HMS Monarch – wczesny pancernik wieżowy należący do Royal Navy, w służbie od 1869 do końca XIX wieku. Był to pierwszy pełnomorski okręt uzbrojony w działa umieszczone w wieżach, a także pierwszy brytyjski okręt uzbrojony w działa kalibru 305 mm.

Projekt

Okręt został zaprojektowany przez Głównego Konstruktora marynarki brytyjskiej sir Edwarda Reeda w okresie, gdy koncepcja jednostek będących podstawą flot – dawnych okrętów liniowych, zmieniała się jednocześnie w wielu aspektach. Żagle ustępowały maszynom parowym, drewniane kadłuby były zastępowane przez żelazne, gładkolufowa artyleria wystrzeliwująca kuliste pociski była zastępowana przez gwintowane działa strzelające wydłużonymi pociskami, montowano grubsze i cięższe pancerze. Pojawiały się wreszcie głosy w kręgach morskich, by odejść od uzbrojenia umieszczonego na burtach na korzyść rozwiązania, w których działa umieszczone byłyby w wieżach. Dawało to przewagę nad poprzednio budowanymi pancernikami kazamatowymi, w postaci możliwości użycia całej artylerii w kierunku jednej z burt oraz uzyskania szerszego pola ostrzału. Na skutek takich zmian każdy okręt był kompromisem pomiędzy starą technologią i przyzwyczajeniami a nowościami – w tym także projekt "Monarch".

Po przyjęciu założenia, że główna artyleria okrętu powinna być umieszczona w wieżach, Admiralicja stwierdziła, że skoro okręt jest przeznaczony do służby zamorskiej, a silniki parowe nie oferują pełnej niezawodności, jednostka musi być wyposażona w pełne ożaglowanie i dziobówkę dla polepszenia dzielności morskiej, więc dla montowania wież pozostaje śródokręcie. Reed sprzeciwiał się temu pomysłowi, ponieważ ograniczał pole ostrzału wież działowych do niewielkiego kąta w kierunku prostopadłym do burt; został jednak przegłosowany. W 1869 napisał "żaden dobrze zaprojektowany okręt z wieżami artyleryjskimi nie został jeszcze zbudowany ani nawet nie położono jego stępki (...) środek górnego pokładu okrętu wyposażonego w pełne ożaglowanie nie jest odpowiednim miejscem dla dużych dział". Bezpośrednim konkurentem "Monarcha" był drugi brytyjski pancernik wieżowy tego okresu, HMS „Captain”, projektu Colesa, o niższych burtach, lecz jego projekt okazał się wadliwy. Dopiero w 1868 Reed przekonał Komitet Projektów (ang. Committee on Designs) do budowy okrętu wyposażonego w wieże na dziobie i rufie, bez dziobówki i rufówki oraz ożaglowania, by działa mogły strzelać w kierunku rufy, dziobu i na burty (pancerniki typu Devastation).

Okręt miał trzymasztowe ożaglowanie typu fregata, od 1872 zamienione na typu bark.

czytaj dalej: [2], [3]