Gudea - Polski Serwis Naukowy

głowa Gudei (fragment kamiennego posągu); zbiory Luwru (AO 13)

Napis "Gudea władca Lagasz" (fragment kamiennego posągu); zbiory Luwru

tzw. cylindry Gudei - gliniane walce pokryte inskrypcją klinową opisującą budowę E-ninnu ("Domu Pięćdziesiątki") - świątyni boga Ningirsu w mieście Girsu

Gudea (sum. gu3-de2-a, tłum. "powołany") – sumeryjski władca miasta-państwa Lagasz, panujący w 2 połowie XXII w. p.n.e., zięć i następca Ur-Baby, ojciec Ur-Ningirsu. Dokładne lata panowania Gudei nie są znane - niektórzy naukowcy umieszczają jego panowanie w okresie rządów ostatnich władców gutejskich (ok. 2130 r. p.n.e.), zdaniem innych panować miał on już po pokonaniu Gutejów przez Utuhengala (po 2116 roku p.n.e.).

Posągi Gudei – grupa rzeźb przedstawiających sumeryjskiego władcę Lagasz, który panował w drugiej połowie XXII wieku p.n.e. Zachowało się ponad trzydzieści posągów. Wszystkie zostały wykonane z kamienia, przedstawiają Gudeę w skupionej pozycji, tym samym nawiązują do powrotu do tradycji sztuki sumeryjskiej, dlatego czasy panowania Gudei nazywane są renesansem sumeryjskim.

Luwr (fr. Louvre, Musée du Louvre) – dawny pałac królewski w Paryżu, obecnie muzeum sztuki. Jedno z największych muzeów na świecie, najczęściej odwiedzana placówka tego typu na świecie. Stanowi jeden z ważniejszych punktów orientacyjnych Paryża, położony jest przy prawym brzegu Sekwany w obrębie Pierwszej Dzielnicy. W kompleksie budynków o całkowitej powierzchni wynoszącej 60,600 metrów kwadratowych znajdują się zbiory liczące około 35,000 dzieł sztuki od czasów najdawniejszych po połowę wieku XIX, dzieła światowego dziedzictwa o największej sławie takie jak np. stela z kodeksem Hammurabiego, Nike z Samotraki, Mona Lisa pędzla Leonarda.

Jego władza rozciągała się na południe do miasta Ur i Eridu oraz w kierunku północno-wschodnim i obejmowała najprawdopodobniej zachodni Elam. Za panowania Gudei państwo Lagasz doszło do znacznego rozkwitu m.in. dzięki licznym kontaktom handlowym np. z państwem Mari, a nawet z miastami syryjskimi.

Rzemiosło – zawodowe wykonywanie działalności gospodarczej przez osobę fizyczną, posiadającą udokumentowane kwalifikacje do wykonywania danej działalności gospodarczej we własnym imieniu i na swój rachunek, przy zatrudnieniu niewielkiej liczby pracowników, których praca ma na celu wspieranie działalności rzemieślnika. O tym, czy dana działalność jest rzemiosłem decydują jej właściwości,charakter, niewielka skala i rozmiar oraz brak cechy uciążliwości środowiskowej oraz społecznej typowej dla działalności na przemysłowej lub też produkcyjnej w znacznym rozmiarze. Jako przykład rzemiosła można podać artystyczny wyrób cegieł prowadzony w niewielkim rozmiarze, a jak o działalność przemysłową produkcję materiałów budowlanych w specjalnie przeznaczonych do tego urządzeniach prowadzona w znacznych rozmiarach w sposób zorganizowany i ciągły.

Eridu (lub Eridug Urudug od sumeryjskiego Er.i.dug) – było najstarszym miastem Mezopotamii, założone ok. 5400 r. p.n.e. Położone było nad Eufratem, 11km na południowy zachód od Ur. Obecnie znajduje się na terenie Iraku.

Dużą wagę Gudea poświęcał rozwojowi rolnictwa, o czym informują liczne inskrypcje oraz teksty na tabliczkach odnoszące się do spraw gospodarczych (sprawozdania dotyczące rozbudowy kanałów nawadniających, zasiewów pól i zakładania sadów). Za jego panowania wprowadzono uprawę winorośli. Inne tabliczki informują nas o znacznym rozkwicie rzemiosła.

Starożytna Syria zajmowała obszar między Morzem Śródziemnym, a rzeką Eufrat oraz między Azją Mniejszą (konkretnie górami Taurus) i Palestyną. Takie ramy terytorialnie przyjmuje się najczęściej w literaturze, z punktu widzenia geograficznego dla tego regionu. Nie są one tożsame z obecnymi granicami państwa syryjskiego.

Ur-Ningirsu (sum. ur-nin-gir2-su, tłum. "sługa boga Ningirsu") - władca sumeryjskiego miasta-państwa Lagasz, panujący pod koniec XXII w. p.n.e., syn i następca Gudei. Zachowane inskrypcje Ur-Ningirsu przedstawiają go jako władcę pokojowego, troszczącego się o świątynie i dbającego o kanały irygacyjne.

Wzrost gospodarczy państwa Gudei pozwolił władcy skoncentrować się na zakrojonych na dużą skalę pracach budowlanych. Wznosił on liczne świątynie, z których najbardziej jest znana E-ninnu ("Dom Pięćdziesiątki"), poświęcona bogu Ningirsu i jego świcie. O losach budowy tejże świątyni wiadomo z inskrypcji wyrytej na dwóch glinianych walcach o wysokości 1 m każdy. Jest to poetyckie sprawozdanie z budowy E-ninnu i jednocześnie utwór wielbiący boga Ningirsu. Są to jednocześnie najwcześniejsze znane tak obszerne teksty sumeryjskie.

Ningirsu (sum. Władca Girsu) - sumeryjski bóg wojny i polowań, którego centrum kultu znajdowało się w świątyni Enninu w mieście Lagasz, często utożsamiany z bogiem Ninurtą. Mity sumeryjskie wskazują na Ningirsu jako boga miłującego sprawiedliwość, często pojawia się w nich motyw sieci Ningirsu, którą bóg ten miał obezwładniać swych przeciwników oraz karać krzywoprzysiężców. Najwięcej informacji o Nigirsu znajduje się na Steli Sepów oraz w hymnach władcy Lagasz, króla Gudei, który zainicjował rozbudowę Enninu.

Mari (obecnie: Tell el-Hariri) - miasto starożytne w północnej Mezopotamii nad Eufratem. Od III tysiąclecia p.n.e. ważny ośrodek polityczny i handlowy na szlaku północna Mezopotamia – północna Syria. Okresowo pod władzą Sumerów, Akadów, Asyryjczyków. Największego znaczenia nabrało Mari pod rządami Amorytów na przełomie XIX/XVIII w. p.n.e. Zdobyte ok. 1757 r. p.n.e. przez Hammurabiego, stopniowo popadało w ruinę.

Z inskrypcji z czasów panowania Gudei kształtuje się obraz władcy sprawiedliwego i dbającego o poddanych, potrafiącego zapewnić im dobrobyt i życie w pokoju oraz unikającego walk zbrojnych, czyli władcy określanego w jednej z inskrypcji mianem "dobrego pasterza".

Gudea to jedna postaci tego okresu, o których więcej wiadomo dzięki zachowanym zabytkom mezopotamskim z III tysiąclecia p.n.e. Do naszych czasów przetrwały liczne posągi Gudei, zdobiące zbiory muzeów europejskich (zwłaszcza Luwr), jak również dużo inskrypcji, często długich i poetyckich.

Utuhengal (sum. utu-he2-gal2; tłum. "bóg Utu jest obfitością/dostatkiem") - sumeryjski władca miasta-państwa Uruk, panujący w latach 2116 - 2110 p.n.e.; według "Sumeryjskiej listy królów" jedyny przedstawiciel V dynastii z Uruk.

E-ninnu (sum. e2-ninnu, tłum. „Dom pięćdziesiątki”) – nazwa kompleksu świątynnego boga Ningirsu w mieście Girsu, znana m.in. z licznych inskrypcji budowlanych Gudei (koniec XXII wieku p.n.e.), władcy sumeryjskiego miasta-państwa Lagasz.

Posągi Gudei wykonane są z twardych gatunków kamienia (dioryt, doleryt). Przedstawiają władcę w różnych okresach życia. Można je podzielić na dwa rodzaje: pierwszy cechuje się zwartą kompozycją, o przysadzistych proporcjach, drugi charakteryzuje się proporcjami smuklejszymi. Starano się oddać indywidualne rysy twarzy.

Winorośl (Vitis L.) – rodzaj pnączy z wąsami czepnymi z rodziny winoroślowatych, obejmujący około 60 gatunków. Gatunkiem typowym jest Vitis vinifera L..

Girsu - to starożytne miasto założone przez Sumerów w południowej Mezopotamii. Obecnie znajduje się na terytorium Iraku, w miejscowości Telloh. Usytuowane 25 km na północny zachód od Lagasz, pełniło funkcję stolicy za panowania Gudei, zachowało rolę centrum religijnego kiedy stolicę przeniesiono do Lagasz.

sumeryjski zapis imienia i tytulatury Gudei w piśmie klinowym

Przypisy

G. Leick, Who's..., s. 62.

Biografia

hasło Gudea, [w:] Gwendolyn Leick, Who's Who in the Ancient Near East, Routhledge, London and New York 2002, s. 62.