega od północy i południa do fragmentu głównego grzbietu karpackiego, na granicy graniczy z Beskidem Kisuckim oraz Beskidem Orawskim.

Oszus (1155 m n.p.m.) – szczyt położony w Beskidzie Żywieckim, w gminie Ujsoły, na granicy polsko-słowackiej. Główny wierzchołek znajduje się po słowackiej stronie.

Jeleń – zwyczajowa nazwa kilku rodzajów zwierząt z rodziny jeleniowatych. Mianem tym określa się gatunki należące do rodzajów: Cervus, Blastocerus, Ozotoceros, Odocoileus i inne. W Polsce mianem tym określa się jelenia szlachetnego.

Topografia i hydrografia

Granicę tej grupy stanowią:

od zachodu: Przełęcz Zwardońska,

od wschodu: przełęcz Glinka (Ujsolska).

"Dno" Worka Raczańskiego to fragment granicznego grzbietu od Wielkiej Raczy przez Wielką Rycerzową do Oszusa. Boczne ściany Worka są fragmentem głównego grzbietu, biegnącego ku północy na odcinku: Wielka Racza – Zwardoń oraz Oszus – Przełęcz Ujsolska – Trzy Kopce.

Żbik (Felis silvestris) – gatunek drapieżnego ssaka z rodziny kotowatych, po raz pierwszy opisany przez Karola Linneusza w 1758 roku (pod nazwą Felis catus), na podstawie wyglądu kota domowego. Obecną nazwę nadał żbikowi w 1775 roku niemiecki przyrodnik Schreber, który w Niemczech obserwował zwierzę w naturze. Wg oficjalnie przyjętej klasyfikacji żbiki (sensu largo) dzieli się na trzy podstawowe grupy:

Żywiecczyzna (lub Ziemia Żywiecka) - region geograficzny, kraina historyczna i etnograficzna w południowej Polsce, historycznie najbardziej zachodnia część Małopolski, w południowej części obecnego województwa śląskiego.

Z dna Worka wypływają ku północy źródłowe potoki Soły, a ich doliny rozdzielane są przez boczne grzbiety, m.in. Bendoszki Wielkiej, Mładej Hory i Muńcuła.

Fauna i flora

Szata roślinna

Roślinność tu występująca odznacza się piętrowym układem. Pogórze występuje do 600 m n.p.m., niegdyś porastała je roślinność grądów (z drzew graby, dęby, lipy). Regiel dolny (ok. 600–1150 m n.p.m.) to siedliska między innymi buczyny karpackiej (żywiec gruczołowaty, przytulia wonna, szczyr trwały). Wysokość od 1150 do 1400 m n.p.m. zajmuje piętro regla górnego, które ma najbardziej naturalny charakter – jest to karpacki bór świerkowy (borówka czarna, podbiałek alpejski, wietlica alpejska, nerecznica szerokolistna).

Wielka Rycerzowa (słow. Rycierova hora) – szczyt należący do Grupy Wielkiej Raczy, położony w Beskidzie Żywieckim (po słowackiej stronie są to Kysucké Beskydy). Przez szczyt przebiega dział wodny (zlewisko Bałtyku i Morza Czarnego) oraz granica polsko-słowacka.

Trzy Kopce – szczyt (1216 m n.p.m.) w Beskidzie Żywieckim (Kysuckich Beskidach na Słowacji) w pobliżu Rysianki. Przebiega przez niego granica polsko-słowacka oraz Główny Szlak Beskidzki.

Bory świerkowe Wielkiej Raczy atakowane są przez kornika drukarza (ips typographus).

Ochrona przyrody

Pasmo Wielkiej Raczy znajduje się w obrębie Żywieckiego Parku Krajobrazowego. Jest tu najwięcej w województwie śląskim rezerwatów przyrody skupionych na jednym obszarze. Są to rezerwaty: "Śrubita", "Dziobaki", "Oszast" (Puszcza Karpacka) oraz nieopodal "Butorza", chroniący ekotyp świerka istebniańskiego, i "Muńcuł" (chroniący buczynę karpacką).

Kazimierz IV Andrzej Jagiellończyk, lit. Kazimieras I Andrius Jogailaitis (ur. 30 listopada 1427 w Krakowie, zm. 7 czerwca 1492 w Grodnie) – wielki książę litewski w latach 1440–1492, król Polski w latach 1447–1492. Jeden z najaktywniejszych polskich władców, za panowania którego Korona, pokonując zakon krzyżacki w wojnie trzynastoletniej, odzyskała – po 158 latach – Prusy Królewskie, a dynastia Jagiellonów stała się jednym z czołowych domów panujących w Europie. Zdecydowany przeciwnik magnaterii przyczynił się do wzmocnienia znaczenia Sejmu i sejmików, co jednak stało się z krzywdą dla mieszczaństwa.

Dziobaki – leśny, częściowy rezerwat przyrody w miejscowości Soblówka w gminie Ujsoły (powiat żywiecki), w grupie Wielkiej Raczy, w Beskidzie Żywieckim. Utworzony zarządzeniem Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa z dnia 11 grudnia 1995 r. (Monitor Polski nr 2 z 1996 r., poz. 27) zajmuje powierzchnię 13,06 ha.

Fauna

Z kręgowców objętych ochroną gatunkową występują tu: niedźwiedź brunatny, ryś, żbik, wilk, żmija zygzakowata, salamandra plamista. Tutejsze lasy zamieszkują też jelenie i sarny.

Zarys dziejów

Teren pokrywają lasy, które są podstawowym elementem krajobrazu i historii tego terenu. Do XV wieku Beskidy porastał pierwotny las mieszany – dominowały tu lasy jodłowo-bukowe z domieszką świerka, którego udział wzrastał wraz z wysokością. Szczyty gór (regiel górny) zajmowały lite świerczyny. Z biegiem czasu człowiek zmieniał ten pierwotny obraz. Zmiana składu gatunkowego rozpoczęła się od gospodarki żarowej (XV wiek). Potem wiek XIX i duże zapotrzebowanie na drewno dla przemysłu hutniczego przyczyniły się do wytrzebienia buczyn i borów jodłowych. Ich miejsce zajął świerk, który znalazł dobre warunki do swojego rozwoju. Jednak gradacje kornika drukarza świadczą o tym, iż powoli następuje kres panowania tego gatunku w tych górach w reglu dolnym.

Sarna, sarna europejska (Capreolus capreolus) – gatunek ssaka parzystokopytnego z rodziny jeleniowatych. Jedno z ważniejszych zwierząt łownych Europy. Samica jest nazywana kozą, samiec rogaczem lub kozłem, młode zaś koźlętami.

Szczyr trwały (Mercurialis perennis) – gatunek byliny należący do rodziny wilczomleczowatych (Euphorbiaceae). Występuje w północnej, środkowej, wschodniej i południowej Europie, w Azji Zachodniej i na Kaukazie oraz w północnej Afryce. Północna granica jego zasięgu biegnie przez Irlandię, Szkocję, południową Norwegię i środek Szwecji, południowa przez Hiszpanię, Sycylię, Półwysep Bałkański,południową Rosję, Kaukaz i Persję. Jako gatunek zawleczony występuje także w Australii W Polsce roślina dość pospolita od niżu po niższe położenia górskie.

Początki osadnictwa na tutejszych terenach związane są z napływem ludności wołoskiej w XVI w. Były to grupy z silnymi tradycjami pasterskimi. To dzięki nim powstały hale.

Od początków państwa polskiego Żywiecczyzna była jego częścią. W 1476 Żywiecczyzna została podarowana Piotrowi Komorowskiemu przez Kazimierza Jagiellończyka.

W latach 1623-1672 tereny te były własnością Wazów.

W 1678 r. Żywiecczyznę kupił Jan Wielkopolski

W 1772 na mocy traktatu rozbiorowego Żywiecczyznę przejęli Austriacy

W 1838 Adam Wielkopolski sprzedał resztę swoich dóbr Karolowi Ludwikowi Habsburgowi

1856 – powstanie browaru w Żywcu.

Bibliografia

Przewodniki turystyczne – Wydawnictwo PTTK "Kraj", Warszawa 1998.

Na szlakach Żywieckiego Parku Krajobrazowego – Redakcja Wydawnictw Turystycznych, Poznań 1998.