Gwiazdozbiór Barana - Polski Serwis Naukowy

Baran (łac. Aries, dop. Arietis, skrót Ari) – gwiazdozbiór znajdujący się pomiędzy Andromedą i Bykiem. Pomimo swej niewielkiej jasności odgrywał dużą rolę w astronomii, w Baranie bowiem znajdował się punkt przecięcia ekliptyki i równika niebieskiego, tzw. punkt Barana. Przejście Słońca przez ten punkt (w momencie równonocy wiosennej) oznacza początek astronomicznej wiosny na półkuli północnej. Obecnie na skutek precesji Ziemi punkt Barana przesunął się do sąsiedniego gwiazdozbioru Ryb. Baran jest także znakiem Zodiaku (21.3 – 20.4 ).

Równonoc wiosenna jest to moment, w którym Ziemia przekracza punkt na swojej orbicie i od tej chwili przez pół roku biegun północny będzie bliżej Słońca niż biegun południowy. Inaczej mówiąc jest to moment przecięcia przez słońce równika niebieskiego w trakcie jego pozornej wędrówki po ekliptyce z półkuli południowej na półkulę północną. Równonoc wiosenna ma miejsce 20/21 marca i wyznacza na półkuli północnej początek wiosny, a na półkuli południowej jesieni. W astrologii równonoc wiosenna wyznacza także początek znaku zodiaku Barana.

Precesja lub ruch precesyjny – zjawisko zmiany kierunku osi obrotu obracającego się ciała. Oś obrotu sama obraca się wówczas wokół pewnego kierunku w przestrzeni zakreślając powierzchnię stożkową.

Pochodzenie nazwy gwiazdozbioru

Jest to gwiazdozbiór zodiakalny na północnej półkuli niebieskiej, znany już w czasach starożytnych. Jego nazwa wywodzi się od mitologicznego złotego barana, na którym Fryksos, syn beockiego króla Atamasa i Nefele, przybył do Kolochidy u podnóża Kaukazu, uciekając przez śmiercią na ołtarzu ofiarnym. W podzięce za ocalenie baran został ofiarowany Zeusowi i umieszczony wśród gwiazd. Złote runo zaś zostało podarowane królowi Kolchidy Ajetesowi i stało się później celem wyprawy Argonautów, którzy płynęli na okręcie Argo (patrz też: Kil, Rufa i Żagiel) dowodzeni przez Jazona.

Alfa Arietis, Hamal (α Ari) – najjaśniejsza gwiazda w gwiazdozbiorze Barana (wielkość gwiazdowa: 2,01). Odległa od Słońca o ok. 66 lat świetlnych.

Ajetes, w mitologii greckiej syn Heliosa, król Kolchidy. Na swym dworze przyjął Fryksosa, który uciekł z domu na baranku o złotym runie. W dowód gościnności chłopiec przekazał Ajetesowi złote runo, cel wyprawy Argonautów. Ten zawiesił je na dębie w świętym gaju Aresa. Ojciec m.in. Medei i Absyrtosa.

Gwiazdy w gwiazdozbiorze Barana

Układ najjaśniejszych gwiazd w Baranie tworzy charakterystyczny łuk, na który składają się: Hamal (Alfa Arietis) o jasności 2,0, Sheratan (Beta Arietis) o jasności 2,64 oraz Mesartim (3,9).

Inne jaśniejsze gwiazdy:

41 Arietis – 3,61

Botein (Delta Arietis) – 4,35

Niektóre gwiazdy zmienne:

R Arietis – miryda

U Arietis – miryda

Niektóre wybrane gwiazdy podwójne i wielokrotne:

Wiosna - jedna z czterech podstawowych pór roku w przyrodzie, w strefie klimatu umiarkowanego. Charakteryzuje się umiarkowanymi temperaturami powietrza z rosnącą średnią dobową oraz umiarkowaną ilością opadu atmosferycznego. Świat roślin i zwierząt przechodzi okres budzenia się do życia, a następnie rozpoczyna się pierwsza faza okresu rozmnażania, czyli dobieranie partnerów i zapłodnienie u zwierząt, a u roślin kwitnienie i zawiązywanie zalążków. Ptaki przylatują z ciepłych krajów. Na drzewach pojawiają się liście.

Andromeda (łac. Andromeda, dop. Andromedae, skrót And) – duży i wyrazisty gwiazdozbiór nieba północnego, który zdaje się wyrastać z Kwadratu Pegaza. Jedna z gwiazd – Alpheratz (Sirrah) jest jednym z obiektów składających się na kształt konstelacji Pegaza.

Mesartim – gwiazda podwójna

Pi Arietis – gwiazda potrójna

Epsilon Arietis – gwiazda podwójna

Obiekty niegwiazdowe

W Baranie znajduje się galaktyka spiralna NGC 772 o jasności około 10 magnitudo.

Zobacz też

W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
Gwiazdozbiór Barana

Zobacz hasło Baran w Wikisłowniku

Zobacz w Wikiźródłach Skop

lista gwiazd w gwiazdozbiorze Barana

Bibliografia

J. Desselberger, J. Szczepanik: Tablice astronomiczne z przewodnikiem po gwiazdozbiorach. Bielsko-Biała: Wydawnictwo PARK, 2002, s. 65–66. ISBN 83-7266-156-1.