|
|
|
Polski Serwis Naukowy - OnLine od 1999 roku
 RSS
Dodaj do:
Warto przeczytać: Paul Ehrlich (ur. 14 marca 1854 w Strzelinie, zm. 20 sierpnia 1915 w Bad Homburg) – niemiecki chemik i bakteriolog. Wynalazca salwarsanu – pierwszego w miarę skutecznego lekarstwa przeciwko kile stoso... Amerykański germanista prof. David E. Wellbery otrzymał 3 sierpnia w Warszawie Nagrodę Niemieckiej Centrali Wymiany Akademickiej (Deutscher Akademischer Austauschdienst - DAAD) im. Jakuba i Wilhelma Grimmów. Uroczystość odbyła się na Uniwersytecie ... Instytut Globalizacji, mając na uwadze dobro najmłodszych i ich rodzin, apeluje do
Prezydenta Rzeczpospolitej Lecha Kaczyńskiego, do zawetowania reformy
Ministerstwa Edukacji Narodowej, zmuszającej rodziców do posyłania do szk... Znaleziona w Kolumbii duża rodzina, której członkowie mają skłonność do choroby Alzheimera i bardzo wcześniej wykazują jej objawy weźmie udział w badaniach nad nowymi lekami - informuje serwis "BBC News/Latin America & Caribbean".Terminalne stadium ... Zaangażowanie rodziny w proces leczenia osób cierpiących na psychozy, takie jak schizofrenia czy choroba afektywna dwubiegunowa, jest jednym z warunków skuteczności terapii - uważają lekarze i krewni pacjentów z tymi schorzeniami. Przekonywali o tym we wtorek ...
Ostatnio na Forum:
Dyskusje
8
odp.
4
odp. Reklama:
 HadrozauryCzy wiesz że...? Era mezozoiczna, mezozoik – era która rozpoczęła się od wielkiego wymierania pod koniec permu, a skończyła zagładą wielkich gadów, pod koniec kredy (patrz tabelka), znanego jako wymieranie kredowe. Era mezozoiczna trwała dwa razy krócej niż paleozoiczna, bo tylko 170 milionów lat. Dzieli się ją na trzy okresy: trias, jurę i kredę. Kręgowce (Vertebrata, od łac. vertebra – kręg) – najliczniejszy podtyp strunowców (Chordata), mocno zróżnicowany morfologicznie; obejmujący kręgouste, ryby, płazy, gady, ptaki i ssaki. Dotychczas opisano około 58000 gatunków kręgowców[2], co stanowi około 5% opisanych gatunków zwierząt. Wielkość współcześnie żyjących kręgowców waha się od 7.9 mm u gatunku karpia - Paedocypris progenetica[3] do płetwala błękitnego[4], którego długość dochodzi do 33.9 m[5]. Zaurolof (Saurolophus, "jaszczurzy grzebień") − rodzaj dużego dinozaura kaczodziobego żyjącego około 70 milionów lat temu (kreda późna) w Ameryce Północnej (dzisiejsza Kanada) oraz Azji (Mongolia), jeden z kilku rodzajów dinozaurów znanych z różnych kontynentów. Cechował się spiczastym grzebieniem sterczącym z góry i tyłu głowy. Zwierzę żywiło się roślinami, poruszało się na dwóch lub czterech kończynach. Hadrozaury (Hadrosauridae) – rodzina ornitopodów z grupy hadrozauroidów (Hadrosauroidea), znana też jako „dinozaury kaczodziobe”. Hadrozaury są najlepiej poznaną grupą dinozaurów. Ich skamieniałości są często znajdowane i obejmują pozostałości osobników we wszystkich stadiach rozwoju – od niewyklutych z jaj piskląt po dorosłe zwierzęta. Hadrozaury były najbardziej zróżnicowaną i najliczniejszą grupą dużych kręgowców żyjących w późnej kredzie na terenach Laurazji. Był to też ostatni duży klad ornitopodów, który wyewoluował w mezozoiku. Filogeneza (gr. φυλη – gatunek, ród i γενεσις – pochodzenie) – droga rozwoju rodowego, pochodzenie i zmiany ewolucyjne grupy organizmów, zwykle gatunków. Termin wprowadzony w 1866 roku przez Ernsta Haeckla w Generelle Morphologie der Organismen.
John „Jack” R. Horner (ur. 15 czerwca 1946 w Shelby w stanie Montana w Stanach Zjednoczonych) – amerykański paleontolog zajmujący się głównie dinozaurami, specjalizujący się w dinozaurach kaczodziobych, ich jajach, rozwoju osobniczym, zachowaniach rodzicielskich oraz histologii i ewolucji. John Horner studiował na Uniwersytecie Stanu Montana w Missouli (University of Montana), a obecnie jest kustoszem w Muzeum Gór Skalistych w Bozeman (Museum of the Rockies). Hadrozaury były dużymi zwierzętami – mierzyły przeważnie od 7 do 12 metrów, a przeciętny osobnik dorosły ważył około trzech ton. Jedną z ich cech charakterystycznych była znacząca liczba zębów tworzących baterie zębowe. Cecha ta została użyta już przez Edwarda Drinkera Cope'a, który wykorzystał ją do zdefiniowania Hadrosauridae w 1869. Najbardziej charakterystyczną cechą morfologiczną hadrozaurów jest budowa czaszki – grupa to obejmowała zarówno formy o płaskich głowach, jak i grzebieniaste. Charles Mortram Sternberg (1885 – 1981), amerykański paleontolog i kolekcjoner skamieniałości, który wsławił się odkryciem i opisaniem skamieniałości z rodzajów: Brachylophosaurus, Edmontonia, Parksosaurus i Pachyrhinosaurus. Był synem innego znanego poszukiwacza skamieniałości Charlesa Hazeliusa Strenberga.
Paul Sereno (ur. 11 października 1957 w Aurorze w stanie Illinois w Stanach Zjednoczonych) – amerykański paleontolog, wykładowca w University of Chicago, współpracownik National Geographic. Jego specjalnością są dinozaury – odkrył i opisał wiele nowych rodzajów, m.in.: afrowenatora, deltadroma, jobarię, suchomima i eoraptora – jednego z dwóch najwcześniejszych znanych dinozaurów. Podczas wykopalisk prowadzonych w północnej Afryce, m.in. w Nigrze, odnalazł niemal kompletny szkielet sarkozucha i pierwszą dobrze zachowaną czaszkę karcharodontozaura, na podstawie której opisał nowy gatunek – Carcharodontosaurus iguidensis. 14 sierpnia 2008 ogłoszono, że w październiku 2000 Sereno odnalazł na Saharze duże cmentarzysko, które wraz z archeologami badał przez osiem lat. Prowadził również prace w Ameryce Południowej. Pierwszym naukowcem badającym hadrozaury był Joseph Leidy, który w drugiej połowie lat 50. XIX wieku opisał gatunki: Trachodon mirabilis, Thespesius occidentalis i Hadrosaurus foulkii. Zajmowali się nimi również inni paleontolodzy: Cope i Othniel Charles Marsh, Lawrence Lambe, Barnum Brown, William Parks, Charles Hazelius i Charles Mortram Sternbergowie. Pierwszą znaczącą syntezę anatomii i filogenezy hadrozaurów przeprowadzili Lull i Wright w 1942 roku. Joseph Leidy (ur. 9 września 1823 w Filadelfii, zm. 30 kwietnia 1891 w Filadelfii) – amerykański paleontolog, anatom, parazytolog, geolog i botanik. Nazywany „ojcem amerykańskiej paleontologii kręgowców”.
Loforoton (Lophorhothon atopus) – Lophorhothon to mały i słabo znany hadrozauryn znaleziony na terenie Stanów Zjednoczonych w latach 40. XX wieku. Nazwa oznacza "grzebieniasty nos" (z greckiego lophos – "grzebień i rhothon" – "nos"). To pierwszy dinozaur odkryty w stanie Alabama, w wiosce Dallas niedaleko miasta Selma. Pozostałości przypisywane temu rodzajowi znaleziono także w formacji Black Creek w Karolinie Północnej. FilogenezaJack Horner zasugerował w 1990 roku możliwy difiletyzm Hadrosauridae – lambeozaury miałyby pochodzić od ornitopodów podobnych do uranozaura, a hadrozaury płaskogłowe – od przypominających iguanodona. Wszystkie późniejsze analizy kladystyczne – w tym również Hornera z 1992 – potwierdzają jednak monofiletyzm tego taksonu. Pierwsza definicja Hadrosauridae jako nazwy kladu została przedstawiona w 1993 roku przez Davida Weishampela i współpracowników. Wedle niej Hadrosauridae to klad obejmujący wszystkich potomków ostatniego wspólnego przodka telmatozaura i parazaurolofa. Catherine Forster (1997) przedstawiła definicję Hadrosauridae jako nazwy mniej obszernego kladu, obejmującego Hadrosaurinae, Lambeosaurinae i wszystkich potomków ich ostatniego wspólnego przodka – w tym przypadku Telmatosaurus nie należałby do hadrozaurów, lecz szerszej grupy hadrozauroidów. Horner, Weishampel i Forster w 2004 roku przedstawili jednak definicję zbieżną z tą Weishampela i współpracowników z 1993 roku – Hadrosauridae sensu Forster, 1997 odpowiada w niej Euhadrosauria sensu Weishampel et al., 1993. Telmatosaurus jest według niej bazalnym hadrozaurem będącym grupą siostrzaną Euhadrosauria. Trachodon (Trachodon ) to niepewny rodzaj ornitopoda, którego nazwa oznacza ,,prymitywny ząb". Opisany na podstawie zębów znalezionych w formacji Judith River (Montana, USA). Pochodzą one z mastrychtu (późna kreda). Trachodon ma zawiłą taksonomię i obecnie jest uważany za rodzaj wątpliwy . Materiał kopalny składa się z zębów, które w rzeczywistości należą do ceratopsa (zęby tych dinozaurów mają charakterystyczny podwójny korzeń) i hadrozaura. Joseph Leidy po zauważeniu tej różnicy zasugerował, że do trachodona należą tylko te zęby, które obecnie są uznawane za zęby ceratopsa. Tymczasem zęby należące do hadrozaura mogą pochodzić od przedstawiciela rodziny Lambeosauridea .
Klad bazalny – w filogenetyce jest to najwcześniejsza gałąź ewolucyjna większego kladu, stanowiąca grupę zewnętrzną pozostałych przedstawicieli kladu. Paul Sereno w 1998 zdefiniował Hadrosauridae jako klad obejmujący wszystkich potomków ostatniego wspólnego przodka zaurolofa i parazaurolofa – taka grupa obejmowałaby identyczne taksony co Hadrosauridae sensu Forster, 1997. Prieto-Márquez (2010) podał dwie definicje Hadrosauridae; wg pierwszej Hadrosauridae to klad obejmujący ostatniego wspólnego przodka Hadrosaurus foulkii, Edmontosaurus regalis, Saurolophus osborni i Lambeosaurus lambei oraz wszystkich jego potomków, wg drugiej - klad obejmujący ostatniego wspólnego przodka H. foulkii i Parasaurolophus walkeri oraz wszystkich jego potomków. Wg przeprowadzonej przez autora analizy kladystycznej gatunki Claosaurus agilis, Lophorhothon atopus i Telmatosaurus transsylvanicus mogą być bazalnymi przedstawicielami rodziny pozostającymi w nierozwikłanej politomii z H. foulkii oraz z kladem obejmującym wszystkich pozostałych przedstawicieli rodziny (Saurolophidae, tj. kladem obejmujący ostatniego wspólnego przodka Saurolophus osborni i Lambeosaurus lambei oraz wszystkich jego potomków), lub też być taksonami blisko spokrewnionymi z Hadrosauridae ale nie należącymi do rodziny. Z analizy tej wynika także, że Hadrosaurus nie tworzy jednej podrodziny z takimi rodzajami jak Edmontosaurus czy Saurolophus, lecz jest jednym z najbardziej bazalnych lub najbardziej bazalnym przedstawicielem Hadrosauridae; tym samym nie należy on do Saurolophidae, który to klad nie jest młodszym synonimem Hadrosauridae. Saurolophidae sensu Prieto-Márquez, 2010 obejmowałyby te same taksony, co Hadrosauridae sensu Sereno, 1998; stosowanie definicji Sereno w wypadku potwierdzenia się wynikającej z analizy Prieto-Márqueza pozycji filogenetycznej H. foulkii doprowadziłoby do sytuacji, w której Hadrosaurus nie należałby do Hadrosauridae. Parazaurolof (Parasaurolophus) – duży dinozaur ptasiomiedniczny z rodziny hadrozaurów (Hadrosauridae), charakteryzujący się długim wyrostkiem na głowie.
Grupa siostrzana (ang. sister–group) – w systematyce kladystycznej grupa organizmów powstała z jednej linii ewolucyjnej (grupy macierzystej) po jej rozszczepieniu. Dwie grupy siostrzane wraz ze swym wspólnym przodkiem stanowią grupę monofiletyczną. Gatunki należące do grupy siostrzanej charakteryzują się pewnymi specyficznymi, wspólnymi cechami (synapomorfiami), które nie występują jednak w grupie macierzystej (są ewolucyjnie nowe). Kladogram Hadrosauridae za: Horner, Weishampel & Forster, 2004 Drzewo ścisłej zgodności wygenerowane na podstawie 160 najbardziej oszczędnych drzew, uzyskane po usunięciu z macierzy danych gatunków Claosaurus agilis, Barsboldia sicinskii i Nipponosaurus sachalinensis, za Prieto-Márquezem (2010) Przypisy
Kreda – ostatni okres ery mezozoicznej, trwający około 80 milionów lat (od 145,5 ± 4,0 do 65,5 ± 0,3 mln lat temu). Kreda dzieli się na dwie epoki: wczesną kredę i późną kredę.
Iguanodon (Iguana + odon = legwan + ząb, czyli ząb legwana) – rodzaj dużego roślinożernego dinozaura ptasiomiednicznego z grupy ornitopodów. Żył na terenie współczesnej Europy.
Czy wiesz że...? beta David B. Weishampel (ur. 16 listopada 1952) – amerykański paleontolog specjalizujący się w dinozaurach. Jego badania koncentrują się głównie na ich klasyfikacji, późnokredowych dinozaurach z terenów współczesnej Europy, budowie szczęk i roślinożerności oraz kladystyce i biologii ewolucyjnej. W roku 1975 uzyskał tytuł Bachelor of Science w The Ohio State University, w 1975 Master of Science w University of Toronto, a w 1981 Doctor of Philosophy w University of Pennsylvania. W 1981 pracował w Rutgers University at Camden, w latach 1981–82 w University of Pennsylvania, 1983–85 w Florida International University, a od 1985 w Johns Hopkins University, gdzie od 1996 pełni funkcję profesora. W 1995 był konsultantem Michaela Crichtona przy tworzeniu powieści Zaginiony świat. Jest autorem licznych publikacji naukowych i książek – obok Petera Dodsona i Halszki Osmólskiej był redaktorem pierwszego i drugiego wydania The Dinosauria. Opisał naukowo kilka taksonów, m.in. dinozaury: Orodromeus (wraz z Jackiem Hornerem), Iguanodon lakotaensis (z Bjorkiem; obecnie Dakotadon lakotaensis) oraz pterozaura Bakonydraco (z Ösi i Jianu).
Barsboldia (Barsboldia sicinskii) – roślinożerny dinozaur z rodziny hadrozaurów (Hadrosauridae); nazwa została nadana na cześć mongolskiego paleontologa Rinchena Barsbolda.
Dinozaury (Dinosauria – z gr. δεινός deinos – straszny, potężny + σαῦρος sauros – jaszczur) – grupa archozaurów (gadów naczelnych), które zdominowały ziemskie ekosystemy na ponad 160 mln lat, pojawiając się w środkowym triasie. Pod koniec okresu kredy, około 65 mln lat temu, katastrofalne wymieranie skończyło ich dominację na lądzie na wszystkich kontynentach. Jedna grupa dinozaurów przeżyła do dnia dzisiejszego: większość taksonomów uważa, że współczesne ptaki są dinozaurami z grupy teropodów. Dinosauria obejmuje dwa rzędy: Saurischia (gadziomiedniczne) oraz Ornithischia (ptasiomiedniczne).
Takson – jednostka taksonomiczna zdefiniowana przez taksonomów w systematyce organizmów jako grupa organizmów (populacja lub grupa populacji) zwykle uznawanych za filogenetycznie spokrewnione, wyróżniających się konkretną cechą różniącą je od innych jednostek taksonomicznych. Takson obejmuje wszystkie zawarte w nim taksony niższego poziomu. Kryterium pokrewieństwa stosowane jest w systemach filogenetycznych, mimo że taksonem w zasadzie może być dowolna grupa organizmów.
Kladystyka, systematyka filogenetyczna – metoda klasyfikacji grupująca obiekty w zhierarchizowane jednostki, spośród których mniej obszerne należą do obszerniejszych. Kladystykę można wykorzystać do uporządkowania jakichkolwiek danych porównawczych – stosowana jest najpowszechniej w .
Politomia – w filogenetyce termin określający sytuację, w której z jednego węzła na kladogramie wychodzą co najmniej trzy linie ewolucyjne, stanowiące grupy siostrzane. Węzeł z którego wychodzą jedynie dwaj bezpośredni potomkowie jest określany jako dychotomia, czyli politomia rozwikłana. Kladogram składający się wyłącznie z dychotomii nazywany jest w pełni rozwikłanym, zaś obejmujący zarówno dychotomie, jak i politomie – częściowo rozwikłanym. Politomie mogą reprezentować dwa różne przypadki – w pierwszym, sytuacja w której z jednego przodka w wyniku kladogenezy ewoluuje bezpośrednio co najmniej kilka linii ewolucyjnych, nazywana jest „twardą politomią”. W drugim przypadku osoba przedstawiająca politomię na kladogramie nie stwierdza, że wszystkie grupy siostrzane są potomkami jednego przodka, jednak pozostaje niejasne, która hipoteza ich filogenezy jest najlepsza – taki węzeł określa się terminem „miękkiej politomii”. Obecnie jest to częściej spotykane znaczenie politomii. Badanie różnic pomiędzy tymi dwoma alternatywnymi punktami widzenia jest bardzo trudne, gdyż w analizie filogenetycznej „miękkie politomie” nie wykazują żadnych cech zdecydowanie odróżniających je od „twardych politomii”.
Hadrozaur (Hadrosaurus) to niepewny rodzaj ornitopoda, który występował w Ameryce Północnej w późnej kredzie ok. 80 mln lat temu. Nazwa tego dinozaura pochodzi z greckich słów hadros - ,,ciężki" i sauros - ,,jaszczur" i oznacza tyle co ,,ciężki jaszczur". Hadrozaur był pierwszym dinozaurem, którego szczątki odkryto w Ameryce Północnej, a od 1991 r. stał się oficjalnym dinozaurem stanu New Yersey. Powyższa treść oraz zamieszczone w niej powiązane definicje/pojęcia - udostępniane są na licencji Creative Commons: uznanie autorstwa, na tych samych warunkach, z możliwością obowiązywania dodatkowych ograniczeń.
Zobacz szczegółowe informacje o warunkach korzystania
Wszystkie hasła znajdujące się w naszym mirrorze Wikipedii mają znaczenie informacyjne i edukacyjne. Nie mogą być traktowane jako porady. |
