Gubernia lubelska - Polski Serwis Naukowy

Herb guberni w latach 1837-1844

Herb guberni w latach 1845-1866

Gubernia lubelska (ros. Люблинская губерния) – jednostka administracyjna Królestwa Polskiego, a następnie (po upadku powstania styczniowego i faktycznej likwidacji Królestwa Polskiego oraz włączeniu jego ziem do Cesarstwa Rosyjskiego) Generał-gubernatorstwa Warszawskiego. Powstała w 1837, w wyniku przekształcenia województwa lubelskiego. Obszar guberni, której stolicą był Lublin, był identyczny z obszarem dawnego województwa.

Królestwo Polskie (potocznie Królestwo Kongresowe, Kongresówka; ros. Царство Польское, Carstwo Polskoje) – istniejące w latach 1815-1916 państwo na terytorium polskim, pozostające w unii personalnej z Imperium Rosyjskim, z własną konstytucją, sejmem, wojskiem, monetą i polskim językiem urzędowym oraz cesarzem rosyjskim jako koronowanym królem Polski i ustanowionym przez niego namiestnikiem.

Krasnystaw (przed 1918 niekiedy Krasnostaw) - miasto w województwie lubelskim, w powiecie krasnostawskim, nad rzeką Wieprz, na terenie Działów Grabowieckich i Wyniosłości Giełczewskiej. Leży ono u ujścia rzeki Żółkiewki do Wieprza.

Podobny był także podział na jednostki administracyjne niższego szczebla, z tym, że dotychczasowe obwody przemianowano na powiaty. W skład guberni lubelskiej wchodziło ich początkowo 10: biłgorajski (od 1867 r.), chełmski, hrubieszowski, janowski, kaźmierski (do 1842 r.), krasnostawski, lubartowski, lubelski, puławski (od 1842: nowoaleksandryjski), tarnogrodzki (do 1842 r.), tomaszowski i zamojski.

Powiat tarnogrodzki – powiat istniejący w latach 1810-1842 ze stolicą w Tarnogrodzie. Powiat powstał w 1810 r. w departamencie lubelskim po utworzeniu Księstwa Warszawskiego i obejmował miasta Krzeszów, Frampol, Goraj, Janów i Biłgoraj.

Gubernia chełmska – gubernia utworzona ustawą z 6 lipca 1912 z części guberni siedleckiej i lubelskiej i odłączona w od Kraju Przywiślańskiego jako ziemie "rdzennie ruskie" m.in. za zgodą Koła Polskiego posłów Narodowej Demokracji w Dumie Państwowej Rosji.

Reforma administracyjna z 1844 połączyła gubernię lubelską z podlaską, co trwało do kolejnej reformy z roku 1867, która te zmiany anulowała. W 1912 obszar guberni okrojono, przyłączając wydzielone obszary do utworzonej wówczas guberni chełmskiej, powstała też gubernia siedlecka.

Antoni Boduszyński - wojewoda lubelski, gubernator cywilny guberni lubelskiej sprawujący swój urząd od 25 marca 1861 do 13 sierpnia 1863. Od roku 1854 właściciel Pliszczyna.

Kazimierz Dolny (jid. קוזמיר Kuzmir, Kazimierz nad Wisłą) – miasto w woj. lubelskim, w powiecie puławskim, nad Wisłą, w Małopolskim Przełomie Wisły, w zachodniej części Płaskowyżu Nałęczowskiego. Historycznie położony jest w Małopolsce (początkowo w ziemi sandomierskiej, a następnie w ziemi lubelskiej). Jest siedzibą władz miejsko-wiejskiej gminy Kazimierz Dolny. Część trójkąta turystycznego: Puławy – Kazimierz Dolny – Nałęczów [1]. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do starego woj. lubelskiego.

W guberni przeważała ludność etnicznie polska, a wyznaniowo – katolicka. Oficjalnie, nieco poniżej 200 tysięcy osób zaliczano do Małorusów, 155 tysięcy do Żydów, a 26 tysięcy – do Niemców.

Na terenie guberni działała jedna uczelnia wyższa (w Nowej Aleksandrii).

Gubernatorzy

1851-1861 Stanisław Mackiewicz (1796-1879), w l. 1851-56 p.o. gubernatora

1861-1863 Antoni Boduszyński (ok. 1805-?)

1863-1875 Michaił Andriejewicz Buckowski (1813-1876)

1875-1880 Konstanty Andriejowicz Liszyn (1832-?)

1880-1886 Leonid Siergiejewicz Stamierow (1835-?), w 1886 przeniesiony na mniej eksponowane stanowisko gubernatora suwalskiego

1886-1905 Władimir Filipowicz Tchorżewski (ok. 1840-1905)

1905 Jewgienij Wasiliewicz Mienkin (1861-?)

1914- Ilia Iwanowicz Stierligow

Linki zewnętrzne

Gubernia lubelska w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom V (Kutowa Wola – Malczyce) z 1884 r.

Przypisy

Andrzej Gawryszewski: Ludność Polski w XX wieku. Warszawa: Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania im. Stanisława Leszczyckiego PAN, 2005, s. 18. ISBN 8387954667.