HMS Warspite - 1915 - Polski Serwis Naukowy

HMS Warspite – brytyjski pancernik, drugi z pięciu okrętów typu Queen Elizabeth, służący w Royal Navy w okresie I i II wojny światowej. Zwodowany w listopadzie 1913 roku, do linii wszedł w marcu 1915 roku, już podczas trwania I wojny światowej. Zaprojektowany jako szybki, silnie uzbrojony i opancerzony okręt liniowy, stworzył wraz z siostrzanymi jednostkami jednolity związek taktyczny. Wziął udział w największym starciu morskim tej wojny: bitwie jutlandzkiej, odnosząc podczas niej dość poważne uszkodzenia. Był również obecny podczas internowania Hochseeflotte w listopadzie 1918 roku.

Operacja Baytown - odbyła się 3 września 1943 roku. Polegała na lądowaniu XIII. Korpusu Armijnego z 8 armii brytyjskiej w Kalabrii w rejonie miasta Reggio di Calabria.
Stępka – główny wzdłużny element konstrukcyjny szkieletu statku wodnego. Stępka występuje w postaci belkowej i płaskiej. Na stępce opierają się wręgi, a na żaglowcach w nadstępkach także pionowe maszty.

W dwudziestoleciu międzywojennym służył na Atlantyku i Morzu Śródziemnym. W latach 30. przeszedł gruntowną modernizację, która zdecydowanie poprawiła charakterystyki bojowe okrętu. Po wybuchu II wojny światowej wszedł w skład Home Fleet, przyczyniając się walnie do zwycięstwa w drugiej bitwie pod Narwikiem w kwietniu 1940 roku. Wkrótce został przeniesiony na Morze Śródziemne, gdzie odznaczył się w bitwach z włoską Regia Marina, przede wszystkim koło przylądka Stilo i koło przylądka Matapan. W drugiej połowie 1941 roku przeszedł modernizację w Stanach Zjednoczonych. Rok 1942 i część następnego spędził w służbie na Oceanie Indyjskim, by powrócić na Morze Śródziemne przed inwazją na Sycylię. We wrześniu 1943 roku przyjmował na Malcie poddające się włoskie okręty oraz wspierał desant pod Salerno, gdzie odniósł poważne uszkodzenia po eksplozji niemieckiej bomby kierowanej. Podczas operacji Overlord osłaniał ogniem artyleryjskim lądujące oddziały. Ostatni raz uczestniczył w akcji bojowej w listopadzie 1944 roku.

Atak na Pearl Harbor - japoński nalot w dniu 7 grudnia 1941 roku na amerykańską bazę marynarki wojennej w Pearl Harbor. Atak ten jest uważany za moment rozpoczęcia wojny na Pacyfiku [6].
Walki o Guadalcanal – walki trwające od 7 sierpnia 1942 do 8 lutego 1943, które były początkiem amerykańskiej kontrofensywy lądowej w trwającej od ośmiu miesięcy wojnie z Japonią. Operacja lądowania na wyspie Guadalcanal w archipelagu Wysp Salomona była też pierwszym amerykańskim desantem w obliczu nieprzyjaciela i to przeprowadzonym od razu z powodzeniem. Jednocześnie trwały walki lotnictwa bombowego i myśliwskiego z wykorzystaniem bazy w Rabaul (Japończycy) oraz z wykorzystaniem baz na Nowej Kaledonii, lotniskowców Floty Pacyfiku i lotniska Hendersona na Guadalcanalu (Amerykanie). Ponadto miały miejsce liczne bitwy morskie na okolicznych wodach, co znacznie uszczupliło potencjał wojenny Japonii.

Przesunięty do rezerwy, po zakończeniu wojny został sprzedany na złom. Podczas holowania do stoczni rozbiórkowej wszedł na mieliznę i ostatecznie został rozebrany na miejscu, w latach 1950−1956. Podczas swej długiej służby stał się jednym z najbardziej znanych okrętów Royal Navy, zyskując przydomek "Starej Damy" (The Grand Old Lady).

Kalabria (wł. Calabria) to region administracyjny w południowych Włoszech o powierzchni 15 080 km² i 2,05 milionach mieszkańców, ze stolicą w Catanzaro (102,5 tys. mieszkańców). Gęstość zaludnienia 142 osób na km².
Andrew Browne Cunningham (ur. 7 stycznia 1883 w Dublinie, zm. 12 czerwca 1963 w Londynie) – brytyjski admirał, podczas II wojny światowej w latach 1939-1942 dowódca Floty Śródziemnomorskiej, w latach 1943-1946 Pierwszy Lord Morski.

Budowa i początki służby

Stępkę pod przyszły HMS "Warspite" położono w HM Dockyard w Devonport 31 października 1912 roku, wodowanie odbyło się 26 listopada 1913 roku. Matką chrzestną okrętu została żona Austena Chamberlaina, zaś nazwę nadano po raz ósmy w historii Royal Navy. Będący promotorem budowy typu Queen Elizabeth ówczesny Pierwszy Lord Admiralicji, Winston Churchill, proponował początkowo nazwę "Richard I", ale wobec oporu w Admiralicji musiał ustąpić. Herbem pancernika była złota sylwetka XVII-wiecznej armaty na zielonym polu, wokół którego umieszczony był wieniec z dewizą: Belli dura despicio ("Gardzę trudami wojny").

Wielka Brytania (), Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej (ang. United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland) – unitarne państwo wyspiarskie położone w Europie Zachodniej. W skład Wielkiej Brytanii wchodzą: Anglia, Walia i Szkocja położone na wyspie Wielka Brytania, Irlandia Północna leżąca w północnej części wyspy Irlandia. Guernsey, Jersey i Wyspa Man, posiadają odrębny status dependencji Korony brytyjskiej i nie wchodzą w skład Zjednoczonego Królestwa.
U-64 – niemiecki okręt podwodny (U-Boot) typu IX B z okresu II wojny światowej. Okręt został zamówiony przez Kriegsmarine 16 lipca 1937 roku, w ramach niemieckiego planu rozbudowy floty znanego jako plan Z. Stępkę jednostki położono w stoczni AG Weser w Bremie 15 grudnia 1938. Zwodowano go 20 września a wcielono do służby 16 grudnia 1939 roku, pierwszym dowódcą został Kapitänleutnant Georg-Wilhelm Schulz.

8 marca 1915 roku pierwszym dowódcą "Warspite" mianowano komandora Edwarda Montgomery'ego Phillpottsa. Pancernik opuścił stocznię 22 marca, zaś próby morskie oraz próbne strzelania przeprowadzono 8 i 11 kwietnia tegoż roku. Koszt budowy okrętu, sfinansowanego z programu rozbudowy floty na rok 1912, wyniósł 2 524 148 funtów, co stanowiło równowartość 18 559 kg czystego złota. 13 kwietnia 1915 roku "Warspite" dołączył do Grand Fleet w Scapa Flow. Początkowo wcielono go do 2. Eskadry Pancerników (ang. 2nd Battle Squadron).

Sycylia (wł. Sicilia) – największa wyspa na Morzu Śródziemnym (25 710 km²), leżąca na południowy zachód od Półwyspu Apenińskiego, od którego oddziela ją wąska Cieśnina Mesyńska. Wyspę zamieszkuje około 5 milionów mieszkańców.
Krążownik przeciwlotniczy – historyczna klasa dużych okrętów artyleryjskich, podklasa krążowników lekkich, których przeznaczeniem była ochrona zespołów okrętów przed atakami lotnictwa.

16 (według innych źródeł 17) września 1915 roku "Warspite" wszedł na mieliznę, uszkadzając dno. Po zakończeniu remontu, w listopadzie dołączył ponownie do Grand Fleet, tym razem w składzie nowo formowanej 5. Eskadry Pancerników (ang. 5th Battle Squadron), która została utworzona wyłącznie z jednostek typu Queen Elizabeth. 3 grudnia "Warspite" miał kolejny wypadek – podczas ćwiczeń uderzył w rufę siostrzanego okrętu "Barham", co spowodowało nieznaczne uszkodzenia. Remont, przeprowadzony w macierzystej stoczni w Devonport, trwał do 21 grudnia 1915 roku.

Reflektor - zwierciadło optyczne wklęsłe, służące do ograniczenia padającej na nie wiązki energii o charakterze falowym (np. promieniowanie elektromagnetyczne, fala akustyczna) do wiązki równoległej lub wąskiego kąta bryłowego. Służy do zwiększenia gęstości energii danej fali. Lustro to działa jak soczewka skupiająca. Reflektor służy do ułatwienia obserwacji danego zjawiska falowego, lub wysłania fal w określonym kierunku.
Jerzy V, Jerzy Fryderyk Ernest Albert Windsor, do 1917 von Sachsen-Coburg-Gotha (ur. 3 czerwca 1865 - zm. 20 stycznia 1936) król Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii (od 1927 r. "Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej") i cesarz Indii od 6 maja 1910. Pierwszy monarcha o nazwisku Windsor. W czasie I wojny światowej zmienił nazwisko na Windsor, gdyż dotychczasowe o niemieckim pochodzeniu źle się w Anglii kojarzyło. Za jego rządów, w 1922 r., Imperium Brytyjskie osiągnęło rozmiar 36,6 milionów km², stając się największym państwem w historii ludzkości.

Opis konstrukcji

Planik pancerników typu Queen Elizabeth według Brassey's Naval Annual 1923

Osobny artykuł: Pancerniki typu Queen Elizabeth.

W chwili wejścia do służby HMS "Warspite" miał kadłub o długości całkowitej 194,9 m (182,9 m między pionami) i szerokości maksymalnej 27,6 m. Wyporność konstrukcyjna wynosiła według projektu 27 500 ton angielskich (ts), zaś faktyczna pełna 33 410 ts. Przy pełnym obciążeniu okręt zanurzał się maksymalnie na 10,97 m. Pokład dziobowy, najwyższy, rozciągał się na około 73% długości okrętu, do barbety wieży "X" (trzeciej licząc od dziobu). Grodzie wodoszczelne, zapewniające zapas pływalności w przypadku uszkodzenia kadłuba, sięgały do poziomu pokładu głównego, zaś dno podwójne obejmowało niemal całą długość pancernika.

Desant na Krecie (Operacja Merkury, niem. Unternehmen Merkur) – największa operacja powietrznodesantowa wojsk niemieckich podczas II wojny światowej. Miała na celu zniszczenie sił brytyjskich oraz zajęcie strategicznie ważnej – ze względu na swe centralne położenie we wschodnim basenie Morza Śródziemnego – Krety.
Bitwa koło przylądka Matapan – bitwa morska stoczona w czasie II wojny światowej w dniach 27-29 marca 1941, u brzegów Grecji, niedaleko od przylądka Matapan, pomiędzy marynarką aliancką a włoską. Zespół okrętów marynarki brytyjskiej Royal Navy i australijskiej Royal Australian Navy pod dowództwem admirała Andrew Cunninghama zadał poważne straty włoskiej Regia Marina, dowodzonej przez admirała Angelo Iachino.

Napęd okrętu stanowiły dwa zespoły turbin parowych Parsonsa, wyprodukowanych przez zakłady Hawthorn Leslie & Co. w Hebburn, rozmieszczonych w trzech równoległych pomieszczeniach maszynowni, o łącznej projektowanej mocy maksymalnej 75 000 shp, mającej zapewnić prędkość maksymalną 25 węzłów (bez przeciążenia 56 000 shp i 23 węzły). Każdy zespół składał się z dwóch turbin wysokiego i dwóch niskiego ciśnienia oraz zintegrowanych z turbinami niskociśnieniowymi turbin krążowniczych i biegu wstecznego. Turbiny wysokiego ciśnienia umieszczone były w skrajnych przedziałach maszynowni i poruszały bezpośrednio, bez pośrednictwa przekładni, zewnętrzne wały napędowe, zaś turbiny niskiego ciśnienia zabudowano we wspólnym centralnym przedziale i napędzały one, również bezpośrednio, dwa wały wewnętrzne. Parę do turbin dostarczały 24 kotły wodnorurkowe typu Yarrow z rurkami o dużym przekroju, umieszczone po sześć w czterech oddzielnych przedziałach kotłowni, o ciśnieniu roboczym 16,5 at (12,3 at na turbinach). Wszystkie kotły opalane były paliwem płynnym, którego projektowany maksymalny zapas wynosił 3400 ton, co miało zapewnić zasięg 8600 mil morskich przy prędkości ekonomicznej 12,5 węzła (według innych źródeł 4500 mil morskich przy 10 węzłach). Pancernik posiadał dwa równoległe stery, usytuowane za wewnętrznymi wałami napędowymi. Podczas próby prędkości przeprowadzonej 11 kwietnia 1915 roku osiągnięto 24,1 węzła przy mocy na wałach 56 580 shp i 274 obrotach śrub na minutę oraz 24,65 węzła z przeciążeniem do 75 510 shp.

Wał – część maszyny, najczęściej w kształcie walca, obracająca się wokół własnej osi wraz z zamocowanymi na niej elementami, służąca do przenoszenia momentu obrotowego. Na wale mogą być osadzone: koła zębate, piasty, tarcze hamulcowe itp.
Operacja Avalanche (ang.: lawina) to nazwa rozpoczętego 9 września 1943 lądowania aliantów na południe od Neapolu, w okolicach miasta Salerno w czasie kampanii włoskiej. Wraz z lądowaniami sił brytyjskich w południowych Włoszech (operacje Slapstick i Baytown), operacja miała na celu szybkie zajęcie terytorium Włoch, po rozejmie między siłami Włoch i Aliantów zawartym 3 września i ogłoszonym 8 września. Pomimo braku oporu od strony włoskiej, lądowania napotkały silny opór wojsk niemieckich. Intensywne niemieckie kontrataki przez parę dni groziły nawet zniszczeniem sił alianckich na przyczółkach, zadając ciężkie straty lądującym oddziałom. Natarcia niemieckie zostały jednak odparte, głównie dzięki skutecznemu wsparciu artylerii okrętowej. 17 września Niemcy wycofali się na wcześniej przygotowane linie obronne na drodze do Rzymu.

Główne uzbrojenie pancernika składało się z ośmiu dział Mk I kal. 381 mm (15 cali), o długości lufy wynoszącej 42 kalibry, zastosowanych po raz pierwszy właśnie na pancernikach typu Queen Elizabeth. Były one umieszczone w czterech podwójnych wieżach artyleryjskich Mk I, zamontowanych po dwie na dziobie i rufie, w superpozycjach. Pierwotny system kierowania ogniem składał się z dalmierza o bazie 15 stóp, zainstalowanego w obrotowym stanowisku pod opancerzoną kopuła na dachu wieży dowodzenia, z którego dane były przekazywane do kalkulatora artyleryjskiego Dreyera w głównym stanowisku kierowania ogniem na platformie szczytowej przedniego masztu. Każda z wież artyleryjskich również została wyposażona w 15-stopowy dalmierz dla samodzielnego prowadzenia ognia, zaś rezerwowe stanowisko kierowania ogniem umieszczono w wieży "B" (drugiej licząc od dziobu). Artylerię średniego kalibru stanowiło 12 dział BL Mk XII kal. 152 mm (6 cali) o długości lufy 45 kalibrów, umieszczonych na podstawach Mk IX w opancerzonych kazamatach na obydwu burtach na pokładzie głównym. W chwili wejścia do służby "Warspite" nie posiadał systemu kierowania ogniem artylerii średniej. Pierwotne uzbrojenie przeciwlotnicze składało się z dwóch dział QF HA Mk I kal. 76 mm, umieszczonych na pokładzie dziobówki pomiędzy kominami. Ponadto pancernik dysponował czterema stałymi podwodnymi wyrzutniami torpedowymi kal. 533 mm, zabudowanymi prostopadle do osi podłużnej okrętu w dwóch przedziałach przed pierwszą i za ostatnią wieżą artylerii głównej, z łącznym zapasem 20 torped, oraz pięcioma karabinami maszynowymi systemu Maxima.

Admiralicja (ang. Admiralty) - nazwa kierownictwa brytyjskiej Królewskiej Marynarki Wojennej (Royal Navy). Kiedyś była samodzielnym ciałem, obecnie Admiralicja (Admiralty Board - Rada Admiralicji) jest oddziałem Ministerstwa Obrony Wielkiej Brytanii nadzorującym sprawy Marynarki Królewskiej.
Cieśnina Kaletańska (fr. Pas de Calais, ang. Strait of Dover) - cieśnina stanowiąca najwęższą część Kanału La Manche, położona we wschodniej jego części, w miejscu gdzie łączy się z wodami Morza Północnego. Jej szerokość, wynosząca 33,3 km, stanowi najkrótszą odległość między Francją a Wielką Brytanią. Po obu jej stronach znajdują się dwa znane miasta: Calais we Francji i Dover w Anglii.

Podstawowym elementem ochrony pancernej okrętu były burtowe pasy pancerne, wykonane z płyt ze stali utwardzanej powierzchniowo (Non Cemented) o maksymalnej grubości 330 mm i łącznej masie 1909 ts. Wieże artylerii głównej miały pancerz o grubości 330 mm od czoła, 279 mm na bokach i 108 mm od góry. Ich barbety miały maksymalną grubość 254 mm, zaś grodzie komór amunicyjnych 51 mm i były dodatkowo osłaniane od dołu przez zbiorniki wodoszczelne ponad podwójnym dnem. Wieża dowodzenia miała pancerz o maksymalnej grubości 279 mm. Wewnętrzne grodzie pancerne były wykonane z płyt o grubości od 102 do 152 mm, a wzdłużne grodzie przeciwtorpedowe 51 mm. Opancerzenie poziome, wykonane ze stali o podwyższonej wytrzymałości na rozciąganie (High Tensile), składało się z kilku kolejnych poziomów: na pokładzie dziobowym nad kazamatami artylerii średniej (25,4 mm), pokładzie górnym pomiędzy barbetami skrajnych wież artyleryjskich (od 32 do 51 mm), pokładzie głównym w przedniej i rufowej części kadłuba (32 mm), pokładzie średnim nad komorami amunicyjnymi i przedziałami urządzeń napędowych (25,4 mm) oraz pokładzie dolnym na całej długości okrętu (w zależności od miejsca od 25,4 do 76 mm).

Bitwy morskie pod Narwikiem – starcia między flotą niemiecką a aliancką (norweską i brytyjską) podczas niemieckiej inwazji na Norwegię w kwietniu 1940 roku, w czasie II wojny światowej, toczone w porcie w Narwiku i na wodach okolicznych fiordów. Zapoczątkowało je przewiezienie niemieckiego desantu do Narwiku na pokładach 10 niszczycieli oraz pokonanie przez nie obrony norweskich okrętów i wysadzenie desantu 9 kwietnia. 10 kwietnia doszło do pierwszej bitwy pod Narwikiem, z brytyjskimi niszczycielami, w której obie strony poniosły straty. Ostatecznie niemieckie okręty, zablokowane w fiordzie, zostały zniszczone przez brytyjską flotę w drugiej bitwie pod Narwikiem 13 kwietnia, w której po stronie brytyjskiej wziął udział pancernik HMS "Warspite". Dało to aliantom panowanie na wodach wokół Narwiku, ułatwiając zdobycie tego miasta przez wojska lądowe w bitwie o Narwik, co jednak w ogólnym rozrachunku pozostało bez wpływu na losy kampanii norweskiej.
Okręt liniowy – nazwa historycznej najsilniejszej klasy okrętów artyleryjskich, wywodząca się od ich taktyki walki w szyku liniowym, w składzie floty liniowej.

Projektowana załoga wynosiła 951 oficerów, podoficerów i marynarzy i zmieniała się wielokrotnie podczas długiej służby pancernika.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)