Gwajakowiec - Polski Serwis Naukowy

Gwajakowiec (Guaiacum L.) – rodzaj roślin z rodziny parolistowatych (Zygophyllaceae). Należące do niego gatunki pochodzą z Ameryki Środkowej.

Systematyka

Synonimy

Guajacum L., orth. var. Pozycja systematyczna wg APweb (2001...)

Rodzaj należący do podrodziny Larreoideae, rodziny parolistowatych (Zygophyllaceae R.Br.), rzędu parolistowców i kladu różowych w obrębie okrytonasiennych. Pozycja w systemie Reveala (1993-1999)

Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Rosopsida Batsch, podklasa różowe Takht., nadrząd Geranianae Thorne ex Reveal, rząd lnowce (Linales Baskerville), rodzina parolistowate (Zygophyllaceae).

Gwajakowiec lekarski (Guaiacum officinale L.), zwany także gwajakowym drzewem lub gwajakiem właściwym – gatunek niewielkiego drzewa z rodziny parolistowatych (Zygophyllaceae). Jest rośliną wolno rosnącą w suchych, równinnych lasach. Występuje w Ameryce Środkowej. Gatunek od wieków jest eksploatowany, dlatego obecne zasoby są mocno ograniczone. Gatunek uznawany za zagrożony, chroniony konwencją CITES.

Parolistowce (Zygophyllales) – grupa roślin stanowiąca klad w obrębie roślin okrytonasiennych, określana pomocniczo rangą rzędu przez Angiosperm Phylogeny Website. Jednostka ta powstała w wyniku połączenia dwóch rodzin o niejasnej pozycji w obrębie kladu różowych właściwych I (eurosids I, Fabidae), prawdopodobnie jest to klad bazalny tej linii grupy. Brak też pewności o słuszności łączenia tych rodzin. Obecnie jest to jednak rozwiązanie preferowane przez członków Angiosperm Phylogeny Group (m.in. Petera F. Stevensa i Jamesa L. Reveala). Zaliczane tu rodziny składają się w sumie z 23 rodzajów i 303 gatunków roślin.

Gatunki

Guaiacum angustifolium

Guaiacum coulteri A.Gray

Gaiacum unijungum

Guaiacum officinale L. – gwajakowiec lekarski

Guaiacum sanctum L.

Guaiacum angustifolium Engelm.

Zastosowanie

W medycynie gwajakowiec znajduje wszechstronne zastosowanie, dlatego zwany jest też lignum vitae, czyli drzewem życia. Np. gumę z drewna gwajakowca używano w leczeniu syfilisu. Żywica ma również działanie przeciwartretyczne i przeciwkaszlowe. W Polsce wszystkim dobrze znany jest specyficzny smak syropu Guajazyl. Podobny ma wino Campari.

Guma to bardzo rozciągliwy materiał, elastomer chemicznie zbudowany z alifatycznych łańcuchów polimerowych ( np. poliolefin), które są w stosunkowo niewielkim stopniu usieciowane w procesie wulkanizacji. W przemyśle, terminem "guma" obejmuje się czasami w uproszczeniu wszystkie rodzaje stałych elastomerów. Gumę stosuje się jako materiał na uszczelki, elastyczne przewody i opony.

Rodzaj (łac. genus, l.mn. genera) – podstawowa, obowiązkowa kategoria systematyczna obejmująca gatunek lub monofiletyczną grupę gatunków wyróżnionych na podstawie jednej lub więcej cech taksonomicznych. Nazwą rodzaj określany jest też każdy takson w randze rodzaju.

Drewno gwajakowca jest jednym z najtwardszych i najbardziej odpornych gatunków. Jego gęstość to 1,28 do 1,37 g/cm³ – tonie w wodzie. Używa się go do specjalnych celów, np. do wytwarzania ciężkich kul, a także baili – elementów bramki do gry w krykieta. Z powodu swoich własności drewno gwajakowe jest również używane jako materiał łożyskowy w połączeniach mechanicznych (np. mechanicznych maszynach do szycia) lub okrętowych łożyskach wału napędowego śruby (np. na okrętach podwodnych klasy 207 - Kobben).

Żywica - substancja zawarta w niektórych roślinach, najczęściej w drzewach, szczególnie iglastych. Służy do zabezpieczania miejsc będących ranami drzewa. Żywica ma analogiczne znaczenie, co płytki krwi w ciele kręgowców. Barwa żywicy zależna jest od gatunku drzewa, z którego została pozyskana (od białej, przezroczystej do szarej).

Różowe – grupa roślin w zależności od ujęcia systematycznego stanowiąca . Należą tu rośliny o zdrewniałych łodygach (drzewa i krzewy), rośliny zielne. Należy do niej 16 rzędów roślin okrytonasiennych.

Przypisy

↑ Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2009-12-01].
Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-03-26].
Crescent Bloom: Guaiacum (ang.). The Compleat Botanica. [dostęp 2009-07-11].