Ten artykuł dotyczy krążownika z czasów II w. św. Zapoznaj się również z: inne okręty o tej samej nazwie.

HMAS Sydney – krążownik lekki pływający pod banderą Royal Australian Navy, jeden z trzech okrętów zmodyfikowanego typu Leander, uczestnik II wojny światowej.

Budowany dla brytyjskiej Royal Navy jako HMS „Phaeton”, został przed zwodowaniem zakupiony przez Australię i otrzymał nazwę pochodzącą od miasta Sydney. Na początku II wojny światowej krążownik wsławił się swoimi dokonaniami na Morzu Śródziemnym. Podczas bitwy koło przylądka Spatha 19 lipca 1940 roku ciężko uszkodził włoski krążownik „Bartolomeo Colleoni”, który został następnie zatopiony przez brytyjskie niszczyciele.

Po zakończeniu niemal ośmiomiesięcznej kampanii śródziemnomorskiej „Sydney” powrócił na wody australijskie, podejmując patrole przeciwko rajderom Kriegsmarine. 19 listopada 1941 roku niedaleko zachodnich wybrzeży Australii napotkał zamaskowany niemiecki krążownik pomocniczy „Kormoran”. Zaskoczony ogniem rajdera, australijski okręt zatonął wraz z całą załogą (645 osób), zatapiając również przeciwnika. Wraki obydwu okrętów zostały odnalezione dopiero w 2008 roku.

Budowa i przejęcie okrętu przez Royal Australian Navy

Stępkę pod nowy krążownik dla Royal Navy położono w stoczni Swan Hunter w Wallsend-on-Tyne 8 lipca 1933 roku. Przewidziano dla niego nazwę „Phaeton” (Faeton), pochodzącą podobnie jak nazwy wszystkich krążowników typu Leander, od postaci mitologicznych. W następnym roku będący w trakcie budowy okręt został zakupiony przez rząd Australii dla zastąpienia starego, pozostającego od 1929 roku w rezerwie, krążownika „Brisbane”. Wodowanie jednostki, przemianowanej na „Sydney”, odbyło się 22 września 1934 roku, a matką chrzestną była żona Stanleya Bruce'a, wysokiego komisarza Australii w Zjednoczonym Królestwie i byłego premiera.

Przyjęcie „Sydney” do służby w Royal Australian Navy nastąpiło 24 września 1935 roku. Członkowie załogi krążownika dotarli do Wielkiej Brytanii na pokładzie starego „Brisbane”, który został na czas tego rejsu przywrócony do służby i w tym samym dniu oficjalnie skreślony z listy floty.

Charakterystyka taktyczno-techniczna

 Osobny artykuł: Krążowniki lekkie typu Leander.

HMAS „Sydney” był jednym z trzech krążowników tzw. zmodyfikowanego typu Leander (czasem nazywanego także typem Amphion lub Perth). Wszystkie trzy zmodyfikowane jednostki służyły ostatecznie pod banderą Australii. Obok zakupionego jeszcze podczas trwania budowy „Sydney”, były to „Perth” i „Hobart”, które przez pewien czas służyły jeszcze w Royal Navy, odpowiednio jako HMS „Amphion” i „Apollo”.

Wyporność standardowa okrętu wynosiła 6830 ton, pełna zaś 8850 ton standardowych (1 ts = 1016,05 kg). Długość całkowita kadłuba wynosiła 171,37 m (długość na konstrukcyjnej linii wodnej 160 m), szerokość 17,27 m, zaś maksymalne zanurzenie przy wyporności pełnej 5,64 m. Poszycie kadłuba wykonane było ze stali o grubości 25 mm, siłownia chroniona była dodatkowo pancerzem burtowym o grubości 76 mm, zaś komory amunicyjne 51 mm. Górny pokład pancerny miał grubość 32 mm.

Podstawową różnicą pomiędzy krążownikami typu Leander, a ich zmodyfikowaną wersją, do której należał „Sydney”, było rozmieszczenie urządzeń napędowych. Australijskie okręty posiadały kotłownie i maszynownie umieszczone naprzemiennie, co zwiększało odporność na uszkodzenia. Napęd składał się z czterech trójwalczakowych kotłów wodnorurkowych typu Admiralicji, opalanych paliwem płynnym. Każdy z nich zasilał w parę jedną turbinę parową Parsonsa, które za pośrednictwem wałów napędowych poruszały cztery śruby. W sytuacjach awaryjnych para z każdego z kotłów mogła być dostarczana do dowolnej turbiny. Moc siłowni, wynosząca łącznie 72 000 shp, zapewniała prędkość maksymalną 32,5 węzła. Spaliny z każdej z dwóch kotłowni były odprowadzane przez osobny komin, co odróżniało sylwetkę jednostek australijskich od krążowników brytyjskich, mających jeden szeroki komin.

Działo kal. 102 mm. Zdjęcie wykonano podczas ćwiczeń w lutym 1941 roku

Główne uzbrojenie artyleryjskie „Sydney” stanowiło osiem dział BL Mk. XXIII kalibru 6 cali (152 mm), umieszczonych w czterech dwudziałowych wieżach artyleryjskich, po dwie na dziobie („A” i „B”) i rufie („X” i „Y”) okrętu, w superpozycji. Działa mogły być poruszane w płaszczyźnie pionowej w zakresie od -5° do 60°, miały maksymalną donośność 22 700 m i szybkostrzelność do ośmiu strzałów na minutę. Artyleria średniego kalibru składała się z czterech pojedynczych dział uniwersalnych QF Mk. V kalibru 4 cale (102 mm), umieszczonych na pokładzie artyleryjskim wokół tylnego komina. Ich maksymalny pułap przy strzelaniu do celów powietrznych wynosił 8760 m, zaś donośność przy zwalczaniu celów nawodnych 14 900 m. Planowano zastąpienie tych dział przez nowocześniejsze armaty tego samego kalibru, montowane na podwójnych podstawach, ale konieczność utrzymania krążownika w linii wobec wybuchu działań wojennych sprawiła, że nigdy do tego nie doszło. Uzbrojenie przeciwlotnicze uzupełniało 12 karabinów maszynowych Vickers Mk. III kalibru 12,7 mm w trzech poczwórnych zestawach. Dwa z nich były zainstalowane na skrzydłach nadbudówki dziobowej, trzecia na szczycie nadbudówki rufowej. Na początku służby „Sydney” posiadał również karabiny maszynowe Lewis i Vickers kalibru 7,7 mm do obrony bezpośredniej, ale były one sukcesywnie demontowane jako nieskuteczne. Jako działka salutacyjne stosowane były cztery trzyfuntowe armaty Hotchkiss, usunięte w sierpniu 1940 roku.

Na broń podwodną krążownika składało się osiem wyrzutni torped kalibru 533 mm w dwóch czterorurowych aparatach znajdujących się po obu burtach pod pokładem artyleryjskim armat kal. 102 mm, z zapasem ośmiu torped. Na rufie zainstalowana była pojedyncza zrzutnia bomb głębinowych. Do wykrywania okrętów podwodnych służył sonar (asdic) typu 125, w który „Sydney” został wyposażony jako pierwszy okręt Royal Australian Navy.

Do kierowania ogniem artyleryjskim służył dalocelownik z dalmierzem o bazie 4,6 m, umieszczony w szczytowej części nadbudówki dziobowej, skąd wszystkie dane były przekazywane do centrali artyleryjskiej, a następnie po przetworzeniu przekazywane do wież działowych. Jeden z przedwojennych dowódców okrętu, komandor J.W.A. Waller przygotował raport, w którym proponował zdublowanie systemu kierowania ogniem, obawiając się, że istniejący jest zbyt podatny na uszkodzenia nawet w przypadku pojedynczego trafienia oraz lepsze zabezpieczenie tras kablowych pomiędzy jego poszczególnymi elementami.

Pomiędzy kominami zainstalowana była obrotowa katapulta długości 16,2 m, na której była przenoszona amfibijna łódź latająca Supermarine Walrus (w wersji dla Royal Australian Navy znana jako Seagull Mk V). Należała ona do 5 Dywizjonu Royal Australian Air Force (w 1939 roku przemianowanego na 9 Dywizjon). Do podnoszenia i opuszczania samolotu na wodę służył elektryczny dźwig o udźwigu 7 ton, który obsługiwał również szalupy okrętowe.

W razie konieczności opuszczenia okrętu do dyspozycji załogi pozostawało dziewięć szalup mieszczących łącznie 375 osób oraz sześć tratew ratunkowych Carleya, mogących pomieścić 264 osoby z załogi liczącej od 505 (w chwili wejścia do służby) do 645 (w czasie wojny) oficerów, podoficerów i marynarzy. Ponadto każdy dysponował indywidualną nadmuchiwaną kamizelką ratunkową i dodatkowymi kamizelkami w szalupach oraz kołami ratunkowymi.