Grupa literacka - Polski Serwis Naukowy

Grupa literacka – nieformalny zespół pisarzy lub poetów, których łączy wspólnota programowa. Cechą charakterystyczną tego typu grupy jest publikowanie manifestów literackich, bądź skupianie się wokół czasopisma, na łamach którego członkowie grupy publikują swoje utwory.

Utwór literacki, dzieło literackie – tekst słowny, pisany (najczęściej) lub ustny (np. eposy Homera, utwory z kręgu folkloru), ukształtowany za pomocą środków, jakimi dysponuje język, na sposób artystyczny. Jego szczególny charakter polega na tym, że odpowiada on na estetyczne oczekiwania odbiorców.

Próby – poznańska grupa poetycka, istniejąca w latach 1964–1968. Członków grupy nazywano również "lingwistami poznańskimi", bowiem ich twórczość sytuowała się w nurcie poezji lingwistycznej. Zapowiedzieli także nadejście Nowej Fali w polskiej literaturze.

To historycznoliterackie pojęcie było przez badaczy różnie definiowane. Stefan Kawyn w 1946 roku zaproponował, aby objąć nim wszystkie oficjalne, nieoficjalne i towarzyskie grupy, organizacje i stowarzyszenia zarówno pisarzy, jak i poetów. Stopniowo jednak zawężano je i współcześnie uważa się, że grupę literacką tworzą młodzi (na ogół) poeci, którzy mają wspólne cele artystyczne, oraz zamierzają prezentować w życiu literackim jednolite stanowisko. Jednocześnie grupa literacka nie jest organizacją o charakterze formalnym, nie posiada bowiem statutu, co odróżnia ją od wszelakich stowarzyszeń bądź związków literatów.

Stanisław Barańczak (ur. 13 listopada 1946 w Poznaniu) – polski poeta, krytyk literacki, tłumacz poezji, jeden z najważniejszych twórców Nowej Fali, działacz Komitetu Obrony Robotników. Używał pseudonimów (m.in.) Barbara Stawiczak oraz Szczęsny Dzierżankiewicz i Feliks Trzymałko.

Romantyzm (z fr. romantisme, od roman – powieść, opowieść) – epoka w historii sztuki i literatury, trwająca od lat 90. XVIII wieku do lat 40. XIX wieku. Romantyzm był ruchem ideowym, literackim i artystycznym, który rozwinął się początkowo w Europie i wyrażał się w poezji, malarstwie i muzyce.

W latach 70. XX wieku Michał Głowiński wyróżnił dwa rodzaje takich grup:

Grupa sytuacyjna – w której twórcy pragną wspólnie przełamać dominację starszego pokolenia literackiego, zdobywając tym samym znaczącą przewagę w życiu literackim i na rynku czytelniczym. Jednakże poeci skupieni w tego typu grupie mogą tworzyć utwory o różnej estetyce. Przykładem takiej grupy literackiej jest Skamander.

Grupa programowa – dla niej najważniejszy jest program literacki, wspólnie przedyskutowany i uformowany, opublikowany zazwyczaj w postaci manifestu. W takim przypadku "sytuacyjność" grupy ma dla jej członków znaczenie drugorzędne. Przykładową grupą programową jest Awangarda Krakowska.

Dodatkowo niedługo później rozszerzono ten podział o typ trzeci:

Skamander – grupa poetycka założona w roku 1918 przez Juliana Tuwima, Antoniego Słonimskiego, Jarosława Iwaszkiewicza, Kazimierza Wierzyńskiego oraz Jana Lechonia. Wzorem dla skamandrytów była przede wszystkim twórczość Leopolda Staffa.

Historia literatury to jeden z podstawowych działów literaturoznawstwa zajmujący się przekształceniami w literaturze określonego kręgu językowego dokonywanymi na tle historycznym. Historia literatury zajmuje się periodyzacją procesu historyczno-literackiego, badaniem rozwoju ewolucji i różnych zjawisk w dziedzinie literatury, komparatystyką, ewolucją postaw czytelniczych, form literackich, związkami literatury z życiem danej społeczności a także ewolucją idei, problemów i motywów, będących pożywką dla literatury poszczególnych okresów literackich.

Grupa interwencyjna – priorytetem dla poetów ją tworzących jest chęć przełamania zastanej sytuacji literackiej oraz dążenie do zmiany. Przykładem takiej grupy są Próby, założone przez Stanisława Barańczaka i Ryszarda Krynickiego.

Według Janusza Stradeckiego grupa literacka posiada trzy fazy rozwojowe: formowanie, właściwa działalność i jej rozpad towarzyski.

Manifest literacki - publikacja prezentująca założenia programowe jakiegoś kierunku, grupy literackiej, nawet pojedynczego pisarza, specyficzna forma publicystyki literackiej. Tego typu wystąpienie, w czasopiśmie lub jako samodzielny druk, jest adresowane do czytającej publiczności i stanowi teoretyczne uzasadnienie wybranej praktyki literackiej. Z reguły równocześnie dokonuje krytycznej oceny zastanego stanu rzeczy, tradycji, deprecjonuje twórczość poprzedników, zapowiada zwycięstwo nowych idei.

Mecenas sztuki - od nazwiska Gajusza Cilniusza Mecenasa - osoba lub instytucja, popierająca rozwój literatury i sztuki, która udziela wsparcia finansowego artystom, instytucjom kulturalnym lub naukowym bez żadnych zobowiązań ze strony obdarowywanej. Opiekun artystów.

Elementem istotnym dla działalności grupy jest uprawianie krytyki literackiej przez jej członków, ewentualnie przez tych krytyków, którzy są blisko związani z jej działalnością.

W epokach dawniejszych grupy literackie funkcjonowały skupione wokół dworów lub mecenasów. Ich dynamiczny rozwój przypadł jednak na okres literatury nowożytnej – począwszy od epoki romantyzmu. Wpływ na zmianę sytuacji miało postępujące zróżnicowanie życia literackiego i rozwój prasy.

Krytyka literacka – działalność intelektualna polegająca na dyskusji, ocenianiu i interpretacji dzieł literackich i ogólnie literatury. Krytyka literacka z założenia nie jest wyrazem metody naukowo-badawczej, lecz przekonań ideowo-artystycznych. Za prekursora krytyki literackiej uważa się Arystarcha z Samotraki.

Stowarzyszenie - organizacja społeczna (zrzeszenie) powoływana przez grupę osób mających wspólne cele lub zainteresowania. Specjalnymi odmianami stowarzyszeń, oddzielnie skodyfikowanymi i mającymi specjalne cele, są w Polsce partie polityczne, komitety wyborcze, związki wyznaniowe, organizacje pracodawców, związki zawodowe, cechy rzemieślnicze. Cechą wspólną wszystkich tych organizacji jest działalność niezarobkowa.

Przypisy

↑ Aleksandra Achtelik, Romuald Cudak, Marek Pytasz: Słownik wiedzy o literaturze. Katowice: Videograf II, 2005, s. 121. ISBN 83-7183-363-6.
↑ Słownik terminów literackich. Janusz Sławiński (red.). Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 2000, s. 189. ISBN 83-01-13851-3.
Aleksandra Achtelik, Romuald Cudak, Marek Pytasz: Słownik wiedzy o literaturze. Katowice: Videograf II, 2005, s. 122. ISBN 83-7183-363-6.

Zobacz też

Pokolenie literackie