HMS Hawke - 1893 - Polski Serwis Naukowy

HMS Hawke − brytyjski krążownik pancernopokładowy typu Edgar, zbudowany w latach 1889−1893 w stoczni w Chatham. Dotrwał w służbie do wybuchu I wojny światowej. 15 października 1914 roku został storpedowany i zatopiony przez niemiecki okręt podwodny U-9.

Opis konstrukcji

Osobny artykuł: Krążowniki pancernopokładowe typu Edgar.

HMS "Hawke" miał gładkopokładowy kadłub długości całkowitej 118,11 m (109,73 pomiędzy pionami) i szerokości 18,29 m, z taranową dziobnicą i krążowniczą rufą. Napęd stanowiły dwie maszyny parowe potrójnego rozprężania o normalnej mocy indykowanej 10 000 hp, co pozwalało osiągnąć prędkość maksymalną 18 węzłów (12 000 ihp i 20 węzłów z przeforsowaniem). Parę do maszyn dostarczały cztery kotły cylindryczne.

Kreta (gr. Κρήτη od słowa krateia – silna, łac. Creta, tur. Kirid, wen. Candia) – grecka wyspa położona na Morzu Śródziemnym. Jest ona największą grecką wyspą, i piątą co do wielkości wyspą śródziemnomorską. Linia brzegowa ma długość ok. 1040 km. Największym miastem jest Heraklion (Iraklion).

Maszyna parowa potrójnego rozprężania - rodzaj maszyny parowej zblokowanej stosowanej do napędu jednostek pływających. Konstrukcja składała się z co najmniej trzech cylindrów o stopniowo zwiększających się wielkościach, których tłoki osadzone były na wspólnym wale korbowym.

Główne uzbrojenie stanowiły dwa pojedyncze działa BL Mk VI kal. 234 mm (9,2 cala) i dziesięć, również pojedynczych, dział kal. 152 mm (6 cali). Uzupełniało je 12 szybkostrzelnych dział 6-funtowych (kal. 57 mm), pięć 3-funtowych (kal. 47 mm) i cztery podwodne wyrzutnie torped kal. 457 mm (18 cali).

Otto Eduard Weddigen (ur. 15 września 1882 w Herford, zm. 18 marca 1915 w zatoce Pentland Firth) – niemiecki oficer, dowódca U-Bootów z okresu I wojny światowej wsławiony zatopieniem w niespełna godzinę trzech brytyjskich krążowników pancernych w 1914.

Działo okrętowe to działo stosowane na okręcie. Najczęściej są to konstrukcje zaprojektowane specjalnie w tym celu, ale zdarzają się też działa lądowe przystosowywane do montowania na pokładach. Działa takie mają specjalną podstawę morską. Działa okrętowe w dawnych czasach były montowane w ambrazurach, następnie w kazamatach a obecnie w wieżach. Na mniejszych okrętach spotyka się montowanie dział bezpośrednio na pokładzie bez wieży. Takie montowanie występowało na większości okrętów podwodnych.

Przebieg służby

Podobnie jak wszystkie krążowniki typu Edgar, HMS "Hawke" został zbudowany z myślą o służbie kolonialnej. W latach 1897−1898 operował na Morzu Śródziemnym podczas konfliktu grecko-tureckiego na Krecie, zakończonego powołaniem Wysokiego Komisarza Krety w osobie księcia greckiego Jerzego.

Cal (ang. inch) – pozaukładowa jednostka miary długości odpowiadająca szerokości kciuka. Jedna z tzw. jednostek imperialnych. W USA ta jednostka miary jest podstawową jednostką miary używaną m.in. w budownictwie, medycynie, policji (np. do pomiaru wzrostu człowieka), mechanice i wielu innych dziedzinach.

Krążownik pancernopokładowy - historyczna klasa okrętów, podklasa krążowników, budowana w latach 1880-1914. Z klasy tej następnie wywodziły się krążowniki lekkie, z którymi czasami jest mylnie utożsamiana.

20 września 1911 roku HMS "Hawke" zderzył się w cieśninie Solent z transatlantykiem "Olympic". Krążownik został wciągnięty pod burtę znacznie większego statku pasażerskiego, tracąc w zderzeniu dziobnicę.

Po rozpoczęciu I wojny światowej znaczna część starych krążowników Royal Navy została decyzją Admiralicji skierowana do patrolowania Morza Północnego. 15 października 1914 roku, płynąc w zespole wraz z bliźniaczymi "Endymion" i "Theseus", został zaatakowany przez niemieckiego U-Boota U-9, dowodzonego przez kapitana Otto Weddigena, wsławionego zatopieniem trzech krążowników 22 września 1914 roku. Trafiony w burtę na wysokości przedniego komina "Hawke" zatonął w ciągu mniej niż dziesięciu minut. Wraz z okrętem zatonęło 527 oficerów i marynarzy (w tym dowódca, komandor Hugh P. E. T. Williams), uratowano około 70. Część rozbitków uratował znajdujący się w pobliżu norweski frachtowiec, pozostałych skierowany na miejsce katastrofy lider "Swift". Dowódcy towarzyszących "Hawke" krążowników, pomni tragedii z 22 września, nie odważyli się rozpocząć akcji ratunkowej w rejonie przebywania wrogiego okrętu podwodnego i odpłynęli na pełnej prędkości.

U-Boot (niem.: Unterseeboot = okręt podwodny, dosłownie podmorski) – skrótowe oznaczenie niemieckich okrętów podwodnych. Poszczególne okręty nosiły oznaczenie w formie litery U z numerem (w okresie I wojny światowej istniały ponadto serie małych okrętów UB i podwodnych stawiaczy min UC).

Jerzy książę grecki i duński, hrabia Korfu (gr.: Πρινκιττας Γεωρυιος) z dynastii Oldenburgów-Glücksburgów, (24 czerwca 1869, Korfu - 25 listopada 1957, Saint-Cloud) - syn króla Hellenów Jerzego I i jego małżonki Olgi Konstantinowny Romanowej, mąż sławnej psychoanalityczki Marii Bonaparte, stryj księcia Edynburga, Filipa, polityk grecki.

Przypisy

Conway's all the World's Fighting Ships 1860−1905, str. 66.
Lawrence Sondhaus: Naval Warfare 1815−1914. London 2001, str. 184. ISBN 0-203-13223-8.
Nigel Cawthorne: Wraki, tragedie i katastrofy morskie. Warszawa 2009, str. 78-79. ISBN 978-83-11-11454-8.
Andrzej Perepeczko: Wojenne szczęście U-9. "Nowa Technika Wojskowa" 5/2000. ISSN 1230-1655

Bibliografia

Robert Gardiner, Roger Chesneau, Eugène M. Kolesnik (red.): Conway's all the World's Fighting Ships, 1860−1905. London 1979. ISBN 0-85177-130-0.

RMS Olympic (ang. RMS – Royal Mail Steamer) (w okresie pierwszej wojny światowej także HMT Olympic) – był brytyjskim parowym statkiem pasażerskim, jednym z trzech statków typu Olympic, do którego – oprócz jego samego – należał najsłynniejszy parowiec świata Titanic oraz Britannic (przekształcony później w statek szpitalny). W przeciwieństwie do dwóch siostrzanych liniowców "zmarł śmiercią naturalną". Miał długą i udaną karierę na szlaku północnoatlantyckim, trwającą od 1911 do 1935 r.

I wojna światowa – pomiędzy od czasu wojen napoleońskich na kontynencie europejskim zakończony klęską Państw Centralnych, likwidacją mocarstw Świętego Przymierza i powstaniem w Europie Środkowej i południowej licznych państw narodowych. Mimo ogromu strat i wstrząsu nimi wywołanego wojna ta nie rozwiązała większości konfliktów, co doprowadziło do wybuchu II wojny światowej 21 lat po jej zakończeniu.