HMS Royal Katherine - 1664 - Polski Serwis Naukowy

HMS Royal Katherine – angielski (następnie brytyjski) XVII-wieczny trzypokładowy okręt liniowy II rangi.

Historia

Po restauracji monarchii w Anglii w 1660 roku król Karol II zamówił dwa nowe okręty liniowe. Jednym z nich miał być "Royal Katherine" (nazwany tak na cześć małżonki króla, królowej Katarzyny) zaprojektowany i zbudowany przez królewskiego szkutnika Christophera Petta w stoczni w Woolwich nad Tamizą, drugim – "Royal Oak" zbudowany w Portsmouth pod kierunkiem Johna Tippettsa. Oba projekty powstały przy udziale matematyków z powołanego niedawno Londyńskiego Royal Society oraz zakładały budowę silnie uzbrojonych w 70-76 dział okrętów przy jednocześnie niewielkich wymiarach (zakładana długość stępki 118 stóp – 35,97 m) i ograniczonej wyporności. Pomimo zaangażowania do budowy cenionych szkutników i naukowców z Royal Society, oba projekty okazały się nieudane, okręty były niestabilne, dolny pokład działowy znajdował się niebezpiecznie blisko lustra wody (3 stopy – 91,4 cm). Duża liczba ciężkich dział z żeliwa (dopiero po przebudowie zastąpionych lżejszymi działami z brązu) została umieszczona na stosunkowo małym kadłubie kosztem pogorszenia zdolności żeglugowych i manewrowych. Wnioski z eksploatacji "Royal Katherine" zostały jednak uwzględnione podczas projektowania następnych okrętów liniowych. Koszty budowy okrętu wyniosły 14 804 ówczesnych funtów.

System klasyfikacji Royal Navy odnosił się do dawnych żaglowych okrętów wojennych, od momentu rozwoju taktyki liniowej dotyczył on przede wszystkim okrętów liniowych. Obejmował okręty, które grupowane były według jednolitych rang, mające (w zależności od okresu) podobne parametry (liczba dział, wielkość załogi, wyporność). Stosowany był od początku XVII wieku do połowy XVIII wieku, czyli do końca "epoki żagla".

Holenderska Kompania Wschodnioindyjska (Vereenigde Oostindische Compagnie lub VOC, w niderlandzkim, dosłownie "Zjednoczona Kompania Wschodnioindyjska"), powstała 20 marca 1602 r., na bazie uchwały parlamentu Republiki Zjednoczonych Prowincji (dzisiejsza Holandia), gwarantującej monopol na działalność kolonialną w Azji.

"Royal Katherine" wziął udział w drugiej wojnie morskiej przeciw Holandii, która wybuchła w 1665 roku. W bitwie morskiej pod Lowestoft okręt, wspólnie z "Royal Oak", stoczył zwycięską walkę z silnie uzbrojonym w 76 dział, holenderskim statkiem Kompanii Wschodnioindyjskiej "Oranje". W następnym roku "Royal Katherine", jako flagowy okręt eskadry "niebieskiej" pod dowództwem wiceadmirała Thomasa Teddemana, brał udział w bitwie czterodniowej, podczas której został poważnie uszkodzony i czasowo osiadł na mieliźnie, ale zdołał uniknąć losu zdobytego i spalonego przez Holendrów "Prince Royal". W niecałe dwa miesiące później okręt ponownie walczył, pod tym samym dowództwem, w bitwie pod North Foreland (eskadra "biała").

Okręt liniowy – nazwa historycznej najsilniejszej klasy okrętów artyleryjskich, wywodząca się od ich taktyki walki w szyku liniowym, w składzie floty liniowej.

Bitwa pod Malagą nazywana także bitwą pod Vélez-Málagą - największa bitwa morska w trakcie hiszpańskiej wojny sukcesyjnej, miała miejsce 24 sierpnia 1704 na południe od Malagi.

Rok później w 1667, podczas holenderskiego rajdu na Medway, aby zapobiec zdobyciu przez wroga, "Royal Katherine" został zatopiony przez własną załogę, uniknął jednak spalenia przez holenderskie brandery, gdyż Holendrzy zarządzili odwrót. W tym samym roku podniesiony i ponownie włączony do służby.

Żeliwo – stop odlewniczy żelaza z węglem, krzemem, manganem, fosforem, siarką i innymi składnikami, zawierający od 2 do 3,6% węgla w postaci cementytu lub grafitu. Występowanie konkretnej fazy węgla zależy od szybkości chłodzenia. Chłodzenie powolne sprzyja wydzielaniu się grafitu. Także i dodatki stopowe odgrywają tu pewną rolę. Krzem powoduje skłonność do wydzielania się grafitu, a mangan przeciwnie, stabilizuje cementyt. Żeliwo otrzymuje się przez przetapianie surówki z dodatkami złomu stalowego lub żeliwnego w piecach zwanych żeliwiakami. Tak powstały materiał stosuje się do wykonywania odlewów. Żeliwo charakteryzuje się niewielkim - 1,0 do 2,0% skurczem odlewniczym, łatwością wypełniania form, a po zastygnięciu obrabialnością. Wyroby odlewnicze po zastygnięciu, by usunąć ewentualne ostre krawędzie i pozostałości formy odlewniczej, poddaje się szlifowaniu. Odlew poddaje się także procesowi sezonowania, którego celem jest zmniejszenie wewnętrznych naprężeń, które mogą doprowadzić do odkształceń lub uszkodzeń wyrobu. Żeliwo dzięki wysokiej zawartości węgla posiada wysoką odporność na korozję.

Michiel Adriaenszoon de Ruyter (ur. 24 marca 1607, zm. 29 kwietnia 1676) był najsłynniejszym admirałem w historii Holandii, uważany za jednego z najznakomitszych morskich dowódców w dziejach świata. Walczył z Anglią w pierwszych trzech wojnach angielsko-holenderskich, odnosząc szereg wielkich zwycięstw.

"Royal Katherine" wziął również udział w kolejnej wojnie angielsko-holenderskiej. W 1672 roku wchodził w skład eskadry "czerwonej" stanowiącej centrum połączonej floty angielsko-francuskiej w nierozstrzygniętej bitwie pod Solebay. "Royal Katherine" został w niej ciężko uszkodzony w starciu z dowodzonym przez holenderskiego admirała Aerta van Nes'a "Eendracht". Dowódca "Royal Katherine" kapitan John Chichely nakazał opuścić banderę na znak poddania się i został wzięty do niewoli, ale jeszcze w trakcie trwania bitwy angielskie okręty odbiły "Royal Katherine" z rąk Holendrów. Rok później "Royal Katherine" brał udział, w składzie awangardy połączonej floty, w przegranej podwójnej bitwie pod Schooneveld oraz zakończonej takim samym rezultatem bitwie pod Texel jako okręt eskadry "czerwonej", w których to, flota holenderska pod dowództwem admirała Michiela de Ruytera, pokonała dwa razy flotę księcia Ruperta.

Na mapach: ) – skalisty półwysep na południowym wybrzeżu Półwyspu Iberyjskiego, u wyjścia Morza Śródziemnego na Ocean Atlantycki. Gibraltar stanowi terytorium zamorskie Wielkiej Brytanii.

Bitwa morska pod Minorką miała miejsce 20 maja 1756 roku. Bitwa pomiędzy eskadrami: francuską i brytyjską odbyła się wkrótce po tym, gdy Królestwo Wielkiej Brytanii ogłosiło wojnę przeciwko Domowi Burbońskiemu. Jej niesatysfakcjonujący (dla Brytyjczyków) rezultat stał się przyczyną późniejszego sądu wojennego nad admirałem Johnem Byngiem i jego egzekucji. Akcja Brytyjczyków miała na celu przerwanie francuskiego oblężenia brytyjskiego garnizonu Minorki. Bitwa była pierwszym starciem wojny siedmioletniej na jej europejskim teatrze.

"Royal Katherine" wziął następnie udział w wojnie przeciwko Francji, gdzie nastąpiło odwrócenie sojuszy i Anglicy walczyli u boku Holendrów z Francuzami. W 1690 roku miała miejsce zwycięska dla Francuzów bitwa pod Beachy Head, w której, pod dowództwem kapitana Matthew Aylmera, brał udział "Royal Katherine". W tym samym roku kapitan Aylmer na "Royal Katherine" był dowódcą floty wysłanej w celu eskorty konwoju płynącego ze Smyrny. W dwa lata później w decydującej bitwie morskiej pod La Houge połączone siły anglo-holenderskie pod dowództwem admirała Edwarda Russela pokonały Francuzów. "Royal Katherine" wchodził wówczas w skład eskadry "czerwonej", będącej centrum sojuszniczej floty.

Bitwa morska pod Schooneveld (nazywana bitwą podwójną; niekiedy spotkać można nazwę bitwa pod Schouneveld lub Schoneveld) miała miejsce 7 czerwca i 14 czerwca 1673 podczas III wojny angielsko-holenderskiej będącej częścią ogólnoeuropejskich zmagań w ramach wojny Francji z koalicją.

III wojna angielsko-holenderska (niderl. Derde Engelse oorlog) 1672-1674, stanowiła część ogólnoeuropejskich zmagań w ramach wojny Francji z koalicją (1672-1679).

W lutym 1699 roku "Royal Katherine" został skierowany do Portsmouth, gdzie pod kierunkiem szkutnika Thomasa Podda, został przebudowany według projektu Eliasa Waffe, na całkowicie nowy okręt liniowy II rangi. Powtórne wodowanie miało miejsce 23 lutego 1703 roku.

Następnie okręt brał udział w wojnie o sukcesję hiszpańską, w której Anglia i jej koalicjanci starali się nie dopuścić do nadmiernego wzrostu potęgi Francji. W 1704 roku "Royal Katherine" został flagowym okrętem admirała George'a Rooka. 1-3 sierpnia 1704 brał udział w zdobywaniu Gibraltaru, a następnie 24 sierpnia 1704 roku w bitwie morskiej pod Malagą. "Royal Katherine" jako okręt flagowy admirała Rooka wchodził w skład centrum połączonej floty angielsko-holenderskiej, która odniosła ważne strategicznie zwycięstwo nad flotą francusko-hiszpańską, pozwalając Anglikom zachować swoje panowanie nad zdobytym Gibraltarem, który w XVIII wieku stał się najważniejszą brytyjską bazą w południowej Europie.

Bitwa morska pod La Houge (zwana również bitwą pod Barfleur) miała miejsce między 27 maja a 3 czerwca 1692 (17 maja-23 maja według kalendarza juliańskiego) koło przylądka La Hague koło Barfleur na półwyspie Cotentin w Normandii. Była to decydująca bitwa morska w wojnie palatynackiej

HMS Prince Royal – angielski XVII-wieczny żaglowy okręt wojenny klasyfikowany jako Royal Ship, później przebudowany na okręt liniowy I rangi mający trzy pokłady działowe.

Od maja 1706 roku "Royal Katherine" znajdował się w rezerwie w Portsmouth. 18 grudnia 1706 roku okręt został przemianowany na Ramillies dla upamiętnienia zwycięstwa pod Ramillies odniesionego przez księcia Marlborough. Od sierpnia 1709 roku umieszczony w Porthsmouth.

W latach 1712-13 "Ramillies" przeszedł w Portsmouth generalny remont, którego koszt zamknął się kwotą 14 887 ówczesnych funtów.

Bitwa morska pod Beachy Head miała miejsce 10 lipca 1690 (30 czerwca według kalendarza juliańskiego) koło Beachy Head, przylądka w pobliżu Eastbourne, przy brzegu południowo-wschodniej Anglii podczas wojny palatynackiej.

Bitwa morska pod Lowestoft miała miejsce 13 czerwca 1665 podczas drugiej wojny angielsko-holenderskiej. Do dziś uznawana jest za największą klęskę poniesioną na morzu w historii Holandii.

W 1737 roku Admiralicja podjęła decyzję o powtórnej przebudowie okrętu. W sierpniu 1742 roku "Ramillies" został wycofany ze służby i przebudowany po raz drugi w stoczni w Portsmouth na podstawie wymagań standaryzacyjnych stworzonych przez Admiralicję (tzw. Establishment) z 1741 roku. Przebudowa trwała dość długo, okręt zwodowano ponownie dopiero 8 lutego 1749 roku, 6 lat po położeniu stępki, a jej koszt wyniósł 33 685 ówczesnych funtów.

Brązy – stopy miedzi z cyną lub innymi metalami i ewentualnie innymi pierwiastkami, w których zawartość miedzi zawiera się w granicach 80-90% wagowych. Wyjątkiem są stopy miedzi i cynku, które noszą nazwę mosiądzów. Składy brązów specyfikuje Polska Norma PN-xx/H-87050.

Wojna siedmioletnia (1756-1763) – wojna pomiędzy Wielką Brytanią, Prusami i Hanowerem a Francją, Austrią, Rosją, Szwecją i Saksonią. Była to pierwsza wojna o zasięgu światowym – walki toczyły się w Europie, Ameryce Północnej, Indiach i na wyspach karaibskich. W późniejszej fazie konfliktu do wojny przyłączyły się Hiszpania i Portugalia oraz starająca się początkowo zachować neutralność Holandia, której siły zostały zaatakowane w Indiach. W związku z tym wojna ta może być uznana za wojnę hegemoniczną.

W momencie wybuchu wojny siedmioletniej "Ramillies" wszedł w skład brytyjskiej eskadry pod dowództwem admirała Johna Bynga. Jako okręt flagowy brał udział 20 maja 1756 roku w bitwie pod Minorką. Nierozstrzygnięta taktycznie, bitwa była jednak strategicznym sukcesem Francuzów. Brytyjskie niepowodzenie doprowadziło do postawienia admirała Bynga przed sądem wojennym, który skazał go na śmierć.

W 1658 roku Oliver Cromwell, ojciec rewolucji angielskiej zmarł. Władzę przejął wówczas jego syn Richard Cromwell. Rządził on jednak nieudolnie i nie miał posłuchu w armii, co wykorzystali rojaliści.

HMS Royal Oak (ang: Królewski dąb) - angielski XVII-wieczny okręt liniowy II-rangi. Pierwszy z ośmiu okrętów Royal Navy, noszących tą nazwę do dzisiaj.

"Ramillies" zatonął w wyniku sztormu wraz z ok. 700 osobami na pokładzie w pobliżu Bolt Head (hrabstwo Devon) 15 lutego 1760. Z załogi uratowało się tylko 20 marynarzy i jeden aspirant (midshipman).

Bibliografia

Brian Lavery, Ships of the Line Volume I: Development of the Battlefleet 1650-1850, Naval Institute Press, Annapolis 1986

N.A.M. Rodger, The Command of the Ocean: A Naval History of Britain, 1649-1815, W. W. Norton & Company 2005

Rif Winfield, British Warships in the Age of Sail 1603 – 1714: Design Construction, Careers and Fates, Seaforth Publishing 2009

Rif Winfield, British Warships in the Age of Sail 1714 – 1792: Design Construction, Careers and Fates, Seaforth Publishing 2007

Frank Cox, The Great Ships: The Battle Fleet of King Charles II, Conway Maritime Press 1980