Gwiazdozbiór Andromedy - Polski Serwis Naukowy

Andromeda (łac. Andromeda, dop. Andromedae, skrót And) – duży i wyrazisty gwiazdozbiór nieba północnego, który zdaje się wyrastać z Kwadratu Pegaza. Jedna z gwiazd – Alpheratz (Sirrah) jest jednym z obiektów składających się na kształt konstelacji Pegaza.

Pochodzenie nazwy gwiazdozbioru

Gwiazdozbiór ten ustanowili starożytni Grecy. Andromeda była córką króla Etiopii, Cefeusza (Kefeusa) i Kasjopei w mitologii greckiej. Królewnę oddano w ofierze potworowi morskiemu Ketosowi, aby odwieść go od zamiaru zatopienia królestwa. Przykutą łańcuchami do skał Andromedę od śmierci wybawił Perseusz, który zabił potwora i w nagrodę za to poślubił Andromedę.

Perseusz (także Perseus, gr. Περσεύς, Perseús, łac. Perseus) – heros w mitologii greckiej, syn księżniczki Danae i Zeusa, mąż Andromedy, pogromca Meduzy. Bogowie po śmierci przemienili go w gwiazdozbiór nieba północnego.

Lorneta (lornetka) – przyrząd optyczny w postaci dwóch lunet, sprzężonych równolegle. Umożliwia obuoczną obserwację odległych obiektów. Lorneta jest tak skonstruowana, aby dawała obraz prosty, czyli nie odwrócony. Zaletą lornety w porównaniu z lunetą (przy tej samej średnicy obiektywu) jest jaśniejszy obraz o większej rozdzielczości. Rozstawienie lunet wpływa także na wrażenie plastyczności obrazu dając efekt stereoskopowy

Gwiazdy w gwiazdozbiorze Andromedy

Konstelację Andromedy bardzo łatwo można znaleźć na jesiennym niebie, gdyż jej gwiazdy leżą praktycznie w jednej linii. Najjaśniejszą gwiazdą jest Alpheratz (Sirrah) o jasności 2,06. β And – Mirach – posiada również identyczną jasność. Alamak zaś posiada jasność 2,14.

Gwiazda zmienna typu Beta Lyrae – układ podwójny zaćmieniowy, którego składniki różnią się między sobą wielkością. Gwiazdy znajdują się w niewielkiej odległości od siebie, przez co są one silnie zdeformowane przez przyciąganie grawitacyjne, z powierzchniami stałego potencjału - a zatem również widoczną powierzchnią - w kształcie elipsoid obrotowych. Okres zmian jasności wynosi kilka lub kilkanaście dni. Układ charakteryzuje się ciągłością zmian krzywej zmian blasku, czego przyczyną jest inny od sferycznie symetrycznego kształt składników. Obydwa minima - główne i wtórne - nie są tak wyraźnie określone jak w gwiazdach o symetrii sferycznej. Badania nad gwiazdami tego typu prowadziła między innymi polska astronom Rozalia Szafraniec.

Kasjopeja (także Kassjopeja, Kasjopea, gr. Κασσιόπη Kassiópē, Κασσιέπεια Kassiépeia, łac. Cassiope, Cassiepeia ) – królowa Etiopii w mitologii greckiej.

Inne jaśniejsze gwiazdy:

γ And (Alamak) 2,10

δ And 3,27

51 And 3,59

ο And 3,62

λ And 3,81

μ And 3,86

ζ And 4,08

υ And 4,10

Niektóre gwiazdy zmienne:

Ζeta Andromedae – gwiazda zmienna zaćmieniowa typu β Lyrae

R Andromedae – miryda

W Andromedae – miryda

Z Andromedae – gwiazda symbiotyczna

Niektóre wybrane gwiazdy podwójne i wielokrotne:

Ζeta Andromedae – gwiazda poczwórna

Pi Andromedae – gwiazda podwójna

Omega Andromedae – dwa układy gwiazd podwójnych (jeden z nich to gwiazda optycznie podwójna)

Obiekty niegwiazdowe w Andromedzie

Najciekawszym obiektem w tym gwiazdozbiorze jest Galaktyka Andromedy (M31), która jest galaktyką spiralną. Jest ona widoczna gołym okiem (w sprzyjających warunkach), a już znacznie lepiej widać jej zarys przy pomocy lornetki 7×50.

Ketos (lp gr. Κῆτος Kētos ‘morski potwór’, ‘olbrzymia ryba’, łac. Cetus ‘wieloryb’, lm gr. Κήτεα Kḗtea, łac. Cetea) – w mitologii greckiej potwór morski.

Gwiazdozbiór (konstelacja) to grupa gwiazd zajmujących określony obszar sfery niebieskiej. Z czasem gwiazdy te połączono w symboliczne kształty i nadano im nazwę pochodzącą z mitologii (np. gwiazdozbiór Centaura, Cefeusza itp). Gwiazdy tworzące gwiazdozbiór nie są ze sobą zazwyczaj fizycznie związane, a ich bliskie położenie na niebie jest wywołane geometrycznym efektem rzutowania ich położeń na sferę niebieską.

W sąsiedztwie tej galaktyki znajdują się jej towarzysze: M32 i M110 (obie także są galaktykami).

W pobliżu gwiazdy Alamak bardzo łatwo można dostrzec gromadę otwartą NGC 752, tu musimy posłużyć się lornetką.

Inne wybrane gromady gwiazd, mgławice i galaktyki:

NGC 7686 – gromada otwarta gwiazd

NGC 7662 – mgławica planetarna

NGC 891 – galaktyka spiralna

Zobacz też

W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
Gwiazdozbiór Andromedy

Zobacz w Wikiźródłach Andromeda

lista gwiazd w gwiazdozbiorze Andromedy

lista najjaśniejszych gwiazd w poszczególnych gwiazdozbiorach

Bibliografia

J. Desselberger, J. Szczepanik: Tablice astronomiczne z przewodnikiem po gwiazdozbiorach. Bielsko-Biała: Wydawnictwo PARK, 2002, s. 63–65. ISBN 83-7266-156-1.