Gwiazdozbiór Oriona - Polski Serwis Naukowy

Orion (łac. Orion, dop. Orionis, skrót Ori) – konstelacja położona w obszarze równika niebieskiego, w szerokości geograficznej Polski widoczna od października do maja. Jest jednym z najbardziej charakterystycznych gwiazdozbiorów nieba zimowego, łatwym do odnalezienia i zidentyfikowania. Zawiera wiele ciekawych obiektów.

Belatrix (Bellatrix, γ Ori, Gamma Orionis) - trzecia co do jasności gwiazda w gwiazdozbiorze Oriona. Odległość gwiazdy wynosi 242 lata świetlne. Leży na lewym barku Oriona. Jej nazwa znaczy "kobieta-wojownik". Gwiazda była poświęcona walczącym kobietom i była znana jako gwiazda amazonek. Wywodzi się jednak zapewne z języka arabskiego Al Najid (zdobywca lub zwycięzca), które źle przetłumaczono jeszcze w średniowieczu.

Polska, oficjalnie Rzeczpospolita Polska – państwo położone w Europie Środkowej nad Morzem Bałtyckim. Graniczy z Niemcami (na zachodzie), Czechami i Słowacją (na południu), Ukrainą i Białorusią (na wschodzie), na północnym wschodzie z Litwą oraz na północy z Rosją (obwód kaliningradzki). Ponadto polska granica wyłącznej strefy ekonomicznej na Bałtyku graniczy ze strefami Danii i Szwecji.

Trzy ułożone w jednej linii jasne gwiazdy, tworzące tzw. Pas Oriona wskazują Syriusza na południowym wschodzie i Aldebarana na północnym zachodzie. Są to $\delta$ (Mintaka); $\epsilon$ (Alnilam); i $\zeta$ Ori (Alnitak).

Najjaśniejszą gwiazdą jest Rigel (β Orionis, jasność 0,12), druga co do jasności to Betelgeuse (α Orionis, jasność zmienna od 0,4 do 1,3), Bellatrix (γ Orionis, jasność 1,64). Oprócz jasnych gwiazd Orion zawiera również bardzo jasne mgławice, w tym widoczną gołym okiem Wielką Mgławicę Oriona (numery w katalogu Messiera M42 i M43). Znajduje się ona wokół gwiazd θ, ι i 42 Ori. Tuż pod pasem Oriona znajduje się mgławica Koński Łeb (IC 434). Mgławice te, wraz z jeszcze innymi, tworzą Obłok Molekularny w Orionie.

Mgławice to obłoki gazu i pyłu międzygwiazdowego lub bardzo rozległe otoczki gwiazd (dawniej również tak nazywano galaktyki). W przestrzeni kosmicznej liczne są niewidoczne obłoki gazu możliwe do wykrycia tylko dzięki analizie ich widma w niewidzialnych dla oka zakresach. Ośrodek międzygwiazdowy gromadzi się w spiralnych ramionach galaktyk i jest w ciągłym ruchu. Jego tworzywo stanowią w 99% wodór i hel, zaś reszta to inne gazy oraz pył. Do mgławic należą także obłoki molekularne składające się głównie z wodoru dwuatomowego i tlenku węgla. Mają one temperaturę ok. 10 K. Miejscami zbijają się w gęste skupiska będąc kolebką nowych gwiazd. Rozmiary, temperatura i skład molekularny obłoku determinują rozmiary i przebieg życia rodzących się gwiazd (np. mgławica Oriona).

Aldebaran (α Tauri, Alpha Tauri, "Oko Byka") - gwiazda podwójna, najjaśniejszy obiekt gwiazdozbioru Byka (+0,85 mag.) i czternasty pod względem jasności na nieboskłonie. Gwiazda oddalona jest o 65,1 roku świetlnego od Ziemi (wg pomiarów satelity Hipparcos).

Mitologia

W mitologii Orion był myśliwym. Posejdon (jego ojciec) obdarzył go umiejętnością chodzenia po wodzie. Zakochany był w Plejadach, które nieustannie goni na niebie. Chełpił się, że może zabić każde stworzenie, a został śmiertelnie ukąszony przez skorpiona i od tej pory znajdują się na przeciwnych stronach nieboskłonu. Jego pies – Syriusz – jest najjaśniejszą gwiazdą i stanowi część konstelacji Wielkiego Psa.

Gwiazdozbiór (konstelacja) to grupa gwiazd zajmujących określony obszar sfery niebieskiej. Z czasem gwiazdy te połączono w symboliczne kształty i nadano im nazwę pochodzącą z mitologii (np. gwiazdozbiór Centaura, Cefeusza itp). Gwiazdy tworzące gwiazdozbiór nie są ze sobą zazwyczaj fizycznie związane, a ich bliskie położenie na niebie jest wywołane geometrycznym efektem rzutowania ich położeń na sferę niebieską.

Gwiazda – kuliste ciało niebieskie stanowiące skupisko powiązanej grawitacyjnie materii w stanie plazmy. Najbliższa Ziemi gwiazda, Słońce, jest źródłem większości energii na Ziemi. Inne gwiazdy można obserwować na nocnym niebie, gdyż wtedy nie przyćmiewa ich Słońce. Najlepiej widocznym na sferze niebieskiej gwiazdom od dawna nadawano różne nazwy, łączono je także w gwiazdozbiory. Astronomowie pogrupowali gwiazdy oraz inne ciała niebieskie w katalogi astronomiczne, które zapewniają ujednolicone nazewnictwo tych obiektów.

Zobacz też

W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
Gwiazdozbiór Oriona

Zobacz w Wikiźródłach Orion, Kosy

lista gwiazd w gwiazdozbiorze Oriona

Bibliografia

Ian Ridpath, Wil Tirion: Collins Stars and Planets Guide (Collins Guide). London: Collins, 2007. ISBN 978-0-00-725120-9.

Linki zewnętrzne

The Bright Star Catalogue

Map of Orion

The Deep Photographic Guide to the Constellations: Orion

Anne Wright's page on Orion Note: Astrological perspective

Melbourne Planetarium: Orion Sky Tour

The clickable Orion

WIKISKY.ORG: Orion constellation