Guber - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy rzeki. Zapoznaj się również z: jezioro Guber.

Guber – rzeka na terenie województwa warmińsko-mazurskiego, prawy dopływ Łyny. Jest rzeką III rzędu, wg danych WIOŚ z 2006 r. ma długość 80,2 km, a zlewnia ma powierzchnię 1589,1 km². Źródła znajdują się na południowy zachód od jeziora Guber na terenie gminy Ryn, ujście - w Sępopolu. Lewobrzeżne dopływy Gubra: Dajna, Sajna; prawobrzeżne dopływy: Struga Rawa, Runia, Liwna, Mamlak.

Kętrzyn (daw. Rastembork, niem. Rastenburg, prus. Rastanpils) – miasto i gmina w województwie warmińsko-mazurskim, siedziba powiatu kętrzyńskiego. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa olsztyńskiego.

Ścieki – to zużyte ciecze, roztwory, koloidy lub zawiesiny, a także odpadowe ciała stałe odprowadzane za pomocą rurociągów do odbiorników naturalnych jakimi mogą być zbiorniki lub cieki wodne, doły gnilne itp. W postaci ścieków odprowadza się odpadowe substancje przemysłowe oraz odpady żywnościowe i fekalia z miejskich i osiedlowych gospodarstw domowych. Ze względu na dużą szkodliwość biologiczną ścieków, zarówno komunalnych jak i przemysłowych, przed odprowadzeniem do odbiornika powinno się poddawać je oczyszczeniu w oczyszczalniach.

Długość Gubra liczy 73,2 km, a powierzchnia jej zlewni wynosi 1612 km². Guber ma swoje źródła w pobliżu miejscowości Ryn. Na początku jej biegu znajduje się jezioro Guber odtworzone przed 1945 z wcześniej już zarośniętego jeziora. Jezioro Guber ze względu na licznie występującą faunę stanowi użytek ekologiczny.

Dolina, dolina rzeczna - wklęsła forma terenu o wydłużonym kształcie otoczona ze wszystkich stron wzniesieniami i wyraźnie wykształconym dnie, najczęściej powstała w wyniku działalności rzek (erozji i akumulacji rzecznej) lub lodowców.

Zakon krzyżacki – pełna nazwa brzmi: Zakon Szpitala Najświętszej Marii Panny Domu Niemieckiego w Jerozolimie (Zakon Krzyżacki, Zakon Niemiecki, łac. Ordo fratrum domus hospitalis Sanctae Mariae Theutonicorum in Jerusalem, Ordo Teutonicus, OT, niem. Orden der Brüder vom Deutschen Haus Sankt Mariens in Jerusalem, Deutscher Orden, DO) – zakon rycerski, jeden z trzech największych, obok joannitów i templariuszy, które powstały na fali krucjat w XII wieku. Zakon na wiele setek lat opanował obszary późniejszych Prus Wschodnich oraz dzisiejszej Łotwy i Estonii tworząc z tych ziem Prusy Zakonne. Zakon podbił także niektóre ziemie Polski i Litwy.

Zlewnia Gubra należy do trzech mezoregionów: Krainy Wielkich Jezior Mazurskich, Pojezierza Mrągowskiego oraz Niziny Sępopolskiej. Pod względem geologicznym w zlewni (dorzeczu) przeważają gliny morenowe z płatami piasków fluwioglacjalnych i żwirów moreny czołowej, w dolinie rzeki nagromadzone są aluwia i torfy.

Guber - jezioro o powierzchni ok. 1,6 km², długość 3 km i szerokość do 0,7 km, położone w dorzeczu Gubra, gmina Ryn, powiat giżycki, województwo warmińsko-mazurskie, ok. 4 km na północ od Rynu. Jezioro kilkakrotnie zwiększyło powierzchnię po wybudowaniu tamy (1939) w jego północnej części. Akwen ten posiada urozmaiconą linię brzegową, jest pełen półwyspów, zatok i wysp, stanowi ostoję dla ptaków wodnych. Na zachodnio-południowym krańcu jeziora leży wieś Knis, a w lesie na wschodnim brzegu w latach 1940-1944 znajdował się wojskowy ośrodek wypoczynkowy o nazwie Mały Berlin.

Runia (niem. Ruhne) - struga, prawobrzeżny dopływ rzeki Guber. Jej źródła znajdują się w okolicach wsi Borszyny i Saduny. Rzeka Runia przepływa przez Kąpławki, Wilkowo Wielkie, Drogosze, Kolwiny i na wysokości wsi Krelikiejmy i Marłuty wpada do Gubra.

W zlewni w strukturze użytkowania przeważają użytki rolne (głównie pola uprawne). Łąki i pastwiska dominują w dolinach rzek, lasy pozostały głównie na ubogich siedliskach lub na terenach z bogatą rzeźbą terenu, a przez to trudno dostępne dla rolnictwa (północna i południowa część zlewni).

Ryn (niem. Rhein, prus. Rins) – miasto w woj. warmińsko-mazurskim, w powiecie giżyckim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Ryn. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. suwalskiego.

Pastwisko - rodzaj użytków zielonych porośniętych głównie wieloletnimi trawami, których wegetacja trwa niezależnie od tego, czy są to tereny uprawowe, czy też nieużytki.

Guber przepływa przez tereny powiatów: giżyckiego (gmina Ryn), kętrzyńskiego (gminy: Kętrzyn, Korsze, Barciany) i bartoszyckiego (gmina Sępopol). Wzdłuż rzeki położone są: Salpik, Nakomiady, Karolewo, Kętrzyn, Biedaszki, Linkowo, Garbno, Saduny, Pomnik, Prosna, Sępopol.

Guber w przeszłości musiał być rzeką spławną. Wzdłuż jej biegu rozmieszczonych było kilka grodów pruskich (m.in. Porębek), a później strażnic krzyżackich. Strażnice krzyżackie występowały w Kętrzynie, Garbnie, Równinie Górnej i Sątocznie. Lewobrzeżnym dopływem Gubra w Sątocznie jest rzeka Sajna. Guber w Sępopolu wpada do Łyny. Dzięki stosowanym oczyszczalniom ścieków w znacznym stopniu w rzece odrodziło się życie biologiczne. Na całym jej odcinku występują bobry. Na Gubrze funkcjonuje kilka elektrowni wodnych.

Pomnik – dzieło rzeźbiarskie lub rzeźbiarsko-architektoniczne, posąg, obelisk, płyta itp., wzniesione dla upamiętnienia osoby lub zdarzenia historycznego.

Jezioro – naturalny śródlądowy zbiornik wodny, którego występowanie uwarunkowane jest istnieniem zagłębienia (misy jeziornej), w którym mogą gromadzić się wody powierzchniowe, oraz zasilaniem przewyższającym straty wody wskutek parowania lub odpływu. Większość jezior występuje na obszarach zajmowanych niegdyś przez lodowiec. Woda z topniejącego lodowca wypełniała doliny i tworzyła jeziora. Powstanie mis jeziornych wiąże się przede wszystkim z procesami geologicznymi. Zasilanie należy natomiast przede wszystkim od warunków klimatycznych. Jezioro różni się od stawu występowaniem strefy afotycznej – światło nie dociera do dna uniemożliwiając tam rozwój roślinności.

Przepływy charakterystyczne (w m³/s) w latach 1969-1985 powyżej ujścia Gubra do Łyny: SWQ - 56,0, SSQ - 8,97, SNQ - 1,44.

Największe punktowe źródła zanieczyszczeń:

ścieki z oczyszczalni miasta Kętrzyna w Trzech Lipach (oczyszczalnia mechaniczno-biologiczna z chemicznym strącaniem fosforu, oddana do użytku w 1997 r.), w roku 2003 odprowadzano bezpośrednio do rzeki ponad 5400 m³/d ścieków,

ścieki z mechaniczno-biologicznej oczyszczalni w Karolewie, z której przez rów melioracyjny odprowadzane są ścieki w ilości 170 m³/d (dane z marca 2005 r.),

ścieki z mechaniczno-biologicznej oczyszczalni w Garbnie, przez rów melioracyjny trafia około 150 m³/d ścieków (dane z września 2004 r.).

Badania jakości wody prowadzone przez WIOŚ w Olsztynie w jednym przekroju pomiarowo-kontrolnym poniżej Garbna, w odległości 37,4 km od ujścia Gubra do Łyny. Od 2003 r. punkt ten znajdował się w sieci europejskiego systemu monitoringu wód śródlądowych EUROWATERNET.

Gród - prehistoryczna lub średniowieczna osada obronna, otoczona wałem, na terenie Polski najczęściej drewniano-ziemnym. Grody wznoszone były w różnych okresach; na terenie dzisiejszej Polski w epoce brązu i wczesnej epoce żelaza (kultura łużycka) oraz w czasach wczesnego średniowiecza.

Źródło – naturalny, skoncentrowany, samoczynny wypływ wody podziemnej na powierzchnię Ziemi. W hydrobiologii strefa źródliskowa określana jest nazwą krenal, dzielący się na eukrenal (źródło właściwe) i hypokrenal (strefę odpływu źródła), natomiast organizmy je zamieszkujące to krenon.

Według kontroli z roku 2005 jakość wód rzeki Guber na punkcie pomiarowym poniżej Garbna była niezadowalająca (wody IV klasy czystości). Na IV klasę wskazywały: barwa, zawartość związków organicznych i fosforany, stan sanitarny był obniżony do V klasy. Z pozostałych wskaźników tylko azot Kjeldahla, azotyny i saprobowość odpowiadały na ogół III klasie, większość jednak mieściła się w granicach norm I lub II klasy.

Prosna, rzeka w środkowej Polsce, w dorzeczu Odry, lewy dopływ Warty; długość: 216,8 km, powierzchnia dorzecza: 4 924,7 km², różnica wysokości między źródłem a ujściem: ~190 m.

Nakomiady (niem. Eichmedien) – wieś mazurska w Polsce położona w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie kętrzyńskim, w gminie Kętrzyn. Nakomiady leżały na trasie (zlikwidowanej) linii kolejki wąskotorowej z Kętrzyna do Rynu.

Bibliografia

Raport o stanie środowiska województwa warmińsko-mazurskiego w roku 2005. Biblioteka Monitoringu Środowiska, Olsztyn.