Gustavs Ādolfs Celmiņš - Polski Serwis Naukowy

Gustavs Ādolfs Celmiņš (ur. 1 kwietnia 1899 w Rydze, zm. 10 kwietnia 1968 w San Antonio w Teksasie) – łotewski polityk, przywódca parafaszystowskich organizacji "Ungunskrusts" i "Perkunskrusts", ochotnik w wojnie fińsko-radzieckiej 1939-40, attaché wojskowy w Warszawie, działacz emigracyjny i sowietolog w USA.

Finlandia, Republika Finlandii (fiń. Suomi, Suomen Tasavalta; szw. Finland, Republiken Finland) – państwo w Europie Północnej, powstałe po odłączeniu od Rosji w 1918. Członek Unii Europejskiej. Graniczy od zachodu ze Szwecją i z Bałtykiem, od północy z Norwegią i od wschodu z Rosją.

Stany Zjednoczone, Stany Zjednoczone Ameryki (ang.: United States, United States of America, US, USA) – państwo w Ameryce Północnej graniczące z Kanadą od północy, Meksykiem od południa, Oceanem Spokojnym od zachodu, Oceanem Arktycznym od północnego zachodu, Oceanem Atlantyckim od wschodu.

W 1917 roku ukończył szkołę handlową w Moskwie, następnie kształcił się w ryskim Instytucie Politechnicznym (przejściowo działającym w Rosji). W 1929 roku obronił pracę magisterską na Uniwersytecie Łotwy w Rydze w zakresie filologii i filozofii.

W grudniu 1918 roku zaciągnął się do armii łotewskiej, walczył na terenie Kurlandii, za co w sierpniu 1919 roku otrzymał stopień porucznika, a później Order Lāčplēsisa.

II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).

Krzyż Perkuna – łotewska partia skrajnie prawicowa działająca w 20-leciu międzywojennym. Głównymi ideologiami Krzyża Perkuna były: antykomunizm, antysemityzm i nacjonalizm skierowany głównie przeciw Niemcom, którzy w tym czasie byli liczną mniejszością etniczną na Łotwie. Zdelegalizowana w 1934 r. przez Karlisa Ulmanisa, który w tym samym roku przeprowadził zamach stanu. Po tym wydarzeniu Łotwa stała się państwem autorytarnej dyktatury.

W styczniu 1920 roku mianowany zastępcą attaché wojskowego Łotwy w Warszawie, po powrocie do Rygi pracował jako urzędnik w ministerstwie finansów (1925-27 i 1930-32), dwa razy zwalniano go z powodów politycznych.

W 1932 roku stanął na czele faszystowskiego ruchu "Ungunskrusts" ("krzyż ognia"), który w 1933 roku przekształcił się w "Perkunskrusts" ("krzyż Perkuna"). Pod względem ideowym obie organizacje nawiązywały do faszyzmu włoskiego i hiszpańskiej falangi, nie kryły też fascynacji ruchem narodowo-socjalistycznym w Niemczech.

Polska, oficjalnie Rzeczpospolita Polska – państwo położone w Europie Środkowej nad Morzem Bałtyckim. Graniczy z Niemcami (na zachodzie), Czechami i Słowacją (na południu), Ukrainą i Białorusią (na wschodzie), na północnym wschodzie z Litwą oraz na północy z Rosją (obwód kaliningradzki). Ponadto polska granica wyłącznej strefy ekonomicznej na Bałtyku graniczy ze strefami Danii i Szwecji.

Łotwa (łot. Latvija, Republika Łotewska – Latvijas Republika) – państwo w Europie Północnej, powstałe po I wojnie światowej, jeden z krajów nadbałtyckich. Członek Unii Europejskiej i NATO.

W lecie 1935 roku Celmiņš został skazany na trzy lata więzienia za działalność antypaństwową - po zwolnieniu tułał się po Europie (przebywał m.in. w Polsce, na Węgrzech i w Rumunii).

W grudniu 1939 roku zaciągnął się do międzynarodowego legionu "Sis", który bronił Finlandii przed agresją radziecką - przez kilka miesięcy był adiutantem dowódcy "Sis-u".

Po zakończeniu wojny przebywał w Rzeszy, po czerwcu 1941 roku wrócił na Łotwę, gdzie próbował kolaboracji z władzami niemieckimi celem odtworzenia niepodległości kraju. Gdy nadzieje na to się rozwiały, stanął na czele ruchu "Brīvā Latvija" (1943-44), który domagał się restytucji wolnej Łotwy, niezależnej od Niemiec i ZSRR.

Kurlandia (łot. Kurzeme – ziemia Kurów, niem. Kurland) – kraina historyczna w zachodniej części Łotwy na półwyspie nad Bałtykiem. Nazwa pochodzi od łotewskiego plemienia Kuronów (Kurów, Kursi). W szerszym kontekście nazwa używana na określenie Księstwa Kurlandii i Semigalii.

Attaché (po fr.: przydzielony, doczepiony (do personelu administracyjnego służącego pod starszym rangą przedstawicielem lub u sztabu placówki dyplomatycznej, np. konsulatu czy ambasady)) – przedstawiciel dyplomatyczny państwa wysyłającego w państwie przyjmującym, niższy w randze niż konsul czy radca, pełniący funkcję specjalisty w określonej dziedzinie (np. przemysłu, handlu, kultury, prasy, obrony).

Na wiosnę 1944 roku został aresztowany przez Niemców i osadzony w obozie we Flossenbürgu, a później w Dachau.

Po II wojnie światowej krótko przebywał we Włoszech, by w 1949 roku znaleźć się w USA. Osiadł w stanie Teksas, gdzie pracował jako instruktor wojskowy na uniwersytecie w Syracuse, później zarabiając na chleb jako bibliotekarz w Trinity College w San Antonio. W 1959 roku został specjalistą - profesorem sowietologii na tej uczelni, z którą był związany do końca życia.

Wojna zimowa 1939-1940 (wojna radziecko-fińska 1939-1940, fiń. Talvisota, ros. Зимняя война) – konflikt zbrojny pomiędzy Finlandią a ZSRR, toczący się w okresie od 30 listopada 1939 do 13 marca 1940 roku.

Warszawa (miasto stołeczne Warszawa) (wymowa ?/i) – stolica i największe miasto Polski, położone w środkowo-wschodniej części kraju, na Mazowszu nad Wisłą.

Jest autorem książki "Eiropa krustcelēs" (wyd. 1947).

Bibliografia

Roszkowski W., Kofman J. (red.), Słownik biograficzny Europy Środkowo-Wschodniej XX wieku, Warszawa 2005, ISBN 83-7399-084-4