Gyges - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy króla Lidii. Zapoznaj się również z: imię jednego ze sturękich.

Król Lidii Kandaules pokazujący swoją żonę Gygesowi – William Etty

Gyges (ok. 680–652 p.n.e.) był królem Lidii i założycielem dynastii Mermnadów (Sokołów), do której należał m.in. Krezus. W zasadzie Gyges był uzurpatorem, gdyż władzę nad Lidią przejął po zamordowaniu jej króla Kandaulesa, przedstawiciela dynastii Heraklidów, nie mając do tego żadnych legitymistycznych podstaw.

Dynastia (gr. dynasteia – władza) – szereg władców z jednego rodu (książąt, królów lub cesarzy), przynajmniej dwie osoby pochodzące z tej samej rodziny panujące bezpośrednio po sobie lub z niewielkimi przerwami. Zdarzały się też dynastie niespokrewnionych władców (np. dynastia Antoninów lub egipskich Mameluków).

Kimmerowie (Kimerowie, Kimmeriowie, Kimmeryjczycy) to koczowniczy lud pochodzący najprawdopodobniej z terenów Krymu (stolica w Opuk) i przyległych do Krymu części dzisiejszej Ukrainy, który w drugiej połowie VIII w. p.n.e. przekroczył Kaukaz, wkraczając na Bliski Wschód.

Gyges prowadził agresywną politykę wobec miast greckich w Azji Mniejszej: Smyrny, Magnezji, Miletu i Kolofonu. Jednakże jego celem nie było ich zniszczenie, ani całkowite pozbawienie niezależności politycznej (czego dowodem może być, fakt, iż nie utrzymywał tam swoich załóg wojskowych), lecz czerpanie z nich dochodów m.in. poprzez nakładanie danin. Przyczynił się do dobrobytu Lidii poprzez rozwój handlu, przedłużając na wschód trakt handlowy z Efezu i wykorzystując dogodne położenie stolicy – Sardesu.

Kandaules (gr. Κανδαυλεσ, łac. Candaules, zm. 718 r. p.n.e.) – panujący w latach 735-718 r. p.n.e. król starożytnej Lidii, syn władcy Melesa, ostatni z dynastii Heraklidów, zamordowany przez żołnierza Gygesa.

Magnezja (gr. Μαγνησία) - kraina historyczna w Grecji, obecnie prefektura w regionie administracyjnym Tesalia, ze stolicą w Wolos. W starożytności głównym ośrodkiem miejskim Magnezji było Jolkos, związane z mitem o Jazonie.

Gyges lawirował także między ówczesnymi mocarstwami: najpierw związał się z Asyrią, a później przeszedł na stronę Egiptu, popierając Psametycha I, który walczył o uwolnienie Egiptu spod okupacji asyryjskiej.

Gyges poległ w roku 652 p.n.e. w trakcie bitwy pod Ligdamis (asyryjskie Tugdamme) podczas najazdu Kimmerów (Kimmeryjczyków).

Król Gyges w legendzie

Gyges przejął władzę po zamordowaniu króla Kandaulesa. Istnieją dwie wersję okoliczności w jakich doszło do zabójstwa: wersja Platona i wersja Herodota.

Kolofon, Kolophon – miasto greckie w Jonii położone w głębi lądu nad rzeką Halesos. Zostało założone prawdopodobnie przez synów ateńskiego króla Kodrosa w XI wieku p.n.e. W starożytności podawano je jako jedno z prawdopodobnych miejsc narodzin Homera. W mieście działała mennica.

Brązy – stopy miedzi z cyną lub innymi metalami i ewentualnie innymi pierwiastkami, w których zawartość miedzi zawiera się w granicach 80-90% wagowych. Wyjątkiem są stopy miedzi i cynku, które noszą nazwę mosiądzów. Składy brązów specyfikuje Polska Norma PN-xx/H-87050.

Według Platona: Gyges był początkowo prostym pasterzem w służbie króla Lidii. Pewnego dnia miał znaleźć w przepaści konia z brązu i ciało zmarłego. Po założeniu pierścienia zdjętego z palca zmarłego stał się niewidzialny. Wykorzystując ten fakt zabił króla Lidii i sam został monarchą.

Według Herodota: Gyges był zaufanym doradcą króla Kandaleusa i jego przyjacielem. Pewnego razu król zaczął wychwalać przed nim urodę swojej żony, twierdząc, że jest najpiękniejszą kobietą na świecie. Zaproponował Gygesowi ukrycie się w jej sypialni, aby ten mógł przekonać się o słuszności królewskich słów. Gyges posłuchał króla i udał się do królewskiej sypialni. Jednak królowa spostrzegła go i następnego dnia wezwała do siebie. Postawiła mu ultimatum: albo zostanie ukarany śmiercią za złamanie prawa, albo zabije króla i ją poślubi. Gyges wybrał to drugie.

Król Gyges w mitologii

Według jednej z wersji popularnego mitu greckiego: Gyges był początkowo pasterzem, jednak któregoś razu dostał się do starożytnego grobu, skąd wydobył cudowny pierścień. Ów pierścień, jeśli go odpowiednio obrócić, dawał niewidzialność osobie go noszącej. Z tym pierścieniem Gyges dotarł do króla Kandaulesa, od którego dostał pracę: w formie niewidzialnej miał szpiegować spiskowców na życie króla. W nagrodę za wierną służbę i doniesienie o wszystkich spiskach, Kandaules wyznaczył Gygesa na swojego następcę. Już jako król, Gyges żył długo i mądrze rządził krajem, wszystkie spiski na swoje życie rozwiązując starą metodą – z pomocą pierścienia. Podobno zmarł nikomu o tej tajemnicy nie mówiąc, zabierając ją do grobu.

Gyges zwany też Gyes, Gyjes (gr. Γυγης) – jeden z hekatonchejrów w mitologii greckiej. Był synem Gai i Uranosa oraz bratem Ajgajona. Brał udział w wojnie o Olimp, ale po stronie tytanów. Po klęsce został uwięziony pod strażą swego brata w Tartarze.

Milet (gr. Mílētos) - miasto jońskie na wybrzeżu Karii przy ujściu rzeki Meander (obecnie Menderes w Turcji), założone pod koniec drugiego tysiąclecia p.n.e. Ojczyzna filozofów: Talesa, Anaksymandra, Anaksymenesa oraz geografa i historyka Hekatajosa oraz pisarza Arystydesa, któremu przypisuje się autorstwo opowiadań erotycznych.

Przypisy

Evelyn i Horst Klengel Hetyci i ich sąsiedzi, Państwowy Instytut Wydawniczy, 1974, tłum. Bolesław i Tadeusz Baranowscy ss. 134