HMS Queen Elizabeth - 1915 - Polski Serwis Naukowy

Zapoznaj się również z: Queen Elizabeth.

HMS "Queen Elizabeth" był okrętem głównym pancerników typu Queen Elizabeth - drednotów brytyjskich. Okręt został nazwany od Elżbiety I. Uczestniczył w obu wojnach światowych.

Historia okrętu

Pierwsza wojna światowa

Okręt został zwodowany 16 października 1913 w Portsmouth, Hampshire i wszedł do służby w styczniu 1915 podczas I wojny światowej.

Gdy stale był w fazie testów końcowych na Morzu Śródziemnym, "Queen Elizabeth" został wysłany w Dardanele, gdzie uczestniczył w alianckiej próbie wyeliminowania Imperium Ottomańskiego z wojny. Był tam jedynym nowoczesnym pancernikiem i wraz z krążownikami liniowymi i pancernikami - predrednotami ostrzeliwał cele tureckie. "Queen Elizabeth" był okrętem flagowym w czasie przygotowań do operacje morskiej w Cieśninie Dardanelskiej i prowadził pierwszą linie brytyjskich pancerników w decydującej bitwie 18 marca 1915. Podczas inwazji na Gallipoli 25 kwietnia pancernik był okrętem flagowym generała sir Iana Hamiltona, dowódcy Śródziemnomorskich Sił Ekspedycyjnych. Jednak po zatopieniu HMS "Goliath" przez turecki okręt torpedowy 12 maja, "Queen Elizabeth" został natychmiast wycofany na bezpieczniejszą pozycję.

Drednot (ang. Dreadnought) - określenie generacji pancerników (okrętów liniowych) budowanych od 1906 roku do 1922 roku. Nazwa pochodzi od nazwy brytyjskiego pancernika HMS "Dreadnought", który wszedł do służby w grudniu 1906 roku jako pierwszy okręt zbudowany według nowych koncepcji. W stosunku do wcześniejszych pancerników (zwanych przeddrednotami lub predrednotami), drednoty charakteryzowały się:

Żywa torpeda – pojazd podwodny z materiałem wybuchowym przeznaczona do ataków samobójczych (np. Kaiten) lub dywersyjnych. Większość pojazdów dawała przynajmniej teoretyczną szansę przeżycia, ale w praktyce załogi często ginęły albo dostawały się do niewoli.

Później dołączył do 5th Battle Squadron, dowodzonego przez admirała Hugh Evan-Thomasa. Jednostka składała się z wszystkich pancerników typu Queen Elizabeth i wchodziła w skład Grand Fleet bazującej w Scapa Flow. Jednak nie uczestniczył wraz ze swymi siostrzanymi okrętami w bitwie jutlandzkiej, ponieważ był wtedy w doku na przeglądzie.

Ocean Spokojny (Pacyfik), Ocean Wielki – największy, najgłębszy i najstarszy na świecie zbiornik wodny. Z powierzchnią równą 178,7 mln km² zajmuje jedną trzecią całej Ziemi. Największą rozciągłość południkową osiąga między Arktycznym Morzem Beringa a Morzem Rossa przy brzegach Antarktydy i wynosi ona aż 15500 km. Z kolei największą rozciągłość równoleżnikową osiąga między wybrzeżem Indonezji a Kolumbii i Peru i wynosi 19800 km czyli prawie połowę obwodu kuli ziemskiej i pięć razy więcej niż średnica Księżyca. Granicami oceanu są: Ameryki Północna i Południowa na wschodzie, Azja i Australia na zachodzie oraz lodu Arktyki i Antarktydy odpowiednio na północy i południu. Pojemność oceanu szacowana jest na 169,2 mln km³ co stanowi 46% ziemskich zasobów wód. Tradycyjnie dzieli się go wzdłuż równika na część północną i południową, ale wyjątkami są tutaj wyspy Gilberta i Galapagos w całości uznawane za Południowy Pacyfik. Na tym Oceanie znajduje się największa głębia Rów Mariański (głębokość: 10 911 m) oraz druga co do wielkości wyspa świata Nowa Gwinea. Średnia głębokość wynosi 4 280 m p.p.m.

Bitwa o Gallipoli - bitwa toczona od 25 kwietnia 1915 do 9 stycznia 1916, która w założeniu ententy miała być początkiem większej operacji mającej za zadanie zdobycie Stambułu i wyeliminowanie z wojny Imperium Osmańskiego. Operacja ta zakończyła się fiaskiem państw ententy. Łącznie straty obu stron wyniosły 131.000 zabitych i 262.000 rannych.

Dwudziestolecie międzywojenne

Pomiędzy wojnami pancernik był okrętem flagowym Brytyjskiej Floty Atlantyckiej w latach 1919-1924. Od 1924 był okrętem flagowym Brytyjskiej Floty Śródziemnomorskiej. Został mocno przebudowany, m.in. przebudowano wszystkie nadbudówki, usunięto działa kalibru 152 i zastąpiono działami kalibru 114 mm, oraz zwiększono liczbę mniejszych działek przeciwlotniczych. Otrzymał także katapultę do wystrzeliwania samolotu oraz pomieszczenie do przechowywania.

Pancerniki – klasa dużych, silnie opancerzonych i uzbrojonych pełnomorskich okrętów, stanowiących trzon największych flot wojennych od czasu powstania klasy pancerników w drugiej połowie XIX wieku, do okresu II wojny światowej. Przeznaczeniem pancerników było zapewnienie panowania na morzach poprzez wygrywanie bitew artyleryjskich i niszczenie wrogich jednostek nawodnych wszystkich klas. Pierwsze pancerniki pojawiły się w latach 60. XIX wieku i z miejsca zastąpiły drewniane okręty liniowe w roli najpotężniejszych jednostek floty, przejmując także ich nazwę w niektórych językach (zobacz niżej). Szczyt znaczenia pancerniki miały podczas wojny rosyjsko-japońskiej (1904-1905) i I wojny światowej, istotną rolę odgrywały także podczas II wojny światowej, aczkolwiek utraciły wtedy swój prymat na rzecz lotniskowców. Po tej wojnie klasa ta stopniowo zanikła, jedynie nieliczne pozostające w służbie okręty używane były w bardzo ograniczonym zakresie do lat 90. XX wieku. Polska nie posiadała w swojej marynarce okrętów tej klasy.

Krążownik liniowy - klasa dużych okrętów artyleryjskich, która wykształciła się w okresie poprzedzającym I wojnę światową jako połączenie cech krążowników (duża prędkość) i pancerników (wielkość i uzbrojenie). Krążowniki liniowe zaliczane były obok pancerników do okrętów liniowych. W dawnym polskim piśmiennictwie nazywano je też "krążownikami bojowymi".

Druga wojna światowa

Podczas II wojny światowej pancernik był częścią Brytyjskiej Floty Śródziemnomorskiej. Został zaminowany i zatopiony przez włoskich nurków podczas ataku żywych torped na port aleksandryjski 18 grudnia 1941. Osiadł na dnie w płytkiej wodzie, więc jego pokład był ponad powierzchnią. Co więcej, włoscy płetwonurkowie zostali ujęci, więc Brytyjczycy mogli przez pewien czas udawać, że uszkodzony okręt jest sprawny i ukryć osłabienie swoich sił w regionie. Pancernik został podniesiony i po prowizorycznej naprawie popłynął na remont do stoczni w Norfolk w Stanach Zjednoczonych. Później został wysłany na Pacyfik, gdzie służył od 1944, biorąc udział w rajdach na japońskie bazy w Indonezji. Niedługo po zakończeniu działań wojennych, w marcu 1948 roku został sprzedany na złom.

Bitwa jutlandzka, nazywana też w Niemczech "bitwą na Skagerraku" (Skaggerakschlacht), miała miejsce w dniach od 31 maja do 1 czerwca 1916 roku. Było to jedyne starcie okrętów liniowych podczas I wojny światowej, pomiędzy niemiecką flotą liniową Hochseeflotte i brytyjską Grand Fleet. Bitwa jutlandzka była próbą realizacji idei wielkiego rozstrzygającego starcia flot liniowych, mającego się zakończyć w założeniu zniszczeniem jednej floty. Starcie nie przyniosło jednak rozstrzygnięcia i obie strony ogłosiły zwycięstwo.

I wojna światowa – pomiędzy od czasu wojen napoleońskich na kontynencie europejskim zakończony klęską Państw Centralnych, likwidacją mocarstw Świętego Przymierza i powstaniem w Europie Środkowej i południowej licznych państw narodowych. Mimo ogromu strat i wstrząsu nimi wywołanego wojna ta nie rozwiązała większości konfliktów, co doprowadziło do wybuchu II wojny światowej 21 lat po jej zakończeniu.

Zobacz też

inne okręty noszące nazwę HMS "Queen Elizabeth".

Linki zewnętrzne

Strona dotycząca "Queen Elizabeth" na battleships-cruisers.co.uk. [dostęp 18 grudnia 2009].

Galeria fotograficzna Maritimequest dotycząca HMS "Queen Elizabeth". [dostęp 18 grudnia 2009].