HMS Speedy - 1782 - Polski Serwis Naukowy

HMS Speedy – brytyjski slup wojenny, który wszedł do służby w 1782. Okręt zasłynął w 1801 zdobyciem większej i silniej uzbrojonej hiszpańskiej szebeki "El Gamo".

Historia

Stępkę pod budowę HMS "Speedy" położono w czerwcu 1781 w stoczni King w Dover. Wodowanie okrętu nastąpiło 29 czerwca 1782. Okręt zbudowano jako bryg, z silnie pochylonym dziobem i zaokrąglonymi obłami, w układzie gładkopokładowym. Małe rozmiary okrętu w połączeniu z dużą powierzchnią żagli i smukłą konstrukcją kadłuba sprawiały że mógł on osiągać znaczne prędkości. Okręt przewidziano głównie do wykonywania misji łącznikowych, patrolowych i eskortowych. Po wejściu do służby działał na wodach Morza Śródziemnego. Jesienią 1793 brał udział w blokadzie Genui, gdzie sprawdził się w trudnych warunkach pogodowych. Okrętem dowodził wtedy późniejszy Admirał Floty George Cockburn. W czerwcu 1794 "Speedy" został zdobyty przez francuską fregatę "Sérieuse". Został odbity przez brytyjską fregatę "Inconstant" w marcu 1795. W sierpniu 1795 okręt wszedł w skład eskadry dowodzonej przez Horatio Nelsona. 3 lutego rozpoczął nierozstrzygniętą dwudniową walkę z francuskim okrętem korsarskim "Papillon".

Slup (slup wojenny) (ang. Sloop-of-war) - klasa niewielkich okrętów, początkowo żaglowych, później o napędzie śrubowym, obecnie nieistniejąca. W okresie obu wojen światowych slupy stanowiły klasę okrętów eskortowych średniej wielkości. Nazwa tej klasy funkcjonowała głównie w krajach anglosaskich.

Thomas Cochrane, 10. earl Dundonald GCB (ur. 14 grudnia 1775 w Annsfield, zm. 31 października 1860 w Londynie) – brytyjski arystokrata, polityk i wojskowy, admirał Royal Navy, uczestnik wojen napoleońskich, po ich zakończeniu dowodził marynarkami Chile, Brazylii i Grecji w trakcie wojen o niepodległość tych krajów. W 1832 roku powrócił do Wielkiej Brytanii i Royal Navy, w której służył aż do śmierci.

W maju 1800 dowództwo nad okrętem przejął Thomas Cochrane. Działając przez rok w rejonie zachodniej części Morza Śródziemnego zdobył ponad 50 jednostek przeciwnika. 21 grudnia 1800 spotkał na morzu hiszpańską szebekę "El Gamo" uzbrojoną w ponad 30 dział, z załogą składającą się z ponad 300 marynarzy. "Speedy" został wcześniej przemalowany w sposób upodabniający go do duńskiego brygu regularnie pływającego w tej okolicy. Za sterem stał ubrany w duński uniform Duńczyk, wywieszono także duńską banderę. Gdy Hiszpanie chcieli skontrolować podejrzaną jednostkę, oznajmiono im, że na pokładzie panuje zaraza. "Speedy" uniknął kontroli i bezpiecznie odpłynął. Ponowne spotkanie obu okrętów nastąpiło 6 maja 1801. Brytyjski okręt dysponujący tylko 14 działami i 50 osobową załogą zdecydował się na atak i abordaż hiszpańskiego okrętu dysponującego ponad 30 działami i sześciokrotnie liczniejszą załogą. Doszło do zaciętej walki na pokładzie "El Gamo", w której uczestniczyła cała, oprócz lekarza okrętowego, załoga HMS "Speedy". W decydującym momencie starcia, Cochrane krzyknął po hiszpańsku w stronę swojego lekarza pokładowego, aby ten przysłał dodatkowych 50 żołnierzy. Polecił także swoim żołnierzom zdjąć z masztu atakowanego okrętu hiszpańską banderę. Po ponad godzinnej walce pozostało ok. 260 zdolnych do walki Hiszpanów, którzy przekonani, że ich dowódcy poddali się, a przeciwnik ma w odwodzie kolejnych 50 żołnierzy, złożyli broń.

Pryz (fr. prise - zdobycie) – w prawie morskim: zdobycz wojenna w postaci skonfiskowanej cywilnej jednostki pływającej pod banderą nieprzyjacielskiego państwa lub jednostki państwa neutralnego wiozącej niedozwolony ładunek (przemyt) do państwa będącego drugą stroną w konflikcie zbrojnym. Łupem jest również ładunek jednostki. W przypadku, gdy mienie (statek lub ładunek) nie jest własnością państwa, lecz prywatną, to po wojnie łup należy zwrócić właścicielowi lub zrównoważyć odszkodowaniem. W przypadku przemytu właściciel najczęściej traci nie tylko ładunek, ale i statek.

Abordaż (fr. abordage) – sposób walki morskiej polegający na zetknięciu się dwóch okrętów i prowadzeniu walki wręcz na ich pokładach w celu zdobycia wrogiego okrętu lub jego późniejszego zatopienia. Stosowany od początku żeglugi, był podstawowym sposobem walki morskiej w epoce okrętów żaglowych do XVII wieku i, mimo wzrostu znaczenia artylerii, pozostał jednym z podstawowych sposobów walki do początku XIX wieku. Abordaż zastąpił w tej roli taranowanie, dominujące w epoce okrętów wiosłowych w starożytności, stając się także podstawowym sposobem walki XV- i XVI-wiecznych galer wiosłowych.

4 lipca 1801 "Speedy" został dostrzeżony przez 3 francuskie okręty liniowe i fregatę. Po kilkugodzinnym pościgu Francuzom udało się dogonić i zająć bez walki brytyjską jednostkę. Jako francuski pryz został nazwany "Saint Pierre", a następnie przekazany w darze marynarce Państwa Kościelnego pod nazwą "San Pietro". W tej marynarce zakończył służbę i został rozebrany w 1807 roku.

Horatio Nelson (ur. 29 września 1758 w miejscowości Burnham Thorpe w hrabstwie Norfolk, zm. 21 października 1805, na pokładzie HMS Victory, koło przylądka Trafalgar) – admirał angielski, wicehrabia, książę Brontu. Najsłynniejszy admirał w historii floty brytyjskiej, który dwukrotnie pokonał flotę Francji.

Szebeka — statek żaglowo-wiosłowy o 2-3 masztach z ożaglowaniem łacińskim. Pierwsze szebeki posiadały od 30 do 40 par wioseł, jednak później ich liczbę zmniejszono do ok. 9. Popularny okręt w basenie Morza Śródziemnego od XVII do XIX wieku. Duża zwrotność, szybkość i wyposażenie w ok. 28 dział, a także niezależność od wiatru wpłynęła na dużą popularność tych okrętów wśród piratów i korsarzy. Ze względu na niewielką ładowność szebeki działały zwykle w niewielkiej odległości od lądu.

Opis

HMS "Speedy" był dwumasztowym slupem wojennym z ożaglowaniem brygu o konstrukcji drewnianej. Kadłub o konstrukcji gładkopokładowej, całe uzbrojenie przenosił na jednym odkrytym pokładzie. Dzięki takiemu rozwiązaniu okręt charakteryzował się większą prędkością i lepszą statecznością, co pozwalało na skuteczniejsze użycie artylerii w różnych warunkach pogodowych.

Bryg – historyczna klasa okrętów żaglowych, używanych w XVII-XIX wieku. Okręt ten, znacznie mniejszy od liniowców czy fregat, używany był zarówno do ochrony portów i wybrzeży jak i do służby rozpoznawczej i walki na pełnym morzu, także jako okręt eskortowy statków handlowych. Stał się popularnym okrętem bojowym korsarzy na Karaibach. Brygi miały wyporność od 75 do 150 łasztów, długość kadłuba wynosiła najczęściej 33 metry, a szerokość 10 metrów. Zanurzenie okrętu - 5 metrów. Cała artyleria znajdowała się na górnym pokładzie - na ogół 16 do 24 dział. Załoga liczyła średnio 150 ludzi.

Morze Śródziemne – morze międzykontynentalne leżące pomiędzy Europą, Afryką i Azją, o powierzchni około 2,5 mln km². Zasolenie wód Morza Śródziemnego wynosi 38-39 ‰.

Bibliografia

Krzysztof Gerlach. HMS "Speedy" - waleczne maleństwo. „Morze, Statki i Okręty”. Maj-czerwiec 1999. nr 3. S. 55 - 58, 69 - 71.

Linki zewnętrzne

grafika HMS Speedy atakujący hiszpański okręt Gamo (ang.)