Gwiazdozbiór Cefeusza - Polski Serwis Naukowy

Cefeusz (łac. Cepheus, dop. Cephei, skrót Cep) – gwiazdozbiór nieba północnego, leżący w pobliżu północnego bieguna nieba.

Cefeusz znajduje się na krawędzi Drogi Mlecznej, obfituje w gwiazdy podwójne i zmienne, wśród nich bardzo znaną δ Cephei, od której nazwę wziął typ gwiazd zmiennych – cefeid, używanych do wyznaczania odległości we Wszechświecie.

Pochodzenie nazwy gwiazdozbioru

Konstelacja ta była znana już w starożytnej Grecji. Przedstawia ona Cefeusza (Kefeusa), króla Etiopii w mitologii greckiej, męża Kasjopei i ojca Andromedy, upamiętnionych także sąsiednimi gwiazdozbiorami.

William Herschel, właściwie Friedrich Wilhelm Herschel (ur. 15 listopada 1738 r. w Hanowerze, Niemcy, zm. 25 sierpnia 1822 r. w Windsorze) – syn Izaaka i Anny Herschel, słynny astronom, konstruktor teleskopów i kompozytor, znany z wielu odkryć astronomicznych, a szczególnie z odkrycia Urana.

Gwiazdy typu Algola (znane również jako gwiazdy typu Beta Persei) to grupa gwiazd zmiennych zaćmieniowych, która swoją nazwę wzięła od Algola w gwiazdozbiorze Perseusza (β Per).

Gwiazdy w Cefeuszu

Najjaśniejsze gwiazdy:

α Cep, (Alderamin; arab. „prawa ręka”), gwiazda o jasności 2,4

β Cep, (Alfirk; „stado”), leżąca w odległości 750 lat świetlnych jest zarazem gwiazdą zmienną i podwójną, której składniki mają jasność odpowiednio 3,2 i 8. Gwiazda ta jest prototypem gwiazd zmiennych pulsujących (typ β Canis Majoris), o okresie kilku godzin i niewielkich zmianach jasności

γ Cep, (Alrai; „pasterz”), jasność 3,2, barwy żółtej, jest odległa o 45 lat świetlnych

δ Cep, gwiazda zmienna o okresie 5 dni 9 godzin i zmianach jasności od 3,6 do 4,3

μ Cep (Erakis), Gwiazda Granat, nazwana tak przez Williama Herschela z powodu swego wyraźnego czerwonego zabarwienia. Gwiazda ta jest gwiazdą zmienną, prototypem gwiazd zmiennych półregularnych. Jej jasność waha się pomiędzy 3,6 i 5,1 bez ustalonego okresu.

Inne jaśniejsze gwiazdy:

Gwiazda zmienna – gwiazda, która w znaczący sposób zmienia swoją jasność. Ogólnie rzecz biorąc, każda gwiazda wykazuje drobne fluktuacje jasności, ale są one w większości przypadków praktycznie niezauważalne – na przykład jasność Słońca zmienia się o ok. 0,1% w 11-letnim cyklu.

Gwiazda zmienna zaćmieniowa – gwiazda, która obserwowana na ziemskim niebie wykazuje zmiany w swojej jasności. Zmienność gwiazd tego typu wynika z faktu, iż są one układami najczęściej podwójnymi, w których składniki systemu obiegając się, w regularnych odstępach czasu wzajemnie się zasłaniają. To wzajemnie zakrywanie się składników jest powodem zmiany jasności widomej.

ζ Cep, jasność 3,4

η Cep, jasność 3,4

ι Cep, jasność 3,5

Gwiazdy podwójne i wielokrotne (niewymienione wyżej):

κ Cep, gwiazda podwójna (składnik A 4,4, B 8,4)

ο Cep, gwiazda podwójna (składnik A 4,8, B 6,8)

ξ Cep, gwiazda podwójna (składnik A 4,3, B 6,5)

Inne gwiazdy zmienne:

S Cep, miryda

T Cep, miryda

U Cep, gwiazda zaćmieniowa (typu β Per)

VV Cep, półregularna typu μ Cep

Obiekty niegwiazdowe

W obrębie gwiazdozbioru Cefeusza znajdują się gromady otwarte NGC 188, która leży w pobliżu bieguna i powiązana z mgławicą emisyjną IC 1396.

Vojtech Zamarovský, czes. Vojtěch Zamarovský, (ur. 5 października 1919 w Trenczynie lub Zamarovcach[1][2] w Czechosłowacji, ob. Słowacji, zm. 26 lipca 2006 w Pradze w Czechach) – słowacki prozaik, autor słowackiej i czeskiej literatury faktu, publicysta, badacz historii starożytnej, m.in.: Grecji, Rzymu, Egiptu, Mezopotamii, Sumeru, propagator kultury i ideologii hellenizmu, tłumacz, doktor prawa, podróżnik, agent wywiadu [3][4][5][6][7][8].

Droga Mleczna – galaktyka spiralna z poprzeczką, w której znajduje się m.in. nasz Układ Słoneczny. Droga Mleczna inaczej nazywana jest Galaktyką (dla odróżnienia od innych galaktyk pisaną przez duże "G"). Zawiera od 200 (wg starszych szacunków) do 400 miliardów (wg nowszych szacunków) gwiazd, średnicę około 100 000 lat świetlnych i grubość ok. 12 000 lat świetlnych[1].

Inne obiekty niegwiazdowe:

Otwarte gromady gwiazd:

NGC 6939 7,8

NGC 7160 6,1

NGC 7235 7,7

NGC 7380 7,2

NGC 7510 7,9

Mgławice i galaktyki:

Mgławica Irys (NGC 7023), młoda gromada otwarta, mgławica emisyjna

IC 1470, mgławica planetarna

Mgławica Grota (Sh2 155), mgławica emisyjna

NGC 6946, galaktyka spiralna

Zobacz też

W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
Gwiazdozbiór Cefeusza

Zobacz w Wikiźródłach Cefeus

lista gwiazd w gwiazdozbiorze Cefeusza

Przypisy

Vojtech Zamarovský: Bohovia a hrdinovia antických bájí. Bratislava: Perfekt a.s., 1998, s. 230–231. ISBN 80-8046-098-1. (słow.); polskie wydanie: Bogowie i herosi mitologii greckiej i rzymskiej (Encyklopedia mitologii antycznej, Słownik mitologii greckiej i rzymskiej).
Anton Hajduk, Ján Štohl (red.): Encyklopédia astronómie. Bratislava: Vydavateľstvo Obzor, 1987, s. 115.

Bibliografia

J. Desselberger, J. Szczepanik: Tablice astronomiczne z przewodnikiem po gwiazdozbiorach. Bielsko-Biała: Wydawnictwo PARK, 2002, s. 72–74. ISBN 83-7266-156-1.