|
|
|
Polski Serwis Naukowy - OnLine od 1999 roku
 RSS
Dodaj do:
Warto przeczytać: Jedna z najbardziej znanych gwiazd zmiennych naszego nieba - Mira Ceti - znów jest widoczna gołym okiem i wciąż jaśnieje - informuje dr hab. Arkadiusz Olech z Centrum Astronomicznego PAN w Warszawie. W sierpniu 1596 roku David Fabriciu... Jak podaje w czasopiśmie Monthly Notices of the Royal Astronomical Society międzynarodowy zespół naukowców, kilka teleskopów zarejestrowało ogromny rozbłysk pochodzący z rzadkiego typu gwiazdy zwanej magnetarem.
Magnetar ten, oznaczony SGR 0501+4516, znajduje się 15... W nocy z wtorku na środę Księżyc spotka się na sferze niebieskiej z Marsem i Regulusem - poinformował PAP dr hab. Arkadiusz Olech z Centrum Astronomicznego PAN w Warszawie. Regulus to najjaśniejsza gwiazda w konstelacji Lwa. W rzeczywistości jest jasną gwiazdą... W dniach 9 i 10 lutego 2012 r. w Buckinghamshire, Wlk. Brytania odbędzie się wydarzenie pt. "Chemia, astronomia i fizyka H3+".
H3+, inaczej wodór cząsteczkowy protonowany, kation trójwodorowy, to jeden z najbardziej rozpowszechnionych jonów we wszechświecie. Za... Czy gwiazdy w galaktykach powstają w następstwie gwałtownych i burzliwych połączeń czy raczej w toku bardziej stabilnych i łagodnych procesów? Dzięki analizie tysięcy galaktyk z ostatnich 11 mld lat historii kosmosu, prowadzonej przez obserwatorium kosmiczne Herschela Europe...
Ostatnio na Forum:
Dyskusje
8
odp.
4
odp. Reklama:
 GwiazdaTo hasło encyklopedii posiada podstrony: [1][2] 3 Czy wiesz że...? Promieniowanie gamma – wysokoenergetyczna forma promieniowania elektromagnetycznego. Za promieniowanie gamma uznaje się promieniowanie o energii kwantu większej od 10 keV, co odpowiada częstotliwości większej od 2,42 EHz, a długości fali mniejszej od 124 pm. Zakres ten częściowo pokrywa się z zakresem promieniowania rentgenowskiego. W wielu publikacjach rozróżnienie promieniowania gamma oraz promieniowania X opiera się na ich źródłach, a nie na długości fali. Promieniowanie gamma wytwarzane jest w wyniku przemian jądrowych albo zderzeń jąder lub cząstek subatomowych, a promieniowanie rentgenowskie, w wyniku zderzeń elektronów z atomami. Promieniowanie gamma jest promieniowaniem jonizującym i przenikliwym. Nazwa promieniowania gamma pochodzi od greckiej litery γ. Błysk helowy - proces zachodzący w jądrze gwiazdy mało- lub średniomasywnej (tzn. o masie mniejszej od dwóch mas Słońca) na późnym etapie jej ewolucji, podczas którego zachodzą reakcje przekształcające hel w węgiel (tzw. proces 3-α). Zjawisko to ma miejsce w temperaturze około 100 milionów kelwinów i ma gwałtowny przebieg. Błysk helowy jest związany z nagłym uwalnianiem znacznych ilości energii, co powoduje wzrost temperatury i ciśnienia. Na skutek wzrostu temperatury ma miejsce ekspansja jądra. W rezultacie tej ekspansji obniża się ciśnienie, gęstość i temperatura do poziomu zapewniającego stabilne spalanie helu. Po błysku helowym gwiazda schodzi z ciągu głównego diagramu Hertzsprunga-Russella i przechodzi na tzw. gałąź horyzontalną tego diagramu. Obiekty towarzyszące
Gwiazdom mogą towarzyszyć, oprócz innych gwiazd, także różne inne okrążające je ciała, takie jak brązowe karły oraz obiekty składające się na układy planetarne: planety i ich księżyce, asteroidy, komety czy drobiny pyłu kosmicznego. Pierwszy pozasłoneczny system planetarny odkryto w 1992 wokół pulsara PSR B1257 +12, od tego czasu potwierdzono istnienie ponad 600 egzoplanet. Skorpion (znany także jako Niedźwiadek, łac. Scorpius, dop. Scorpii, skrót Sco) to jedna z konstelacji zodiakalnych. Znajduje się na południowej półkuli nieba, jednak pod koniec lata z terenów Polski da się niekiedy dojrzeć tuż ponad horyzontem kilka gwiazd tego gwiazdozbioru, między innymi β, σ, π i α Scorpii (Antares).
Orbita – tor ciała (ciała niebieskiego lub sztucznego satelity) krążącego wokół innego ciała niebieskiego. W Układzie Słonecznym Ziemia, inne planety, asteroidy, komety i mniejsze ciała poruszają się po swoich orbitach wokół Słońca. Także księżyce krążą po orbitach wokół planet macierzystych. BudowaGwiazdy mają kształt zbliżony do kulistego, ponieważ siła grawitacji, działająca w kierunku środka ich masy, dąży do tego, aby jak największa ilość materii osiągnęła jak najmniejszy potencjał grawitacyjny, czyli znalazła się tak blisko środka masy, jak to tylko możliwe. Na kształt gwiazdy wpływają także jej obrót, który stanowi źródło siły odśrodkowej odpowiedzialnej za efekt spłaszczenia biegunowego, oraz obecność w pobliżu innych ciał o znacznej masie, powodująca zniekształcenie pływowe. Gwiazdy hiperprędkościowe (ang. hypervelocity stars) – gwiazdy poruszające się ze znacznie większą prędkością od innych gwiazd w galaktyce, będące dzięki temu w stanie wyrwać się z pola grawitacyjnego galaktyki.
Światło zodiakalne - słaba poświata, ukazująca się na nocnym niebie w pasie przebiegającym wzdłuż ekliptyki (zodiaku, stąd nazwa) w pobliżu Słońca. Model matematyczny wnętrza gwiazdy oparty jest na założeniach stabilności i równowagi hydrostatycznej, uwzględniających procesy wytwarzania energii we wnętrzu gwiazdy oraz jej przepływu z wewnętrznych do zewnętrznych warstw gwiazdy, a wyrażony jest za pomocą równań różniczkowych. 
 Wnętrze stabilnej gwiazdy znajduje się w stanie równowagi hydrostatycznej; w każdym jej miejscu skierowaną do wewnątrz siłę grawitacji działającą na dowolny mały element objętości gwiazdy równoważy skierowana na zewnątrz siła wywołana różnicą ciśnień na jego dolną i górną powierzchnię (gradientu ciśnienia). Siła gradientu ciśnienia zależy od temperatury plazmy; zewnętrzne powłoki gwiazdy są chłodniejsze od jądra. Temperatura jądra gwiazdy ciągu głównego lub olbrzyma wynosi co najmniej 10 K, pod koniec życia w jądrach wielkich gwiazd temperatury sięgają nawet miliardów stopni. Powstałe temperatura oraz ciśnienie wywierane na jądro gwiazdy ciągu głównego są wystarczające, aby zachodziły w nim reakcje fuzji jądrowej wodoru, w wyniku tego procesu powstaje energia zdolna uchronić gwiazdę przed zapadnięciem się pod własnym ciężarem. Jasność Eddingtona - jasność gwiazdy lub innego obiektu o sferycznej symetrii, przy której ciśnienie promieniowania działające na atmosferę gwiazdy w kierunku zewnętrznym jest dokładnie równoważone przez jego przyciąganie grawitacyjne.
Symbol – odpowiednik pojęcia postrzegany zmysłowo. Najbardziej ogólnie jest to zastąpienie jednego pojęcia innym, krótszym, bardziej wyrazistym lub najlepiej oddającym jego naturę, albo mniej abstrakcyjnym. Jest to znak odnoszący się do innego systemu znaczeń, niż do tego do którego bezpośrednio się odnosi. Przykładowo symbol lwa oznacza nie tylko dany gatunek zwierzęcia, lecz często także siłę lub władzę. Symbole są pewnymi znakami umownymi, które w różnych kulturach mogą mieć różne znaczenia - to odróżnia symbol od jednoznacznej alegorii. Znaczenia szczególne to między innymi: W wyniku reakcji łączenia się atomów w jądrze oprócz cięższych cząstek powstaje także energia w postaci fotonów promieniowania gamma oraz neutrin. Fotony oddziałują z otaczającą je plazmą, zwiększając temperaturę jądra. Gwiazdy ciągu głównego zmieniają wodór w hel, powoli lecz systematycznie zwiększając udział tego pierwiastka w masie jądra. W końcu hel zaczyna przeważać i produkcja energii w centrum gwiazdy ustaje. W gwieździe o masie co najmniej 0,4 masy słońca, reakcje fuzji zachodzą w stopniowo rozszerzającej się powłoce otaczającej zdegenerowane helowe jądro. Niestabilność Jeansa – proces, który prowadzi do zapadania grawitacyjnego obłoków materii i formowania się gromad galaktyk, galaktyk, gwiazd, itp. Niestabilność zachodzi w przypadku, kiedy obłok gazu nie jest w stanie zachować równowagi hydrostatycznej, którą określa wzór:
Zapadanie grawitacyjne (kolaps) - zjawisko kurczenia się skupisk materii pod wpływem siły grawitacji. Jeden z najbardziej powszechnych procesów zachodzących we Wszechświecie w najróżniejszych skalach przestrzennych i czasowych, począwszy od formowania się gromad galaktyk, galaktyk, a skończywszy na narodzinach, ewolucji i śmierci gwiazd. Zapadanie obłoków gazu zachodzi, gdy nie jest możliwe zachowanie równowagi hydrostatycznej, tzn. kiedy ciśnienie całkowite gazu nie jest w stanie zrównoważyć oddziaływań grawitacyjnych. Stan taki osiągany jest przez dowolne skupisko materii, które przekroczy masę krytyczną, zwaną masą Jeansa. Oprócz równowagi hydrostatycznej, we wnętrzu stabilnej gwiazdy panuje także stan równowagi termodynamicznej. Gradient temperatury zgodny z promieniem gwiazdy powoduje przepływ energii do zewnątrz. Odpływ energii w górę z którejkolwiek z warstw gwiazdy jest dokładnie taki sam, jak dopływ energii nadchodzący do niej z dołu. Spektroskopia – nauka o powstawaniu i interpretacji widm powstających w wyniku oddziaływań wszelkich rodzajów promieniowania na materię rozumianą jako zbiorowisko atomów i cząsteczek. Spektroskopia jest też często rozumiana jako ogólna nazwa wszelkich technik analitycznych polegających na generowaniu widm.
Zasada zachowania momentu pędu mówi, że dla dowolnego izolowanego układu punktów materialnych całkowita suma ich momentów pędu jest stała. Jedną z bardziej widowiskowych konsekwencji istnienia tej zasady są znaczne prędkości kątowe gwiazd neutronowych, dochodzące do kilkuset obrotów na minutę (pulsary milisekundowe). We wnętrzach gwiazd można wyróżnić dwa rodzaje warstw, różniące się mechanizmem transportu energii. Warstwa promienista to obszar wnętrza gwiazdy, w którym transport promienisty (którego nośnikiem są fotony) ma wydajność wystarczającą do utrzymania przepływu energii. W regionie takim plazma nie ulega zaburzeniom a każde zakłócenie rozkładu masy podlega samoregulacji. Jeśli jednak nie ma ku temu warunków, plazma staje się niestabilna i podlega procesom konwekcji – wówczas tworzy się strefa konwektywna, w której energia przemieszcza się dzięki makroskopowym ruchom materii. Może do tego dochodzić między innymi w obszarach, w których mają miejsce przepływy ponadprzeciętnych ilości energii, przykładowo w okolicach jądra albo w regionach o dużej nieprzezroczystości, takich jak warstwy zewnętrzne gwiazdy. W zależności od typu, rozmiaru i składu chemicznego gwiazdy, strefy te znajdują się w różnych miejscach i zajmują odmienny procent ich objętości. Gwiazdy przekraczające kilkukrotnie masę Słońca posiadają warstwę konwektywną wewnątrz a promienistą w zewnętrznych warstwach. Mniejsze gwiazdy, takie jak Słońce, mają odwrotną budowę, z warstwą konwektywną w powłokach zewnętrznych. W czerwonych karłach o masie mniejszej od 0,4 masy Słońca występuje tylko transport konwektywny, co zapobiega odkładaniu się helu w jądrze. W wypadku większości gwiazd miejsca występowania stref konwektywnych zmieniają się w czasie wraz z ich postępującą ewolucją i idącą za nią zmianą budowy wnętrza. Teologia (gr. θεος, theos, "Bóg", + λογος, logos, "nauka") dyscyplina zajmująca się badaniem natury boskiej oraz stosunkami, jakie zachodzą pomiędzy istotą boską a światem, ze szczególnym uwzględnieniem relacji między istotą boską a ludźmi. Etymologicznie teologia oznacza naukę (racjonalny dyskurs) dotyczącą Boga.
Akrecja – w astronomii terminem tym określa się opadanie rozproszonej materii na powierzchnię ciała niebieskiego w wyniku działania grawitacji. Zjawisku temu może towarzyszyć wydzielanie dużej ilości energii w postaci promieniowania elektromagnetycznego, gdy opadająca materia wyświeca część utraconej grawitacyjnej energii potencjalnej. Szczególnie widowiskowa jest akrecja na obiekty zwarte – białe karły, gwiazdy neutronowe czy czarne dziury. Uważa się, że mechanizmem "zasilającym" aktywne jądra galaktyk jest właśnie akrecja materii na supermasywną czarną dziurę. 
Przewodnictwo cieplne, które w typowych gwiazdach jest zaniedbywalnie małe, jest jedynym sposobem przenoszenia energii w białych karłach. To powoduje, że temperatura tych gwiazd zmienia się bardzo wolno, mimo ustania reakcji jądrowych w ich wnętrzu. Galaktyka (z gr. γαλα – mleko) – duży, grawitacyjnie związany układ gwiazd, pyłu i gazu międzygwiazdowego oraz niewidocznej ciemnej materii. Typowa galaktyka zawiera od 107do 1012 gwiazd, orbitujących wokół środka swojej masy.
Richard Strauss (ur. 11 czerwca 1864 w Monachium, zm. 8 września 1949 w Garmisch-Partenkirchen) - niemiecki kompozytor muzyki późnego romantyzmu, dyrygent. Część gwiazdy widoczną dla obserwatora nazywa się fotosferą. Jest to warstwa, w której plazma tworząca gwiazdę staje się przezroczysta dla fotonów światła widzialnego. Od tego miejsca energia powstająca w jądrze rozchodzi się swobodnie w przestrzeni. Wewnątrz fotosfery występują plamy gwiezdne, obszary o niższych od przeciętnych temperaturach, powstające w efekcie aktywności magnetycznej gwiazdy. Museum of Modern Art (MoMA) - muzeum sztuki współczesnej mieszczące się na Manhattanie w Nowym Jorku (na 53rd Street, pomiędzy Fifth Avenue a Sixth Avenue). Muzealne wystawy oferują prace malarskie, rysunkowe, graficzne, rzeźbiarskie, fotograficzne, architektoniczne, ponadto filmowe i elektroniczne.
Układ planetarny - planety i inne ciała niebieskie, krążące wokół wspólnego centrum masy, zazwyczaj położonego wewnątrz gwiazdy. System planetarny, w którym znajduje się Ziemia nazywamy Układem Słonecznym. Ponad fotosferą znajdują się kolejne warstwy atmosfery gwiazdy. W gwieździe ciągu głównego, takiej jak Słońce, najniższą warstwą atmosfery jest cienka, jasnoczerwona warstwa chromosfery. To w niej występują spikule oraz biorą swój początek rozbłyski. Warstwę tę otacza warstwa przejściowa, w obrębie której temperatura rośnie gwałtownie na odcinku zaledwie 100 km. Ponad nią znajduje się korona, składająca się z rozgrzanej do ekstremalnych (ponad milion K) temperatur plazmy, która może rozciągać się na kilkanaście milionów kilometrów. Istnienie korony wydaje się być zależne od obecności obszarów konwektywnych w zewnętrznych warstwach gwiazdy oraz jej aktywności magnetycznej. Pomimo bardzo wysokiej temperatury, korona prawie nie emituje światła, w normalnych warunkach można ją obserwować jedynie podczas zaćmienia. Kwestia osiągania przez nią tak wysokich temperatur nie została jeszcze do końca wyjaśniona. Kometa – małe ciało niebieskie poruszające się w układzie planetarnym, które na krótko pojawia się w pobliżu gwiazdy centralnej. Ciepło tej gwiazdy powoduje, że wokół komety powstaje koma, czyli gazowa otoczka. W przestrzeń kosmiczną jądro komety wyrzuca materię, tworzącą dwa warkocze kometarne – gazowy i pyłowy, skierowane pod różnymi kątami do kierunku ruchu komety. Gazowy warkocz komety jest zawsze zwrócony w kierunku przeciwnym do gwiazdy, co spowodowane jest oddziaływaniem wiatru słonecznego, który "wieje" zawsze od gwiazdy. Pyłowy warkocz składa się z drobin zbyt masywnych, by wiatr słoneczny mógł znacząco zmienić kierunek ich ruchu.
Metale – w astronomii: pierwiastki o liczbie atomowej większej niż 2 (czyli wszystkie oprócz wodoru i helu). Pierwiastki cięższe od helu zostały wytworzone w procesach nukleosyntezy zachodzących we wnętrzu gwiazd, w odróżnieniu od powstałych we wczesnym Wszechświecie wodoru i helu. Łącznie stanowią one około 2% masy materii barionowej Wszechświata. Z korony wypływa strumień cząsteczek plazmy wiatru gwiazdowego, rozchodzący się aż do napotkania ośrodka międzygwiazdowego. Dla Słońca strefa wpływu jego wiatru gwiazdowego rozciąga się wewnątrz regionu o kształcie bąbla zwanego heliosferą. Cykle reakcji gwiezdnej nukleosyntezy
Wewnątrz jąder gwiazd zachodzą różne reakcje fuzji jądrowej, zależne od masy i składu gwiazdy, procesy te noszą nazwę gwiezdnej nukleosyntezy. Masa produktów takich reakcji jest mniejsza niż masa ich substratów. Utracona w toku reakcji masa jest uwalniana jako energia elektromagnetyczna zgodnie z zasadą równoważności masy i energii wyrażaną wzorem E = mc². Mechanika klasyczna – dział mechaniki w fizyce opisujący ruch ciał (kinematyka), wpływ oddziaływań na ruch ciał (dynamika) oraz badaniem równowagi ciał materialnych (statyka). Mechanika klasyczna oparta jest na prawach ruchu (zasadach dynamiki) sformułowanych przez Isaaca Newtona, dlatego też jest ona nazywana "mechaniką Newtona" (Principia). Mechanika klasyczna wyjaśnia poprawnie zachowanie się większości ciał w naszym otoczeniu.
Jednostka astronomiczna (skrót j.a., po angielsku AU, astronomical unit) jest to jednostka odległości używana w astronomii, równa 149 597 870 691 ± 30 m. Dystans ten odpowiada średniej odległości Ziemi od Słońca. W gwiazdach ciągu głównego dominującym źródłem energii są reakcje spalania wodoru, w których cztery jądra wodoru (każde tworzy jeden proton) łączą się w jądro helu (zbudowane z dwóch protonów i dwóch neutronów). Proces spalania wodoru jest bardzo czuły na wahania temperatury w jądrze gwiazdy, więc stosunkowo nieduży jej wzrost skutkuje znacznym przyspieszeniem tempa przebiegu reakcji fuzji. W rezultacie temperatury jąder gwiazd ciągu głównego zawierają się w przedziale od 4 milionów K dla małych gwiazd klasy M do 40 milionów K dla wielkich gwiazd klasy O. Siedem sztuk wyzwolonych (łac. septem artes liberales, właściwie siedem umiejętności godnych człowieka wolnego) – podstawa wykształcenia w okresie późnej starożytności oraz średniowiecza. Owe siedem sztuk dzielone było na dwie mniejsze grupy – trivium i quadrivium.
Wszechświat – wszystko, co fizycznie istnieje: cała przestrzeń, czas, wszystkie formy materii i energii oraz prawa fizyki i stałe fizyczne określające ich zachowanie. Słowo "wszechświat" może być też używane w innych kontekstach, jako synonim słów kosmos (w rozumieniu filozofii), świat czy Natura. Natomiast w naukach ścisłych słowa wszechświat i kosmos są równoważne. W Słońcu, którego jądro osiąga temperaturę 10 milionów K, wodór zamieniany jest w hel głównie poprzez reakcje cyklu protonowego, z których najpowszechniej występuje: 4H → 2H + 2e + 2νe (4.0 MeV + 1.0 MeV) 2H + 2H → 2He + 2γ (5.5 MeV) 2He → He + 2H (12.9 MeV) Ostateczny efekt powyższych reakcji można zapisać za pomocą jednego równania jako: 4H → He + 2e + 2γ + 2νe (26.7 MeV) gdzie e oznacza pozytron, γ foton promieniowania gamma, νe neutrino, a H i He izotopy wodoru i helu. Energia uwolniona w tej reakcji jest rzędu milionów elektronowoltów, co nie jest dużą wartością, jednak reakcje te zachodzą nieustannie w wielkich ilościach aż do wyczerpania wodoru, w ich rezultacie powstaje cała energia wypromieniowywana przez gwiazdę. Ramię Oriona (lub Ramię w Orionie) – małe ramię spiralne Drogi Mlecznej. Układ Słoneczny i Ziemia znajdują się wewnątrz niego. Jest też nazywane Ramieniem Lokalnym.
Atlantis – czwarty wahadłowiec NASA, który odbył lot kosmiczny. Jest on jednym z sześciu zbudowanych w USA orbiterów wielorazowego użytku przeznaczonych do transportu ludzi oraz sprzętu na orbitę oraz z powrotem. W bardziej masywnych gwiazdach hel powstaje w większości poprzez reakcje, w których rolę katalizatora pełni węgiel – reakcje cyklu węglowo-azotowo-tlenowego. Są to procesy dużo bardziej wydajne od cyklu protonowego, mogą zachodzić w temperaturach powyżej 40 milionów K. Na podstawową gałąź reakcji cyklu węglowo-azotowo-tlenowego składają się następujące oddziaływania: Horus – egipski bóg nieba, opiekun monarchii egipskiej. Panujący faraon utożsamiał się z nim i przyjmował jego imię. Czczony pod postacią sokoła lub człowieka z głową sokoła zwieńczoną tarczą słoneczną oraz jako dziecko z palcem w ustach. Był synem Ozyrysa i Izydy lub Geba i Nut. Po śmierci Ozyrysa walczył (jako prawowity następca tronu) z Setem (bratem Ozyrysa) o tron faraona. Po kilku konkurencjach Rada Dwunastu Bogów przyznała władzę Horusowi.
C + H → N + γ + 1,95 MeV
N → C + e + νe + 1,37 MeV
C + H → N + γ + 7,54 MeV
N + H → O + γ + 7,35 MeV
O → N + e + νe + 1,86 MeV
N + H → C + He + 4,96 MeV,
Cefeidy (zwane też gwiazdami typu δ Cephei lub cefeidami klasycznymi od nazwy gwiazdozbioru Cefeusza) – gwiazdy zmienne pulsujące, nadolbrzymy, których jasność zmienia się z okresem od 1 do 150 dni. Amplitudy zmian blasku wynoszą od 0,1 do 2 wielkości gwiazdowych. Jasności absolutne (MV) cefeid wynoszą od -2 do -6 wielkości gwiazdowych. Podczas pulsacji zmienia się również ich promień oraz typ widmowy od A lub F w maksimum blasku do G lub K w minimum. przy czym jądro węgla-12 użyte w pierwszej reakcji jest odtwarzane w ostatniej. W dojrzałych gwiazdach o temperaturze jądra rzędu 100 milionów K i masie pomiędzy 0,5 a 10 mas Słońca, hel może być zamieniany w węgiel na drodze potrójnego procesu α, w którym produktem przejściowym jest beryl: He + He + 92 keV → Be He + Be + 67 keV → C C → C + γ + 7.4 MeV Uogólnione równanie reakcji ma postać: Very Large Telescope (VLT, Bardzo Duży Teleskop) – należący do ESO zespół czterech teleskopów optycznych z optyką adaptatywną i optyką aktywną (Antu telescope, Kueyen telescope, Melipal telescope i Yepun telescope) o średnicy zwierciadła 8,2 m, które w badaniach interferometrycznych są uzupełniane przez trzy przestawne teleskopy optyczne o średnicy 1,8 m.
3He → C + γ + 7.2 MeV
Sumer (Szumer, Sumeria; - por. Gen 10:10) – starożytna kraina leżąca w południowej części Mezopotamii (dzisiaj południowy Irak). Zamieszkiwali ją Sumerowie. Sumerowie stworzyli wysoko rozwiniętą cywilizację, uznawaną za kolebkę kultur Bliskiego Wschodu i Europy. Wybudowali na terenie Mezopotamii szereg miast, z których największe to: Eridu, Ur, Lagasz, Umma, Uruk, Kisz, Sippar. W wielkich gwiazdach mogą być, na drodze procesów spalania neonu oraz tlenu, spalane także cięższe pierwiastki. Końcowym etapem ciągu reakcji gwiezdnej nukleosyntezy jest proces spalania krzemu, którego ostatecznym produktem jest stabilny izotop żelaza-56. Fuzja nie może przebiegać dalej jako reakcja egzotermiczna, dodatkowa energia może być wyzwolona w gwieździe jedynie w wyniku zapadania grawitacyjnego. Komunizm (. Komunizm oparty był na idei walki klas, mającej doprowadzić do osiągnięcia sprawiedliwości społecznej poprzez stworzenie społeczeństwa pozbawionego wewnętrznych podziałów ekonomicznych (bezklasowego) i etnicznych (bezpaństwowego), w którym wszystkie środki produkcji znajdą się w posiadaniu wspólnot. Ważnymi elementami ideologii komunizmu było promowanie internacjonalizmu i ateizmu, ponieważ komuniści uważali, że wszyscy ludzie są równi bez względu na narodowość, rasę czy religię, a podziały te uważają za szkodliwe i prowadzące do konfliktów.
Pasterstwo – rodzaj hodowli stadnych zwierząt domowych, prowadzonej na obszarach nienadających się do uprawy roli, ale będących w stanie wyżywić stada zwierząt, np. góry, stepy, tundra. Poniższy przykład pokazuje czas potrzebny gwieździe o masie 20 W kulturzeEtymologia Ta sekcja jest niekompletna. Jeśli możesz, rozbuduj ją.
SymbolikaGwiazdy posiadają rozliczne znaczenia symboliczne i metaforyczne. Utożsamiono je między innymi z nieskończonością, stałością, wzniosłością, ambicją, niedoścignionym ideałem, a także rewolucją. Widnieją na flagach wielu państw, choćby Stanów Zjednoczonych, Chin czy Izraela (Gwiazda Dawida), wykorzystywane są też jako symbole ideologiczne, na przykład komunizmu (czerwona gwiazda). Poniższa lista zawiera 100 najjaśniejszych gwiazd (wg jasności widomej). W układach podwójnych i wielokrotnych wyróżnione zostały pojedyncze gwiazdy, jasność układu jako całości można znaleźć w osobnej tabeli:
Biegun niebieski – punkt przebicia sfery niebieskiej przez jej oś obrotu, zwaną też osią świata. Oś świata jest zawsze równoległa do osi rotacji planety lub księżyca, co powoduje że bieguny niebieskie na innych ciałach mają inne położenie względem gwiazd. Według astrologii gwiazdy determinowały przeznaczenie człowieka, od ich położenia w chwili narodzin zależeć miały jego losy (dlatego astrologowie badali, czy narodziny nastąpiły pod "dobrą" czy "złą" gwiazdą). W wierzeniach ludowych każdy człowiek ma swoją gwiazdę na niebie, która pojawia się przy jego urodzeniu i gaśnie w chwili śmierci. Friedrich Georg Wilhelm Struve (ros. Василий Яковлевич Струве, niem. Friedrich Georg Wilhelm von Struve) (ur. 15 kwietnia 1793 w Altonie, zm. 23 listopada 1864 w Pułkowie) – rosyjski astronom pochodzący z rodziny Niemców bałtyckich.
Promieniowanie korpuskularne – promieniowanie jonizujące będące strumieniem cząstek. Z uwagi na dualizm korpuskularno-falowy termin ten ma głównie znaczenie historyczne; użyty we współczesnych kontekstach obejmuje jedynie te cząstki, które nie są kwantami promieniowania elektromagnetycznego. Gwiazdy obecne są także w systemach religijnych. Starożytni Egipcjanie wierzyli, że były one wioślarzami okrętu boga słońca Ra. Liczne nawiązania do gwiazd odnaleźć można w Biblii. Pojawiająca się w Ewangelii Mateusza gwiazda Betlejemska miała służyć za przewodnika Trzem Mędrcom poszukującym miejsca narodzin Jezusa. Jako że astronomowie wykluczają istnienie zjawiska o opisanych w Ewangelii cechach, interpretowane jest ono najczęściej jako tradycyjne zjawisko symboliczne poprzedzające przyjście na świat synów bożych, które pojawiało się już we wcześniejszych legendach, choćby o Buddzie. Gwiazdy typu T Tauri to typ gwiazd zmiennych, których nazwa wywodzi się od pierwszej zaobserwowanej gwiazdy tego typu - T Tauri. Cechuje je zmienna jasność i charakterystyczne linie widmowe chromosfery, świadczące o istnieniu pola magnetycznego.
Izrael (. W populacji liczącej 7,59 miliona większość stanowią . Drugą co do wielkości grupę stanowią Arabowie (20%). Mniejszą grupą etniczną są Samarytanie. Pod względem wyznaniowym w Izraelu występuje duże zróżnicowanie – obok Żydów (judaizm) mieszkają Arabowie (głównie muzułmanie), chrześcijanie i druzowie, jak również inne mniejsze grupy religijne. Pentagram, czyli gwiazda pięcioramienna, symbolizował w starożytnym Egipcie boga Horusa, dla pitagorejczyków zaś był symbolem prawdy oraz doskonałości. Obecnie w kulturze masowej utożsamiany jest on z satanizmem i czarną magią. Spadającą gwiazdę Spartanie uznawali za znak, że król zgrzeszył i powinien abdykować, Rzymianie zaś za wysłanego przez Jowisza zwiastuna burzy, zapowiedź narodzin dziecka lub innych doniosłych wydarzeń. W chrześcijaństwie stanowiła znak, że dusza opuściła czyściec, ostrzeżenie przed najazdem lub śmiercią. W folklorze muzułmańskim spadające gwiazdy to kamienie ciskane przez anioły, aby odpędzić dżinny od nieba. Długość fali — najmniejsza odległość pomiędzy dwoma punktami o tej samej fazie drgań (czyli pomiędzy dwoma powtarzającymi się fragmentami fali — zob. rysunek). Dwa punkty fali są w tej samej fazie, jeżeli wychylenie w obu punktach jest takie samo i oba znajdują się na etapie wzrostu (lub zmniejszania się). Jeżeli w jednym punkcie wychylenie zwiększa się a w drugim maleje, to punkty te znajdują się w fazach przeciwnych.
W estetyce wzniosłość (z łaciny sublimis (pod belką progową, wysoki, podniesiony)) jest cechą wielkości fizycznej, wartości moralnej, intelektualnej, metafizycznej lub artystycznej. Pojęcie to szczególnie odnosi się do wielkości, z którą nic innego nie można porównać, znajdującej się poza możliwością obliczenia, zmierzania lub naśladowania. Wzniosłość często odnosi się do natury i jej bezkresu. Gwiazdą nazywa się także człowieka sławnego, wybitnego w jakieś dziedzinie, w szczególności aktora bądź sportowca. Literatura, filozofia i muzykaW historii napotykamy wielu filozofów, poetów, malarzy, a nawet muzyków, którzy znajdywali natchnienie w rozgwieżdżonym niebie. W wielu przypadkach osobiście interesowali się oni astronomią, czego świadectwa noszą ich dzieła. Wiele odniesień do gwiazd znajdujemy w dziełach pisarzy starożytnej Grecji i Rzymu. Według astronoma Kennetha Glyna Jonesa, pierwszą znaną wzmianką o Plejadach, słynnej gromadzie otwartej w gwiazdozbiorze Byka, jest fragment z Hezjoda, którego powstanie datuje się na XI wiek p.n.e., Homer wspomina o nich także w Odysei, w Biblii zaś pojawiają się trzykrotnie. Wielu intelektualistów tego okresu tworzyło prace o tematyce astronomicznej, wśród nich wymienić można na przykład Aratosa z Soloj, autora poematu heksametrycznego "Phaenomena – O znakach niebieskich", Cycerona (porusza ten temat w VI tomie "De re publica"), Marka Maniliusza (twórcę poematu dydaktycznego "Astronomica"), Senekę Młodszego, który opracował encyklopedię "Naturales quaestiones" ("Zagadnienia przyrodnicze"), czy też Ptolemeusza, autorstwa którego Almagest to najlepiej zachowany starożytny katalog gwiazd. Pogoda to zmienne warunki meteorologiczne na danym obszarze kuli ziemskiej. Ogół zjawisk pogodowych na danym obszarze w okresie wieloletnim (przynajmniej 30 lat) określany jest jako klimat.
Pociemnienie brzegowe – rozmycie linii brzegowej tarczy gwiazdy, czyli stopniowy spadek jasności, począwszy od pewnej odległości od środka tarczy. Zjawisko to jest obserwowane w przypadku Słońca w zakresie promieniowania widzialnego. W średniowieczu astronomia stanowiła, obok arytmetyki, geometrii i muzyki, część quadrivium. W "Boskiej Komedii" Dante Alighieri zawarł kilka aspektów wiedzy swojej epoki, w szczególności astronomicznej, trzy części dzieła kończą się zaś słowem "gwiazdy"; jako że są one siedzibą Nieba, według Dantego stanowią ostateczny cel człowieka, a jego pragnienie wiedzy może być zaspokojone dzięki kierowaniu wzroku w górę. Pory roku – okresy klimatyczne, będące następstwem ruchu obiegowego Ziemi wokół Słońca i nachylenia osi ziemskiej do płaszczyzny orbity tego ruchu. Ruch obiegowy Ziemi przy stałym nachyleniu osi obrotu sprawia, że warunki oświetlenia Ziemi zmieniają się w rytmie rocznym, co pociąga za sobą zmiany klimatyczne oraz wpływa na wegetację roślin i tryb życia zwierząt. Nauka o wpływie pór roku na świat roślin i zwierząt to fenologia.
William Herschel, właściwie Friedrich Wilhelm Herschel (ur. 15 listopada 1738 r. w Hanowerze, Niemcy, zm. 25 sierpnia 1822 r. w Windsorze) – syn Izaaka i Anny Herschel, słynny astronom, konstruktor teleskopów i kompozytor, znany z wielu odkryć astronomicznych, a szczególnie z odkrycia Urana. Inni wybitni pisarze, tacy jak Giacomo Leopardi, także poruszali w swoich dziełach tematy dotyczące aspektów astronomicznych. Pochodzący z Recanati poeta w swoich wierszach umieścił liczne odniesienia do astronomii, na przykład w Canto notturno di un pastore errante dell'Asia lub Le ricordanze, w młodości napisał on także mało znany traktat zatytułowany Storia dell'astronomia ("Historia astronomii"). Astronomiczne odniesienia są również obecne w kilku wierszach Giovanniego Pascoli (na przykład w Gelsomino notturno) i Giuseppe Ungarettiego, który w swym dorobku posiada wiersz zatytułowany Gwiazda. Gradient ciśnienia - wielkość fizyczna określająca kierunek najszybszego przyrostu ciśnienia gazu lub cieczy, a także tempo tego przyrostu. Wielkość ta ma fundamentalne znaczenie w mechanice płynów i dyscyplinach pochodnych, m.in. w hydrodynamice podziemnej i meteorologii, gdyż w przypadku braku niezrównoważonych sił zewnętrznych jej wartość decyduje o kierunku i szybkości przepływu płynów (np. powietrza w atmosferze lub wód podziemnych). Gradient ciśnienia jest wielkością wektorową, a jego jednostką w układzie SI jest paskal na metr (Pa/m).
Strony świata, kierunki świata, ściślej: główne kierunki geograficzne, kierunki główne – cztery główne kierunki wyznaczone na powierzchni kuli ziemskiej. Ich określanie związane jest z właściwościami ruchu obrotowego Ziemi. Odbywa się on wokół osi ziemskiej. Punkty przecięcia osi ziemskiej z powierzchnią Ziemi to bieguny geograficzne: północny i południowy. Połączone są półokręgami noszącymi nazwę południków, które wyznaczają kierunek północ—południe. Kierunek wzdłuż południka o zwrocie do północnego bieguna geograficznego to kierunek północny, zaś do południowego bieguna geograficznego – południowy. Natomiast punkty, gdzie pojawia się albo znika Słońce za horyzontem w dniu równonocy, wyznaczają kierunki: wschodni i zachodni. 
1889, olej na płótnie, 73,7 × 92,1 cm, Museum of Modern Art, Nowy Jork. Muzyka epoki romantyzmu, jak inne dziedziny sztuki tej epoki, opierała się na wydarzeniach i zjawiskach wyzwalających w ludziach wzniosłe uczucia. Rozgwieżdżone niebo zainspirowało powstanie nokturnów, z których za najważniejsze uważa się te skomponowane przez Fryderyka Chopina (napisał ich 21). Kolejnych odniesień astronomicznych doszukać można się w kompozycjach fortepianowych i VI symfonii Ludwiga van Beethovena. Nokturny nie odeszły w zapomnienie wraz z końcem romantyzmu, lecz rozwijały się dalej w epoce neoromantyzmu, przykładowo VII symfonia Gustava Mahlera Pieśń nocy zawiera dwa, nawiązania do nocnego nastroju zawierają także kompozycje Richarda Straussa, w szczególności Symfonia Alpejska. Międzynarodowa Unia Astronomiczna (ang. International Astronomical Union; fr. Union Astronomique Internationale - IAU/UAI/MUA) – międzynarodowa organizacja zrzeszająca 9040 zawodowych astronomów (wymagane jest posiadanie co najmniej doktoratu) rekomendowanych przez odpowiednie Komitety Narodowe. Koordynuje działalność badawczą w dziedzinie astronomii na świecie, organizuje kongresy generalne co trzy lata (ostatni, XXVI, odbył się w sierpniu 2006 w Pradze), sympozja i inne konferencje specjalistyczne, prowadzi działalność wydawniczą i informacyjną (np. telegramy o nowych odkryciach). Zorganizowana jest w 37 komisji specjalistycznych grupujących się w 12 zespołach. Obecnym przewodniczącym MUA jest Ronald D. Ekers.
Kasjopeja (łac. Cassiopeia, dop. Cassiopeiae, skrót Cas), inaczej zwana też Kasjopea – gwiazdozbiór półkuli północnej, położony w obszarze Drogi Mlecznej. Choć Leonardo da Vinci nie prowadził badań astronomicznych, w swoich koncepcjach naukowych stosował pojęcia dotyczące natury Wszechświata, porównując je z innymi, bardziej "humanistycznymi" twierdzeniami odnoszącymi się do natury ludzkiej. Inni artyści, tacy jak Albrecht Dürer, Étienne L. Trouvelot, Giacomo Balla czy Maurits C. Escher, angażowali się w studia astronomiczne, aby w swojej twórczości nawiązać do różnych teorii naukowych. Z kolei Salvador Dalí w swych dziełach umieszczał nawiązania do odkryć dwudziestowiecznej fizyki teoretycznej, w szczególności teorii względności Alberta Einsteina. Inni, tacy jak Giotto di Bondone, Vincent van Gogh czy Joan Miró, po prostu ulegali urokowi nocnego nieba i pragnęli je przedstawić na płótnie bądź innym materiale, w którym tworzyli. Persowie – lud pochodzenia irańskiego zamieszkujący od początków I tysiąclecia p.n.e. tereny obecnego zachodniego Iranu. W 550 p.n.e. Persowie zajęli Medię i utworzyli na jej terenach rozległe imperium perskie. W V w. p.n.e. próbowali podbić i zniszczyć Grecję (wojny perskie). W latach 334-327 p.n.e. ulegli potędze Aleksandra Macedońskiego. Zapoczątkowało to okres dominacji nad Persami, początkowo grecko-macedońskiej, a później partyjskiej. Niezależność przywrócili Persom w pierwszej połowie III w. n.e. władcy z dynastii Sasanidów. Zmarnowali jednak oni siły państwa w bezustannych wojnach z Imperium Rzymskim i Cesarstwem Bizantyjskim. W połowie VII w. Persowie zostali podbici przez Arabów i stopniowo przeszli na islam.
Sparta (gr. Σπάρτη Sparte, Λακεδαίμων Lakedaimon, Lacedemon) – starożytne miasto oraz terytorium polis w południowej Grecji, na półwyspie Peloponez, główny ośrodek miejski Lakonii. Kultura masowaOd niepamiętnych czasów gwiazdy zajmowały istotne miejsce w folklorze. Mimo że wiedza przeciętnego człowieka o niebiosach była dość ograniczona i przemieszana z mitami i legendami, posiadała pewien stopień złożoności i utrzymywała ciągłość z wiedzą astronomiczną pochodzącą z czasów prehistorycznych. Paleolit (starsza epoka kamienia, zob. paleo, lit) - jedna z epok prahistorii, najstarszy i najdłuższy etap w dziejach rozwoju społeczności ludzkiej, zwany też jako starsza epoka kamienia. Rozpoczyna się z chwilą pojawienia form przedludzkich zdolnych do wytwarzania prymitywnych narzędzi (otoczaki, pięściaki i rozłupce). Termin paleolit wprowadził w roku 1865 angielski uczony John Lubbock[1].
Precesja planetarna – ruch osi obracającej się planety, powodujący bardzo powolne zakreślanie przez tę oś powierzchni stożkowej. Precesja osi Ziemi powstaje na skutek oddziaływania planet (precesja planetarna) oraz przyciągania Księżyca i Słońca (precesja lunisolarna). W wyniku precesji oś Ziemi (biegun) zakreśla na sferze niebieskiej w ciągu ok. 26 000 lat (tzw. rok platoński) okrąg o promieniu ok. 23,5 stopnia wokół bieguna ekliptyki. Na skutek precesji biegun, znajdujący się dziś w pobliżu Gwiazdy Polarnej, przesunie się za 11 000 lat w sąsiedztwo Wegi. Zimą łatwo zaobserwować "Trzech Mędrców" — Alnilama, Alnitaka i Mintakę, trzy gwiazdy tworzące Pas Oriona. Równie dobrze znane były asteryzmy Małego oraz Wielkiego Wozu. W niektórych miejscach Drogę Mleczną nazywano "Drogą św. Jakuba", gdyż w przybliżeniu wskazywała kierunek katedry w Santiago de Compostela. Rozpoznawalne były też Plejady, przez długi czas stanowiące samodzielną konstelację, nazywane także "siedmioma siostrami" od Plejad — nimf z mitologii greckiej, w wierzeniach hinduistycznych kojarzono je z kolei z sześcioma opiekunkami boga Karttikeja. Gwiazdy typu FU Orionis – klasa gwiazd zmiennych na wczesnym etapie ewolucyjnym, przed ciągiem głównym. Gwiazdy te wykazują olbrzymie pojaśnienia, o kilka magnitudo, typowo w skali około 1 roku, przy czym zmieniają również swój typ widmowy. Tego typu rozbłysk może trwać kilkadziesiąt lat.
Albert Abraham Michelson (ur. 19 grudnia 1852 Strzelno, Kujawy, zm. 9 maja 1931 Pasadena, Kalifornia, USA) – amerykański fizyk polskiego pochodzenia, laureat Nagrody Nobla z dziedziny fizyki w 1907 r. za konstrukcję interferometru. Pojawianie się komet, również uważanych za gwiazdy, uznawano za zły omen budzący strach i niepokój. W tradycji chrześcijańskiej kometa występuje jednak także w pozytywnym kontekście — Gwiazda Betlejemska, uważana tradycyjnie za kometę — miała doprowadzić mędrców do Betlejem, miejsca narodzin Jezusa. Również meteory, popularnie zwane spadającymi gwiazdami, odegrały specjalną rolę w kulturze popularnej — uznawano je za dobry znak, zwłaszcza Perseidy, które można obserwować między innymi w noc św. Wawrzyńca. Supergromada Lokalna (także Supergromada w Pannie; ang. Local Supercluster lub Virgo Supercluster) – supergromada zajmująca obszar o średnicy około 200 milionów lat świetlnych. W jej skład wchodzi około 100 gromad i grup galaktyk, których centrum stanowi masywna Gromada w Pannie. Na peryferiach tej supergromady znajduje się Grupa Lokalna Galaktyk, do której zaliczana jest nasza Droga Mleczna.
Planetoida (planeta + gr. eídos postać), asteroida (gr. asteroeidés – gwiaździsty), planetka (ang. minor planet) – ciało niebieskie o małych rozmiarach - od kilku metrów do czasem ponad 1000 km, obiegające gwiazdę centralną (w Układzie Słonecznym - Słońce), posiadające stałą powierzchnię skalną lub lodową, bardzo często – przede wszystkim w przypadku asteroid mniejszych i mało masywnych – o nieregularnym kształcie, często noszącym znamiona kolizji z innymi podobnymi obiektami. Współcześnie, szczególnie w krajach uprzemysłowionych i rozwijających się, bliski kontakt człowieka z niebem został zerwany, ponieważ znacząco wzrósł stopień zanieczyszczenia świetlnego. Pomimo że niektóre władze lokalne podejmują kroki mające je zredukować, obecnie bardzo trudno obserwować gwiazdy w ośrodkach miejskich, jedynym sposobem na wykonanie dobrych obserwacji jest udanie się na tereny słabo zamieszkane. Mizar (ζ UMa) – gwiazda wielokrotna (poczwórna), czwarta co do jasności w gwiazdozbiorze Wielkiej Niedźwiedzicy, (wielkość gwiazdowa dla całego układu: 2,23m). Gwiazda ta jest odległa od Słońca o ok. 78 lat świetlnych. Jej wielkość absolutna dla całego systemu wynosi 0,33m.
Teleskop (gr. tēle-skópos – daleko widzący) – przyrząd optyczny złożony z dwóch elementów optycznych: obiektywu i okularu (teleskop soczewkowy) lub z okularu i zwierciadła (teleskop zwierciadlany), połączonych tubusem. Służy do powiększania odległych obrazów. Zarówno teleskop soczewkowy, jak i teleskop zwierciadlany dają obraz rzeczywisty powiększony, odwrócony lub prosty. W fantastyce naukowej
Od chwili swych narodzin w początkach XX wieku literatura science fiction wzbudza wśród ludzi zainteresowanie gwiazdami. Poruszane przez nią zagadnienia obejmują między innymi eksplorację i kolonizację kosmosu oraz podróże międzygwiezdne w poszukiwaniu nadających się do zamieszkania planet pozasłonecznych. Autorzy często opisują technologie pozwalające na podróże międzygwiezdne z prędkością nadświetlną, zwykle także osadzają akcję swych dzieł poza Układem Słonecznym. Tendencje, aby tak postępować, nasiliły się znacząco, gdy eksploracja Układu Słonecznego wykazała, iż ponad wszelką wątpliwość nie jest on zamieszkany przez inne oprócz ludzi inteligentne formy życia. Beryl (Be, łac. beryllium) – pierwiastek chemiczny, metal należący do drugiej grupy głównej układu okresowego. Jedynym stabilnym izotopem jest 9Be. Został odkryty przez Louisa Vauquelina w 1798 r.
Grawitacja (ciążenie powszechne) - jedno z czterech oddziaływań podstawowych, będące zjawiskiem naturalnym polegającym na tym, że wszystkie obiekty posiadające masę oddziałują na siebie wzajemnie przyciągając się. Jedną z najpopularniejszych serii science fiction jest Star Trek. Prezentuje on wizję przyszłości, w której ludzkość osiągnęła poziom technologiczny pozwalający na podróże międzygwiezdne i nawiązywanie kontaktów z obcymi cywilizacjami naszej galaktyki. Z niektórymi z tych cywilizacji Ziemianie współtworzą quasi-państwową organizację – Zjednoczoną Federację Planet. Leonardo da Vinci, właściwie Leonardo di ser Piero da Vinci ?/i (ur. 15 kwietnia 1452 r. w Anchiano niedaleko Vinci we Włoszech, zm. 2 maja 1519 r. w Clos Lucé we Francji) – włoski renesansowy malarz, architekt, filozof, muzyk, poeta, odkrywca, matematyk, mechanik, anatom, wynalazca, geolog.
Przestrzeń kosmiczna – przestrzeń poza obszarem ziemskiej atmosfery. Za granicę pomiędzy atmosferą a przestrzenią kosmiczną przyjmuje się umownie wysokość 100 km nad powierzchnią Ziemi, gdzie przebiega umowna linia Karmana. Ściśle wytyczonej granicy między przestrzenią powietrzną a przestrzenią kosmiczną nie ma. Fizycy przyjmują 80-100 km. Mimo że część gwiazd, w pobliżu których toczy się akcja opowieści fantastycznonaukowych stanowi jedynie owoc wyobraźni ich autorów, pewien odsetek twórców decyduje się używać nazw faktycznie istniejących i dobrze znanych astronomom gwiazd, często tych łatwo dostrzegalnych na nocnym niebie lub najbliższych Układowi Słonecznemu. Duża część tych gwiazd nie byłaby jednak w stanie zapewnić warunków do rozwoju złożonych form życia. Jasne gwiazdy, takie jak Syriusz czy Wega, są młodsze niż miliard lat, zdaniem astrobiologów jest to za krótko, aby mogły powstać inteligentne istoty żywe. Czerwone olbrzymy także nie sprzyjają zamieszkaniu ich systemów, ponieważ są bardzo zmienne, a niekiedy nawet niestabilne. National Aeronautics and Space Administration (NASA) (pl. Narodowa Agencja Aeronautyki i Przestrzeni Kosmicznej) – agencja rządu Stanów Zjednoczonych odpowiedzialna za narodowy program lotów kosmicznych, ustanowiona 29 lipca 1958 r. na mocy National Aeronautics and Space Act.
Gwiazda zdegenerowana to gwiazda, która w swym wnętrzu zawiera materię zdegenerowaną, w której ciśnienie nie ma charakteru termicznego. Do tych gwiazd należą białe karły, gwiazdy neutronowe oraz hipotetyczne gwiazdy kwarkowe. Gwiazdy rzeczywiście sprzyjające procesowi ewolucji życia, takie jak czerwone karły, świecą zbyt słabo, by dało się je dostrzec gołym okiem, wskutek czego większość z nich nie posiada atrakcyjnych nazw, które mogłyby przyciągnąć uwagę pisarzy science fiction. Zobacz też Zobacz hasło gwiazda w Wikisłowniku
  Uwagi
Elementy orbitalne - parametry jednoznacznie określające orbitę danego ciała. Wyznacza się je, biorąc pod uwagę model masy dwupunktowej, podlegającej zasadom dynamiki Newtona i prawu powszechnego ciążenia. Ze względu na wiele możliwych sposobów parametryzacji ruchu ciała, istnieje kilka różnych sposobów określenia zbiorów elementów orbitalnych, z których każdy określa tę samą orbitę. Sfera niebieska (firmament, sklepienie niebieskie) - abstrakcyjna sfera o nieokreślonym promieniu otaczająca obserwatora znajdującego się na Ziemi, utożsamiana z widzianym przez niego niebem. Dawniej wierzono, że sfera niebieska jest rzeczywistą kopułą, dziś wiadomo, że jest to tylko złudzenie optyczne, a sformułowanie to jest używane jedynie w zwrotach językowych, jak np.: przejdź do podstrony: [1][2] 3
Czy wiesz że...? beta Czas – skalarna wielkość fizyczna określająca kolejność zdarzeń oraz odstępy między zdarzeniami zachodzącymi w tym samym miejscu. Pojęcie to było również przedmiotem rozważań filozoficznych.
Merkury – najmniejsza i najbliższa Słońcu planeta Układu Słonecznego. Jako planeta wewnętrzna znajduje się dla ziemskiego obserwatora zawsze bardzo blisko Słońca, dlatego jest trudna do obserwacji. Mimo to należy do planet widocznych gołym okiem i była znana już w starożytności. Merkurego dojrzeć można jedynie tuż przed wschodem lub tuż po zachodzie Słońca.
Wiatr gwiazdowy – strumień cząstek materii z zewnętrznych warstw atmosfery gwiazdy. Intensywny wiatr gwiazdowy może prowadzić do znacznej utraty masy przez gwiazdę w trakcie jej ewolucji. Zjawisko jest wywołane przez ciśnienie promieniowania emitowanego przez gwiazdę (por. jasność Eddingtona) i przez zjawiska magnetyczne zachodzące w jej atmosferze.
Chrześcijaństwo, chrystianizm ( ludzi (1/3 ludności świata), biorąc pod uwagę wszystkie odłamy wchodzące w jej skład. Zgodnie z Dziejami Apostolskimi (11,26) "W Antiochii po raz pierwszy nazwano uczniów chrześcijanami" (gr. Χριστιανός).
Linia spektralna — ciemna lub jasna linia w jednolitym, ciągłym widmie, powstającą wskutek nadmiaru lub deficytu fotonów (w porównaniu z pobliskimi częstotliwościami) w wąskim zakresie częstotliwości.
Iran (pers. ايران – Īrān), (w języku polskim dawniej używano także formy Persja) pełna nazwa: Islamska Republika Iranu (pers. جمهوری اسلامی ايران – Dżomhuri-je Eslâmi-je Iran) – państwo na Bliskim Wschodzie, leżące nad Morzem Kaspijskim, Zatoką Perską i Zatoką Omańską.
Paralaksa – efekt niezgodności różnych obrazów tego samego obiektu obserwowanych z różnych kierunków. W szczególności paralaksa odnosi się do jednoczesnego obserwowania obiektów leżących w różnych odległościach od obserwatora lub urządzenia obserwującego, a objawia się tym, że obiekty te na obu obrazach są oddalone od siebie o odmienną odległość kątową lub też nachodzą na siebie na tych obrazach w odmiennym stopniu. Powyższa treść oraz zamieszczone w niej powiązane definicje/pojęcia - udostępniane są na licencji Creative Commons: uznanie autorstwa, na tych samych warunkach, z możliwością obowiązywania dodatkowych ograniczeń.
Zobacz szczegółowe informacje o warunkach korzystania
Wszystkie hasła znajdujące się w naszym mirrorze Wikipedii mają znaczenie informacyjne i edukacyjne. Nie mogą być traktowane jako porady. |
Osobny artykuł: 
do zużycia całego swojego paliwa. Jako gwiazda ciągu głównego klasy O, miałaby ona promień 8
oraz jasność 62 tysiące razy większą od Słońca.