Gwary schwyzertüütsch - Polski Serwis Naukowy

Języki w Szwajcarii (gwary Schwyzertüütsch występują tylko na terenie strefy niemieckojęzycznej).

Schwyzertüütsch (także: Schwyzerdütsch i Schweizerdeutsch) to grupa gwar alemańskich języka niemieckiego na terenie Szwajcarii i Księstwa Liechtenstein. Dialekty te dominują w mowie, podczas gdy językiem literackim jest standardowy język niemiecki (jednakże na terenie kantonów: Sankt Gallen i Zurych wydawane są książki w miejscowych gwarach alemańskich).

Archaizm - wyraz, konstrukcja składniowa lub związek wyrazowy, który wyszedł z użycia. Archaizmy to także wyrazy w formie przestarzałej, które są jeszcze używane, lecz postrzegane jako dawne. Te z kolei nazywamy anachronicznymi.
Język wysokoniemiecki (niem. hochdeutsche Sprache, neuhochdeutsche Sprache, Hochdeutsch, Neuhochdeutsch) – język etniczny lub makrojęzyk posiadający co najmniej trzy warianty standardowe, część kontinuum dialektalnego języków zachodniogermańskich. W węższym znaczeniu termin Hochdeutsch odnosi się do standardowego języka literackiego (język ten opisany jest w haśle język niemiecki). W szerszym znaczeniu jest to zespół dialektów, przeciwstawny dialektom dolnoniemieckim, które obecnie uznawane są za odrębny język. Zespół ten jest bardzo zróżnicowany regionalnie i niektóre dialekty – takie jak dialekt używany w niemieckojęzycznej części Szwajcarii (schweizerdeutsch lub schwyzertüütsch, po polsku zwany też językiem alemańskim) – są czasem klasyfikowane jako osobne języki.

Między gwarami Schwyzertüütsch istnieją znaczne różnice: składają się z 3 głównych zespołów gwarowych: dolnoalemańskiego (w mieście Bazylea), górnoalemańskiego (większość terytorium Szwajcarii z odrębnymi gwarami Berna i Zurychu) oraz wysokoalemańskiego (wschodnia część kantonu Valais, Oberland w kantonie Berno oraz wschodnia część kantonu Fryburg). Mieszkańcy tych różnych regionów bardzo często nie mogą się porozumieć (chociaż mieszkają na terenie jednego państwa i rozmawiają tzw. językiem schwyzertüütsch). Stąd też możemy mówić co najwyżej o gwarach schwyzertüütsch, a nie o języku schwyzertüütsch. Również użytkownicy języka niemieckiego nie rozumieją szwajcarskich gwar alemańskich. W gwarach wszystkie swoje programy nadają lokalne stacje radiowe i telewizje TeleZüri, TeleBärn i Telebasel, telewizja publiczna Schweizer Fernsehen nadaje zawsze wiadomości w Hochdeutsch, co do innych programów nie ma reguły.

Gwara, gwara ludowa, gwara terytorialna - terytorialna odmiana języka, mowa ludności (zwłaszcza wiejskiej) na określonym terytorium, wyodrębniona z języka ogólnego i gwar sąsiadujących poprzez odrębności fonetyczne i leksykalne. Podrzędna w stosunku do dialektu. Czasem wyodrębnia się również podrzędne w stosunku do dialektu zespoły gwarowe. Granice gwar, podobnie jak granice dialektów, wyodrębniane są w badaniach językoznawczych poprzez zestawianie językowych cech dystynktywnych (cech odróżniających) na określonych terytoriach i niejednokrotnie mają charakter umowny.
Dyftongizacja – proces powstawania dwugłosek z monoftongów. Występuje np. w języku czeskim (np. u: > ou) i w pewnych gwarach polskich, np. podhalańskiej.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

Czy wiesz że...? beta

Valais (niem. Wallis, fr. Valais, wł. Vallese, romansz Vallais) - kanton w południowej Szwajcarii. Jego stolicą jest Sion. Jest to trzeci pod względem powierzchni kanton Szwajcarii. Na całej długości kantonu rozciąga się dolina Rodanu, który wypływa z lodowca, w pobliżu Oberwaldu. Od tej głównej doliny odchodzi wiele bocznych odgałęzień, wśród nich Mattertal, w której leży Zermatt - słynna miejscowość turystyczna, u stóp Matterhornu (4477 m n.p.m.).

Dialekt alemański (nazwa własna: Alemannisch) – właściwie grupa dialektów górnoniemieckich języka wysokoniemieckiego z rodziny języków germańskich. Niekiedy określany jako odrębny od niemieckiego "język alemański". Istnieje głównie w formie mówionej, rolę języka literackiego na obszarze jego występowania pełni język niemiecki.

Telebasel - to lokalna stacja telewizyjna z miasta Bazylea w Szwajcarii. Główne studio mieści się w Bazylei, ale od 2004 istnieje także studio lokalne w Liestal. Stacja nie należy do żadnego dużego koncernu i jest inicjatywą lokalną. Jest trzecią najpopularniejszą lokalną stacją w Szwajcarii po TeleZüri i TeleBärn. Codziennie ogląda ją 120 tys. ludzi. Kanał dostępny jest w Internecie i lokalnej telewizji kablowej. Językiem mówionym stacji jest bazylejska gwara schwyzertüütsch, a językiem pisanym Hochdeutsch. Ramówka składa się z wiadomości lokalnych, pogody, debat i programów publicystycznych.

Schweizer Fernsehen (SF) to niemieckojęzyczny oddział SRG SSR idée suisse, który ma za zadanie produkcję programów dla niemieckojęzycznej Szwajcarii. Założony został w 1958 roku. Do 2005 nazywał się SF DRS (skrót od: Schweizer Fernsehen der deutschen und rätoromanischen Schweiz). Siedziba główna znajduje się w Zurychu. Najbardziej znaną produkcją jest Pingu. Najczęściej oglądanym programem tej stacji w Szwajcarii jest "Tagesschau" (Wiadomości) o godzinie 19:30. Produkuje programy także dla 3sat. W 1997 założony został kanał SF zwei, a w 1999 SF info.

Szwajcaria, Konfederacja Szwajcarska (Confoederatio Helvetica, Schweiz, Schweizerische Eidgenossenschaft) – państwo federacyjne w Europie Zachodniej. Jest jednym z niewielu państw, w których obowiązuje demokracja bezpośrednia. Szwajcaria od kongresu wiedeńskiego w 1815 roku jest państwem neutralnym. Do Organizacji Narodów Zjednoczonych przystąpiła dopiero 10 września 2002 po przegłosowaniu tej decyzji w referendum minimalną większością 52% głosów.

Samogłoska prawie otwarta przednia niezaokrąglona - typ samogłoski spotykany w językach naturalnych. Symbol, który przedstawia ten dźwięk w Międzynarodowym Alfabecie Fonetycznym, to æ (ligatura a e).

TeleZüri - to lokalna stacja telewizyjna miasta Zurych w Szwajcarii. Założona została przez Rogera Schawinskiego, założyciela pierwszej stacji prywatnej stacji radiowej w tym mieście. Dzisiaj należy do Swiss media company Tamedia, wydawcy gazety Tages-Anzeiger. Nadaje codziennie 45-minutową ramówkę, która jest nieustannie powtarzana od 18 do 18 następnego dnia. Ramówka składa się z ZüriNews, ZüriInfo i TalkTäglich. W weekendy dodatkowo nadawane są Lifestyle, SwissDate i SonnTalk.