HMS Indefatigable - 1794 - Polski Serwis Naukowy

HMS Indefatigable – brytyjska fregata żaglowa z przełomu XVIII i XIX wieku. Jej budowę jako dwupokładowego okrętu liniowego rozpoczęto w 1781 roku, zaś ukończono po zmianie planów jako fregatę w 1794 roku. Brała udział w starciach z rewolucyjną Francją i wojnach napoleońskich.

Mielizna – piaszczyste lub żwirowe płytkie miejsce w rzece lub obszarach szelfowych morza. Przyczyną jej powstania jest osadzanie materiału przenoszonego przez wodę przy miejscowym zmniejszeniu szybkości jej płynięcia. W morzach występuje w miejscach dochodzenia wzniesienia szelfu blisko powierzchni morza.

Admiralicja (ang. Admiralty) - nazwa kierownictwa brytyjskiej Królewskiej Marynarki Wojennej (Royal Navy). Kiedyś była samodzielnym ciałem, obecnie Admiralicja (Admiralty Board - Rada Admiralicji) jest oddziałem Ministerstwa Obrony Wielkiej Brytanii nadzorującym sprawy Marynarki Królewskiej.

Historia

"Indefatigable" został zamówiony w sierpniu 1780 roku w stoczni Henry'ego Adamsa w Bucklers Hard w Hampshire jako 64-działowy liniowiec typu Ardent. Stępkę pod okręt położono w maju 1781 roku a wodowanie nastąpiło w lipcu 1784 roku. Ponieważ w tym czasie koncepcja tego typu okrętów była już przestarzała a po zakończeniu wojny o niepodległość Stanów Zjednoczonych nie było potrzeby wzmacniania floty, budowa została wstrzymana. Podjęto ją ponownie po zaangażowaniu się Wielkiej Brytanii w konflikt z rewolucyjną Francją w 1793 roku.

Okręt liniowy – nazwa historycznej najsilniejszej klasy okrętów artyleryjskich, wywodząca się od ich taktyki walki w szyku liniowym, w składzie floty liniowej.

Irlandia (irl. Éire [ˈeːɾʲə]; ang. Ireland) – państwo w Europie Zachodniej, od 1973 państwo członkowskie Wspólnoty Europejskiej. Zajmuje większość terytorium wyspy o tej samej nazwie.

Na skutek doniesień o przebudowie kilku francuskich liniowców na ciężkie i silnie uzbrojone fregaty, Admiralicja brytyjska zdecydowała się na podobne postępowanie z trzema nieukończonymi okrętami, w tym "Indefatigablem". Zmiany, zwane w języku angielskim razee (polskim odpowiednikiem jest strzyżenie), polegały na demontażu górnych pokładów dziobowego i rufowego oraz odpowiedniej przebudowie dziobnicy i sekcji rufowej. Otrzymano w ten sposób nominalną fregatę 38-działową, szybszą i lepiej żeglującą niż okręt liniowy, zachowującą znaczną część z jego silnego uzbrojenia i mocnej konstrukcji. Po przebudowie fregata została oficjalnie przejęta przez Royal Navy w grudniu 1794 roku, choć jej wyposażanie i próby morskie trwały jeszcze do lutego następnego roku. Pierwszym dowódcą okrętu został komandor Edward Pellew (1757–1833), późniejszy admirał i wicehrabia Exmouth.

Thomas Cochrane, 10. earl Dundonald GCB (ur. 14 grudnia 1775 w Annsfield, zm. 31 października 1860 w Londynie) – brytyjski arystokrata, polityk i wojskowy, admirał Royal Navy, uczestnik wojen napoleońskich, po ich zakończeniu dowodził marynarkami Chile, Brazylii i Grecji w trakcie wojen o niepodległość tych krajów. W 1832 roku powrócił do Wielkiej Brytanii i Royal Navy, w której służył aż do śmierci.

Horatio Hornblower, viscount Hornblower of Smallbridge, - fikcyjny oficer Royal Navy z okresu wojen napoleońskich, znany głównie z serii książkowej C. S. Forestera. Cykl przedstawia karierę Hornblowera, począwszy od midszypmena, poprzez kolejne stopnie oficerskie, kończąc na godności admirała, z tytułem lordowskim, kawalera Orderu Łaźni.

"Indefatigable" wszedł w skład dowodzonego przez Pellewa zespołu okrętów, operujących na kanale La Manche. 12 kwietnia 1796 roku zatrzymał i zdobył francuską fregatę "Unité", zaś 11 dni później, po piętnastu godzinach pościgu i dwugodzinnym pojedynku artyleryjskim, 40-działową fregatę "Virginie". 13 stycznia 1797 roku "Indefatigable" i mniejszy, 36-działowy okręt "Amazon", przechwyciły powracający z wojskiem do Brestu po nieudanej próbie przeprowadzenia desantu na wybrzeżu irlandzkim francuski liniowiec "Droits de l'Homme". Wykorzystując przewagę szybkości i zwrotności, brytyjskie jednostki prowadziły skuteczny ostrzał przeciwnika. Po nocnej walce w silnym sztormie francuski okręt rozbił się na mieliźnie w zatoce Audierne, tracąc ponad tysiąc osób spośród załogi i przewożonych żołnierzy. Także "Amazon" uległ rozbiciu, ale niemal cała załoga została uratowana. Dzięki śmiałym działaniom komandora Pellewa jego okręt wyszedł cało z bitwy i sztormu.

Ameryka – część Ziemi położona na półkuli zachodniej, w skład której wchodzą dwa kontynenty: Ameryka Północna i Ameryka Południowa. Rozciąga się na długości ponad 15,5 tys. km od Archipelagu Arktycznego po Ziemię Ognistą. Niekiedy na oznaczenie obu Ameryk używa się także określeń Nowy Świat lub półkula zachodnia.

Pokój w Amiens – pokój między Francją a Anglią zawarty 25 marca 1802 roku, w wyniku którego Francja odzyskała kilka kolonii. Anglia uzyskała Cejlon (kosztem Holandii), Trynidad (kosztem Hiszpanii), miała zwrócić Maltę zakonowi joannitów. Francja zrzekała się praw do Egiptu i zobowiązywała się wycofać z Państwa Kościelnego i Królestwa Neapolu.

Edward Pellew dowodził "Indefatigablem" do marca 1799 roku, zastąpiony następnie przez komandora Curzona. Po zawarciu pokoju w Amiens (25 marca 1802 roku) okręt został przeniesiony do rezerwy. Jednak już w następnym roku, w związku ze wzrostem napięcia w stosunkach z Francją, fregatę przywrócono do służby, pod dowództwem komandora Grahama Moore'a. W 1804 roku, dowodząc zespołem czterech okrętów, otrzymał on zadanie przechwycenia okrętów hiszpańskich, wiozących skarby z kolonii w Ameryce do metropolii. Oba zespoły natknęły się na siebie 5 października 1804 roku w rejonie Kadyksu. W bitwie, która się wtedy wywiązała (pomimo, że formalnie Wielka Brytania i Hiszpania nie były w stanie wojny), Brytyjczycy zatopili jedną z hiszpańskich fregat i zdobyli trzy pozostałe wraz z przewożonymi na nich kosztownościami, tracąc jedynie dwóch zabitych.

Wojna o niepodległość Stanów Zjednoczonych toczona w latach 1775-1783 pomiędzy Wielką Brytanią a jej trzynastoma koloniami w Ameryce Północnej. Była decydującą fazą rewolucji amerykańskiej.

Brander (niem. der Brand - pożar) - używana w czasie wojen flot żaglowych jednostka pływająca wypełniona materiałami łatwopalnymi (np. drewno, smoła, żywica, oliwa itp.), którą po opuszczeniu przez załogę i podpaleniu puszczano z wiatrem lub prądem w stronę okrętów nieprzyjaciela, aby wzniecić na nich pożar. Brandery były szczególnie skuteczne w zwalczaniu zakotwiczonych zespołów okrętów. Brandery zostały użyte na przykład przez Polaków w bitwie pod Salis w 1609 roku. W podobny sposób podpalano (drewniane) mosty na rzekach. W okresie powstania listopadowego Rosjanie wypuścili brandery celem zniszczenia mostu w Warszawie, jednak Batalion Sandomierskich Strzelców Celnych skutecznie zapobiegł próbie podpalenia mostu.

Kolejną akcją, w której wziął udział "Indefatigable" było wsparcie działań komandora Thomasa Cochrane'a, który w nocy 11 kwietnia 1809 roku zaatakował przy pomocy branderów okręty francuskie na kotwicowisku przy Île-d'Aix. Akcja przyniosła Francuzom stratę czterech okrętów liniowych i jednej fregaty.

Rewolucja francuska 1789-1799 (nazywana też Wielką Rewolucją Francuską lub po prostu Wielką Rewolucją) – okres w historii Francji (1789-1799), w którym doszło do głębokich zmian polityczno-społecznych i obalenia monarchii Burbonów.

Pokład statku – trwałe, wodoszczelne pokrycie zamykające od góry kadłub statku. Może być stalowe,drewniane lub wykonane z kompozytów. W nomenklaturze żeglarskiej nazywane jest dekiem lub pokładówką.

Po zakończeniu wojen napoleońskich "Indefatigable" został odstawiony do rezerwy i rozebrany w 1816 roku w Sheerness.

"Indefatigable" dowodzony przez komandora Pellewa został opisany w powieści C. S. Forestera Pan midszypmen Hornblower (Mr Midshipman Hornblower), jednej z dwunastu tworzących cykl powieściowy o przygodach fikcyjnego oficera Royal Navy Horatio Hornblowera w czasach wojen napoleońskich.

Wojny napoleońskie – ciąg konfliktów zbrojnych pomiędzy Francją – najpierw republiką, a następnie cesarstwem – w czasach supremacji Napoleona Bonaparte. Były one częściowo kontynuacją konfliktów, które wybuchły z powodu rewolucji francuskiej i trwały – z inicjatywy i dzięki finansowaniu przez Anglię – przez cały okres I Cesarstwa. Historycy nie są zgodni co do tego, kiedy dokładnie należy datować ich początek. Niektórzy uważają, że należy je liczyć od momentu, gdy w listopadzie 1799 roku Napoleon przejął władzę we Francji. Inni uznają, że konflikty okresu 1799-1802 należy zaliczać jeszcze do wojen okresu rewolucji francuskiej i za punkt początkowy „wojen napoleońskich” uważają zerwanie pokoju w Amiens i wypowiedzenie Francji wojny w 1803 r. przez Zjednoczone Królestwo. Obecnie w historiografii zachodniej coraz częściej nazywa się je „wojnami Koalicji”, ponieważ faktycznie zostały one narzucone Napoleonowi przez kolejne koalicje. Wojny te – dzięki talentom dowódczym Napoleona początkowo zwycięskie, co zaowocowało pobiciem w polu armii większości dawnych mocarstw europejskich – zakończyły się przegraną Francji i najpierw abdykacją, a po ostatniej kampanii, znanej jako "100 dni Napoleona", zesłaniem byłego cesarza na wyspę św. Heleny. Za ich końcową datę uznaje się 20 listopada 1815 r. – po ostatecznej klęsce Napoleona w bitwie pod Waterloo i podpisaniu drugiego traktatu paryskiego w 1815 r.

Bibliografia

Krzysztof Gerlach. Indefatigable. Nietypowa fregata Pellewa. „Morza, Statki i Okręty”. 1998. nr 4.