Gubernia witebska - Polski Serwis Naukowy

Gubernia witebska (ros. Витебская губерния) – jednostka administracyjna Imperium Rosyjskiego utworzona w 1802 na miejscu województwa witebskiego sprzed 1772, odpowiada północno-wschodniej części dzisiejszego obwodu witebskiego Białorusi a także wschodniej części Łotwy (obejmuje m.in. Dyneburg, Rzeżycę i Lucyn) oraz niektórym rejonom Rosji (Newel i Siebież — obwodu pskowskiego, Wieliż — smoleńskiego).

Ziemie zabrane, prowincje zabrane, gubernie zachodnie, Kraj Zachodni – określenie ziem zaboru rosyjskiego niewchodzących w skład Królestwa Polskiego. Do obiegu naukowego i publicystyki pojęcie to wprowadził Maurycy Mochnacki już w 1834 roku. W 1914 ziemie te zamieszkiwało 2,5 mln Polaków, stanowiąc większość tamtejszych warstw ziemiaństwa i inteligencji.
Język rosyjski (русский язык, russkij jazyk; dawniej też język wielkoruski) – język należący do grupy oraz jest jednym z pięciu języków oficjalnych a jednocześnie jednym z sześciu języków konferencyjnych Organizacji Narodów Zjednoczonych. Posługuje się pismem zwanym grażdanką, graficzną odmianą cyrylicy powstałą na skutek jej upraszczania.

Administracja i samorząd

W 1904 roku gubernia liczyła 12 miast, 41 miasteczek, 19750 wsi;

Powiaty (ujezdy): witebski, wieliski, horodecki, dźwiński (dawny dyneburski), drysieński, lepelski, lucyński, newelski, połocki, rzeżycki, siebieski.

Na terenie guberni, podobnie jak na innych terenach ziem zabranych, władze rosyjskie szczególnie długo opóźniały utworzenie samorządu terytorialnego, tzw. ziemstw. Wynikało to z obawy przed zdominowaniem ich przez miejscową ludność nierosyjską, szczególnie Polaków. Podczas gdy w innych częściach Imperium Rosyjskiego ziemstwa tworzone były już w drugiej połowie XIX wieku, w guberni witebskiej ich namiastka powstała dopiero 2 kwietnia 1903 roku. Członkowie ziemstw byli jednak wyznaczani przez administrację carską i mieli skrajnie ograniczone kompetencje. Samorząd w guberni uległ wzmocnieniu 14 marca 1911 roku, gdy ta została objęta ukazem carskim o wprowadzeniu ziemstw z 12 czerwca 1890 roku. Była to jednak jego zmodyfikowana wersja, gwarantująca dominującą pozycję Rosjan.

Staroobrzędowcy, starowierzy, starowiercy, raskolnicy, lipowanie (ros. старообрядчество) - odłam prawosławia, powstały w Rosji, w wyniku sprzeciwu wobec reform patriarchy Nikona w 1652 roku.
Rosjanie (ros. русские/russkije) - jedna z grup etnicznych należąca do wschodnich Słowian, zamieszkująca głównie Rosję i sąsiadujące kraje. Potocznie słowo Rosjanie jest używane do określenia wszystkich obywateli Rosji, podobnie jak często czyniono to wobec obywateli Związku Radzieckiego. Natomiast we współczesnym języku rosyjskim dla określenia osoby o dowolnym pochodzeniu etnicznym, która jest obywatelem Rosji, używa się poprzednio uznawane za przestarzałe i książkowe słowo россиянин/rossijanin. Etniczni Rosjanie stanowią około 80% ludności Rosji. Pochodzenie Rosjan (jako wspólnoty narodowo-etnicznej) nie jest jasne.

Obszar

W początkach XX wieku: 38649,5 wiorst kwadratowych (wg. Brockhausa-Efrona) lub 39700 (wg. Pawlenkowa);

Ukształtowanie terenu

Powierzchnia pofalowana, najwyżej położony pas terenu ciągnie się z guberni pskowskiej w stronę Newelu i Horodka (do 952 stóp wysokości), dalej wododziałem Dźwiny Zachodniej i Dniepru; część zachodnia (powiaty dźwiński, lucyński i rzeżycki) nizinna; wiele jezior (około 2500), bagien i lasów; gleba nieurodzajna, glinista i piaszczysta;

Ujezd (ros. уезд) – w Imperium Rosyjskim, a także w RFSRR w pierwszych latach po rewolucji październikowej, jednostka administracyjna niższego rzędu, czasem utożsamiana z powiatem.
Łubań (łot. Lubāns) - największe jezioro Łotwy o powierzchni 80,7 km, położone na granicy okręgu Madona i Rzeżyca. Wypływa z niego rzeka Ewikszta.

Rzeki

Dźwina Zachodnia była w 1904 żeglowna na całej rozciągłości, podobnie jak jej dopływy Mieża, Kasplia, Ułła; Najważniejsze rzeki; Łuczessa, Uszacz, Usiana, Połoto i Dryssa;

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)