Gwatemala - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy państwa w Ameryce Środkowej. Zapoznaj się również z: miasto Gwatemala i departament Gwatemala.

Gwatemala (República de Guatemala) – państwo w Ameryce Środkowej, położone nad Oceanem Atlantyckim i Oceanem Spokojnym. Graniczy z Salwadorem (203 km), Hondurasem (256 km), Meksykiem (962 km), Belize (266 km) – łączna długość granic wynosi 1687 km, ponadto 400 km wybrzeża morskiego.

Pentekostalizm (ruch zielonoświątkowy) – kierunek w chrześcijaństwie wyrosły i zakorzeniony w ewangelikalnym protestantyzmie. Powstał w USA w 1901, kładzie duży nacisk na osobiste przeżywanie wiary oraz dary Ducha Świętego – w tym prorokowanie, uzdrawianie chorych (np. przez nałożenie rąk i modlitwę), dar glosolalii (tj. "mówienia językami", chodzi tu o języki, których osoba mówiąca nie zna i nie może znać), wypowiadane w innym stanie świadomości (wspomniane w rozdziale 12 Pierwszego Listu do Koryntian).
Majowie – grupa ludów indiańskich mówiących językami z rodziny maja, zamieszkujących południowo-wschodni Meksyk (półwysep Jukatan i stan Chiapas), Gwatemalę, Belize i zach. Honduras; w węższym znaczeniu nazwa „Majowie” odnosi się wyłącznie do grupy zamieszkującej półwysep Jukatan (tzw. Majowie jukatańscy).

Społeczeństwo

Gwatemalczycy to stosunkowo młodzi ludzie (40% ludności ma poniżej lat 14). Potomkowie Europejczyków oraz Latynosi stanowią tu tylko 59,4%. Większość mieszkańców to katolicy, protestanci i inni chrześcijanie. Spora grupa ludzi wyznaje wierzenia Majów.

Religia

Osobny artykuł: Podział administracyjny Kościoła katolickiego w Gwatemali.

Osobny artykuł: Świadkowie Jehowy w Gwatemali.

Katolicyzm: 61,5%

Zielonoświątkowcy: 18%: gł. Kościół Pełnej Ewangelii (3%), Zbory Boże (2,2%)

Protestantyzm: 8,9%:

Duszpasterstwo Męki Chrystusowej: 1,7%

Kościół Adwentystów Dnia Siódmego: 1,3%

Ewangeliczny Kościół Centralnej Ameryki: 1,3%

Chrześcijański Kościół Braterski (wolni chrześcijanie): 0,8%

Kościół Nazareński: 0,8%

Konwencja Baptystyczna: 0,5%

Mormoni: 1,7%

Świadkowie Jehowy: 0,3%

Geografia

Osobny artykuł: Geografia Gwatemali.

Najwyższy punkt: Tajumulco – 4220 m

Najniższy punkt: Ocean Spokojny – 0 m

Największe jezioro: Jezioro Izabal – 589,6 km²

Obszar Gwatemali dzieli się na cztery części: nizinę Petén, położoną w północnej części kraju, wybrzeże Morza Karaibskiego, łańcuchy górskie środkowej części kraju oraz wybrzeże Pacyfiku. Przy spotykanym podziale na 3 krainy nizinę Petén łączy się z wybrzeżem karaibskim.

Podział administracyjny Kościoła katolickiego w Gwatemali – w ramach Kościoła katolickiego w Gwatemali funkcjonują obecnie dwie metropolie, w których skład wchodzą dwie archidiecezje i dziesięć diecezji. Ponadto istnieje wojskowy ordynariat polowy i dwa wikariaty apostolskie podlegające bezpośrednio do Rzymu.
Kościół Adwentystów Dnia Siódmego (ang. Seventh-day Adventist Church, w skrócie SDA Church) - jest kościołem chrześcijańskim, wywodzącym się z grona denominacji protestanckich, będących wynikiem przebudzenia adwentowego, jakie nastąpiło w pierwszej połowie XIX wieku na terenie Ameryki Północnej.

Łańcuchy górskie mają układ równoleżnikowy. Łańcuch północny to (od wschodu) Alto Cuchumatanes, Sierra de Chamá i Sierra de Las Minas. Dalej na południu ciągnie się Sierra Madre (od Meksyku, poprzez Gwatemalę, do Hondurasu). Dolina rzeki Motagua oddziela łańcuch Sierra Madre od pasma Los Altos. Tu właśnie znajduje się najwyższy szczyt Gwatemali – wygasły lub drzemiący wulkan Tajumulco (4220 m n.p.m.).

Świadkowie Jehowy w Gwatemali – wspólnota 29 008 aktywnych Świadków Jehowy (głosicieli) w Gwatemali, należących do 412 zborów. W 2009 roku na uroczystości Pamiątki śmierci Jezusa Chrystusa zebrało się 82 786 osób. Działalność miejscowych wyznawców nadzoruje Biuro Oddziału w stolicy kraju.
Izabal (hiszp. Lago Izabal lub Lago de Izabal, dawniej Golfo Dulce) - jezioro w północno-wschodniej Gwatemali, położone w obniżeniu między górami Santa Cruz na północy a Minas i San Isidro na południu. Jezioro, zajmujące powierzchnię 589,6 km², jest największym jeziorem kraju. Położone jest na wysokości 8 m n.p.m. Jego maksymalna głębokość to 18 m, jego dno stanowi zatem kryptodepresję.

Na północ od obszarów górskich znajduje się rozległa nizina Petén, zajmująca blisko 1/3 powierzchni kraju. Jest ona bardzo rzadko zaludniona i pokryta gęstym lasem tropikalnym.

Wybrzeże karaibskie to obszar nizinny. Leży tutaj największe w kraju jezioro – Izabal, płyną tędy większe rzeki Gwatemali: Motagua (400 km), Polochic (240 km), Sarstún.

Położona na południu nizina La Costa ciągnie się od granicy z Meksykiem do granicy z Salwadorem. Jej szerokość nie przekracza 60 km.

Katolicyzm – doktryna Kościoła chrześcijańskiego – jednej z dwóch grup Kościołów, obok Kościoła prawosławnego, powstałych w wyniku rozłamu w Kościele chrześcijańskim w 1054 (tzw. schizmy wschodniej). Jedna z największych grup wyznań chrześcijańskich, obok prawosławia i protestantyzmu oraz ogół zasad wiary i życia religijnego do których odwołuje się Kościół rzymskokatolicki wraz z Kościołami wschodnimi pozostającymi z nim w pełnej jedności, wspólnoty tradycjonalistyczne, starokatolickie oraz część anglikańskich, liberalnych i niezależnych.
Gwatemala jest jednym z kilku państw leżących w wąskim pasie Ameryki Środkowej. Ten niewielki kraj cechuje się urozmaiconym krajobrazem, aktywnością wulkaniczną i zróżnicowanym klimatem. Gwatemala posiada dobrze zachowaną szatę roślinną i bogatą gatunkowo faunę. Obecna Gwatemala została podbita przez konkwistadorów i od 1525 roku znalazła się pod panowaniem Hiszpanów.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

Czy wiesz że...? beta

Protestantyzm — jedna z głównych gałęzi chrześcijaństwa, obok katolicyzmu i prawosławia, na którą składają się wyznania religijne powstałe na skutek ruchów reformacyjnych wewnątrz Kościoła rzymskokatolickiego rozpoczętych wystąpieniem Marcina Lutra w XVI wieku oraz ruchów przebudzeniowych w łonie macierzystych wyznań protestanckich w kolejnych stuleciach.

Meksyk (Meksykańskie Stany Zjednoczone, hiszp. – México, Estados Unidos Mexicanos, Méjico, nah. Mēxihco) – kraj w Ameryce Północnej. Sąsiaduje ze: Stanami Zjednoczonymi (na północy); Oceanem Spokojnym (na zachodzie i południu); Zatoką Meksykańską i Morzem Karaibskim (na wschodzie); Gwatemalą i Belize (na południu i południowym wschodzie).

Ocean Spokojny (Pacyfik), Ocean Wielki – największy, najgłębszy i najstarszy na świecie zbiornik wodny. Z powierzchnią równą 178,7 mln km² zajmuje jedną trzecią całej Ziemi. Największą rozciągłość południkową osiąga między Arktycznym Morzem Beringa a Morzem Rossa przy brzegach Antarktydy i wynosi ona aż 15500 km. Z kolei największą rozciągłość równoleżnikową osiąga między wybrzeżem Indonezji a Kolumbii i Peru i wynosi 19800 km czyli prawie połowę obwodu kuli ziemskiej i pięć razy więcej niż średnica Księżyca. Granicami oceanu są: Ameryki Północna i Południowa na wschodzie, Azja i Australia na zachodzie oraz lodu Arktyki i Antarktydy odpowiednio na północy i południu. Pojemność oceanu szacowana jest na 169,2 mln km³ co stanowi 46% ziemskich zasobów wód. Tradycyjnie dzieli się go wzdłuż równika na część północną i południową, ale wyjątkami są tutaj wyspy Gilberta i Galapagos w całości uznawane za Południowy Pacyfik. Na tym Oceanie znajduje się największa głębia Rów Mariański (głębokość: 10 911 m) oraz druga co do wielkości wyspa świata Nowa Gwinea. Średnia głębokość wynosi 4 280 m p.p.m.

Zbory Boże (ang. Assemblies of God, dosłownie: Zgromadzenia Boże) – największa protestancka zielonoświątkowa wspólnota chrześcijańska. W Stanach Zjednoczonych pierwsza lub druga (różne szacunki) co do ilości zrzeszonych w niej zielonoświątkowców.

Język hiszpański – język należący do rodziny romańskiej języków indoeuropejskich. Współczesne standardy literackie (z Hiszpanii i Ameryki hiszpańskojęzycznej) wywodzą się ze średniowiecznego języka kastylijskiego. Jeszcze dziś język hiszpański bywa nazywany kastylijskim, dla odróżnienia go od innych języków używanych w Hiszpanii (zob. niżej).

Junta, hunta - określenie pochodzące z języka hiszpańskiego oznaczające pierwotnie związek lub radę. Obecnie powszechnie stosowane głównie w odniesieniu do krajów Ameryki Łacińskiej, w których władza wojskowa przejęła rządy na drodze zbrojnego zamachu stanu. Określenie używane również w odniesieniu do dyktatur wojskowych w innych państwach (jak np. w Grecji pod rządami Czarnych pułkowników, czy w Portugalii po Rewolucji goździków).

Nowa Hiszpania (hiszp. Nueva España, ang. New Spain) nazwa nadana hiszpańskiej posiadłości kolonialnej w Północnej Ameryce w latach 1525-1821. Stolicą Nowej Hiszpanii było miasto Meksyk. Nowa Hiszpania rządzona była przez wicekrólów mianowanych przez królów Hiszpanii. Terytorium Nowej Hiszpanii zajmowało tereny od współczesnego Meksyku do Kostaryki jako granica południowa, a także tereny Stanów Zjednoczonych obejmujących stany Kalifornia, Nevada, Utah, Kolorado, Arizona, Nowy Meksyk oraz Teksas. Północna granica Nowej Hiszpanii została ustanowiona przez Traktat Adams-Onis w 1819. W 1821 roku, Hiszpania straciła większość terytorium, z wyjątkiem Kuby oraz Puerto Rico, kiedy uznała meksykańską wojnę o niepodległość.