Gustav Gyula Geyer - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy węgierskiego przyrodnika. Zapoznaj się również z: Gustaw Geyer – łódzki fabrykant.

Gustav Gyula Geyer (znany też jako Gustav Július Geyer, ur. 15 września 1828 r. w Bielsku, zm. 28 września 1900 w Nowej Wsi Spiskiej) – węgierski przyrodnik, nauczyciel i entomolog–amator, zajmujący się głównie lepidopterologią, koleopterologią i dipterologią.

Lubica (słow. Ľubica) – miejscowość na Słowacji, w powiecie kieżmarskim, kraju koszyckim. Znajduje się tuż po wschodniej stronie Kieżmarku, oddzielona od niego potokiem Lubica. Przez miejscowość przebiega droga krajowa nr 67 z Popradu do Łysej Polany oraz odbiega od niej na południe droga lokalna nr 536 prowadząca przez Vrbov do Spiskiego Czwartku.

Uniwersytet Wiedeński (niem. Universität Wien) – uniwersytet z siedzibą w Austrii w Wiedniu. Został założony 12 marca 1365 r. przez Rudolfa IV. Jest największym i najstarszym uniwersytetem w krajach niemieckojęzycznych.

Urodził się w Bielsku (dziś Bielsko-Biała) na Śląsku Cieszyńskim w rodzinie sukienniczej. Jego narodowość jest dyskusyjna – w źródłach węgierskich przedstawiany jest jako Węgier, w słowackich natomiast jako Słowak. W dzieciństwie wraz z rodziną przeprowadził się do Lubicy na Spiszu. Po ukończeniu szkoły podstawowej uczęszczał do gimnazjum w Kieżmarku, a następnie studiował nauki przyrodnicze na Uniwersytecie Wiedeńskim. Wśród jego profesorów byli znani austriaccy entomolodzy – Ludwig Redtenbacher i Josef Johann Mann. Po studiach pracował jako wychowawca u rodzin szlacheckich na Orawie, Spiszu i w Gemerze. W 1854 r. rozpoczął karierę nauczyciela przyrody: najpierw krótko w szkole żeńskiej w Gielnicy, potem (1856–1871) w gimnazjum w Rożniawie, a następnie do przejścia na emeryturę (1898) w gimnazjum w Nowej Wsi Spiskiej.

Spisz (łac. Scepusium, słow. Spiš, niem. Zips, węg. Szepes) – region historyczny, którego granice zmieniały się na przestrzeni dziejów. Pierwotnie (w XII-XIII w.) obejmował on tylko okolice Spiskiego Zamku, maksymalny zasięg osiągnął w XIX w. Region ten leży w Centralnych i Wewnętrznych Karpatach Zachodnich, w dorzeczu górnego Popradu, górnego Hornádu oraz w części dorzecza Dunajca (na wschód od Białki). Na północnym zachodzie Spisz sąsiaduje z Podhalem, na północy z ziemią sądecką, na wschodzie z Szaryszem, na południu z Abovem i Gemerem, na południowym zachodzie z Liptowem (zobacz: Regiony Słowacji).

Fenologia – nauka badająca związki pomiędzy zmianami warunków klimatycznych i pór roku a terminami zachodzenia periodycznych zjawisk w rozwoju roślin (fitofenologia) i zwierząt (zoofenologia), zachodzących w danej porze roku, takich jak kiełkowanie, kwitnienie, owocowanie, zrzucanie liści u roślin, zapadanie w sen zimowy, odloty ptaków do cieplejszych regionów, wystąpienie dwóch pokoleń u niektórych owadów.

Jako entomolog zajmował się głównie zbieraniem i opisywaniem motyli, chrząszczy i muchówek. Zbiory prowadził na terenie żup spiskiej i gemerskiej. Kolekcję Geyera opisał Lajos Abafi w swojej pracy A lepkészet tórténete Magyarországon (Historia motyli na Węgrzech) z 1898 r. Muchówki zebrane w okolicy Rożniawy posłużyły czeskiemu dipterologowi Ferdinandowi Kowarzowi.

Gemer (węg. Gömör, niem. Gemer, Gömör, łac. Gömörinum) - kraina historyczna oraz region ruchu turystycznego, położony w południowej Słowacji, na południe od Niżnych Tatr, Słowackiego Raju i Spiszu, obejmująca większość terytorium dawnego węgierskiego komitatu Gemer - Mały Hont (węg. Gömör-Kishont). Graniczy z Węgrami.

Motyle (Lepidoptera - z gr. λεπίς lepis, dopełniacz λεπίδος lepidos - "łuska" i πτερόν pteron - "skrzydło"; łuskoskrzydłe) – rząd owadów uskrzydlonych, blisko spokrewniony z chruścikami.

Z inicjatywy wiedeńskiego Instytutu Meteorologii Geyer zajmował się również obserwacjami zoo- i fitofenologicznymi w rejonie Rożniawy, Tatr i Nowej Wsi Spiskiej. Wyniki tych obserwacji (główne z nich miały miejsce w okresie 1868–1874) publikował zarówno w węgierskich czasopismach przyrodniczych (Magyar Orvosok és Természetvizsgálók Munkálatai, Kertész Gazda, Természettudományi Közlöny), jak i prasie lokalnej (Zipser Bote, Karpaten Post, Szepesi lapok, Magyarországi Kárpát Egyesület Évkkönyve).

Chrząszcze (Coleoptera syn. tęgopokrywe) – jeden z najliczniejszych rzędów owadów. Obejmuje ok. 400 tys. znanych gatunków (w Polsce ok. 7 tys.). Szacuje się, że liczba nieopisanych gatunków może sięgać kilku milionów. Chrząszcze to zwierzęta kosmopolityczne, zamieszkujące najrozmaitsze środowiska i klimaty. Mogą być roślinożerne, drapieżne, padlinożerne, wszystkożerne, mogą zamieszkiwać zarówno ląd jak i wody słodkie.

Bielsko-Biała (niem. Bielitz-Biala, czes. Bílsko-Bělá) – miasto na prawach powiatu w Polsce południowej, w województwie śląskim, na Pogórzu Śląskim, u stóp Beskidu Małego i Beskidu Śląskiego, nad rzeką Białą. Jest stolicą powiatu bielskiego, Euroregionu Beskidy, diecezji bielsko-żywieckiej kościoła rzymskokatolickiego i diecezji cieszyńskiej kościoła ewangelicko-augsburskiego, a także głównym miastem aglomeracji bielskiej.

Geyer był członkiem zarządu Węgierskiego Towarzystwa Karpackiego i przyczynił się do założenia Muzeum Karpackiego w Popradzie. Był w tej placówce przewodniczącym sekcji zoologicznej, a jego kolekcje posłużyły do budowania pierwszych ekspozycji z tej dziedziny.

Bibliografia

GEYER, Gustav Július. W: Slovenský biografický slovník. T. II: E – J. Martin: Macierz Słowacka, 1987, s. 189. (słow.)

Lajos Abafi: Geyer Gyula. Rovartani Lapok. 1907, s. 14, 47–49. (węg.)

Geyer Julius. W: R. Gaedike: Entomologen der Welt (Biografien, Sammlungsverbleib). Datenbank, DEI Eberswalde im ZALF e. V., 2001. (niem.)