Cesarz Hajle Selasje I w 1934

Hajle Selassie w 1942

Haile Selassie I (odrębna pisownia: Hajle Selasje I; geez ኃይለ፡ ሥላሴ , "Potęga Trojcy") (ur. 23 lipca 1892, zm. 27 sierpnia 1975) – ostatni cesarz Etiopii (1930–1936 i 1941–1974). Oficjalnie używał imienia etiopskiego ግርማዊ፡ ቀዳማዊ፡ አፄ፡ ኃይለ፡ ሥላሴ፡ ሞዓ፡ አንበሳ፡ ዘእምነገደ፡ ይሁዳ፡ ንጉሠ፡ ነገሥት፡ ዘኢትዮጵያ፡ ሰዩመ፡ እግዚአብሔር; girmāwī ḳadāmāwī 'aṣē ḫāylē śillāsē, mō'ā 'anbassā za'imnaggada yīhūda nigūsa nagast za'ītyōṗṗyā, siyūma 'igzī'a'bihēr, co oznacza Zwycięski Lew Plemienia Judy, Wybraniec Boży, Król królów Etiopii.

Jest także znany jako symbol religijny ruchu Rastafari, którzy uważają na podstawie Kebra Nagast, że jest ostatnim z biblijnych Mesjaszów oraz wcielonym Bogiem, zwanym przez rasta Jah, który przyszedł, aby zakończyć wojny na Ziemi i zaprowadzić tysiącletnie królestwo pokoju, lub po prostu bosko namaszczonym królem. Haile Selassie znaczy Potęga Trójcy. Cesarz był znany także pod przedkoronacyjnym imieniem jako ras Tafari Makonnen.

Kawaler Orderu Orła Białego w 1930 i Człowiek Roku 1935 według magazynu "Time".

Życiorys

Od dzieciństwa do objęcia władzy

Selassie urodził się we wsi Ejersa Goro jako Tafari Makonnen z ojca Ras Makonnena, gubernatora prowincji Harar i matki Jeszi Ymmebiet Ali.

We wrześniu 1916 Etiopski Sejm Szlachecki na wniosek Ortodoksyjnego Kościoła Etiopskiego zdetronizował cesarza Ijasu V, gdyż był on podejrzewany o sekretną konwersję na islam. Na jego miejsce została wybrana córka wcześniejszego cesarza Menelika II o imieniu Zauditu, a jej kuzyn, przyszły cesarz Haile Selassie został namaszczony na przyszłego następcę tronu i uzyskał tytuł Ras Tafari, co znaczy "książę straszliwy". W 1911 poślubił Menen Asfau, wnuczkę króla Mikaela Uello. Miał z nią sześcioro dzieci – 3 synów i 3 córki.

Koronacja

W latach 1916-1930 Ras Tafari sprawował faktyczną władzę w imieniu swojej kuzynki, najpierw jako regent, a później jako król, zaś po jej śmierci w 1930 został ukoronowany na cesarza. Jego pełen tytuł brzmiał: "Cesarz Haile Selassie I, Zwycięski Lew Plemienia Judy, Wybraniec Boży, Król Królów Etiopii": Guärmawi Qädamawi Haylä Sellassé, negusä nägäst zä'Ityopya, moa anbessa zä'emnägädä yehuda, seyum Egziabhér (po amharsku).

Modernizacja Etiopii

W dniu objęcia przez niego władzy Etiopia była skostniałą monarchią absolutną, całkowicie odciętą od świata zewnętrznego. Wcześniejsze ostrożne reformy cesarza Menelika II zostały zaprzepaszczone przez jego następcę.

Haile Selassie kontynuował ostrożne reformy modernizacyjne Menelika. W 1923 Etiopia została włączona do Ligi Narodów. Haile Selassie zakazał niewolnictwa, zaś w 1931 ogłosił pierwszą w historii Etiopii konstytucję, przekształcając kraj w monarchię konstytucyjną. W praktyce konstytucja ta dawała cesarzowi niemal absolutną władzę.

Okres 1935-1941

W 1935 faszystowskie Włochy napadły Etiopię i okupowały ją aż do 1941. Haile Selassie uciekł do Wielkiej Brytanii, gdzie powołał rząd na uchodźstwie oraz zorganizował Fundację Obrony Etiopii. Na całym świecie była wówczas znana fotografia niskiego cesarza w pelerynie i z parasolem w ręku, który niestrudzenie wędrował po stolicach europejskich walcząc o niepodległość ojczyzny.

Po odzyskaniu niepodległości Etiopii w 1941, na skutek wyparcia wojsk włoskich przez Brytyjczyków i sprzymierzonych z nimi oddziałów etiopskich, Haile Selassie powrócił na tron.

Lata 50.

W 1955 ogłosił nową konstytucję Etiopii, według której nadal posiadał władzę absolutną, ale zmienił strukturę parlamentu, zwiększając nieco jego kompetencje i reprezentatywność.

Pucz w 1960

 Osobny artykuł: Pucz wojskowy w Etiopii w 1960.

Po próbie puczu w 1960 zaczął się okres bardziej konserwatywnego sprawowania władzy. Część uprawnień konstytucyjnych z 1955 została cofnięta, a kraj zaczął być z powrotem rządzony metodami półdyktatorskimi.

Haile Selassie związał się od tego czasu na stałe z Zachodem i odciął od wszelkich związków z radykalnymi ruchami rewolucyjnymi sterowanymi przez ZSRR, które powstawały w tym czasie licznie w wielu ościennych państwach afrykańskich.

W 1963 w stolicy Etiopii, Addis Abebie, odbyła się konferencja założycielska Organizacji Jedności Afrykańskiej. Jednym z jej głównych inicjatorów był Haile Selassie, który przewodniczył konferencji, a następnie został wybrany na pierwszego przewodniczącego OJA.

Odbył kilkadziesiąt oficjalnych wizyt zagranicznych, podczas których towarzyszyła mu ogromna świta składająca się z kilkuset dworzan. W 1963 roku wziął udział w pogrzebie prezydenta USA Johna F. Kennedy'ego, a w 1970 w pogrzebie byłego prezydenta Francji gen. Ch. de Gaulle'a. W 1966 złożył wizytę oficjalną w Polsce, podczas której podejmowany był przez przewodniczącego Rady Państwa PRL Edwarda Ochaba. W 1971 reprezentował Etiopię na obchodach 2500-lecia Cesarstwa Perskiego, które były jednym z największych w historii zgromadzeń koronowanych głów i przywódców z całego świata.

Jego nowa, absolutystyczna polityka, połączona z gigantycznymi wydatkami na rozbudowane do absurdu ceremoniały dworskie, doprowadziła w końcu do ruiny ekonomicznej Etiopii. Na fali ostrego niezadowolenia społecznego Mengystu Hajle Marjam, popierany przez komunistów przeprowadził w 1974 udany pucz wojskowy, który definitywnie odebrał cesarzowi władzę. Formalnie monarchię zniesiono w 1975 (puczyści ogłosili "królem" syna Haile Selassie, ten jednak nie przyjął wówczas tego tytułu).

Śmierć cesarza

Według komunikatów prasowych nowego rządu wojskowego Haile Selassie zmarł 27 sierpnia 1975 w więzieniu na skutek nieudanej operacji prostaty. Jednakże wielu historyków na podstawie zeznań naocznych świadków twierdzi, że został on zamordowany w kilka dni po zamachu (jedna z wersji mówi o uduszeniu poduszką), a jego zwłoki zakopano w podziemiach nowego pałacu prezydenckiego. Z kolei Ryszard Kapuściński w swojej książce Cesarz podaje, że monarcha miał żyć jeszcze w lutym 1975, przebywając w areszcie domowym w starym pałacu cesarza Menelika.

5 listopada 2000 zwłoki należące prawdopodobnie do Haile Selassie zostały ekshumowane z podziemi pałacu prezydenckiego i ponownie uroczyście pochowane według obrządku Etiopskiego Kościoła Ortodoksyjnego.

czytaj dalej: [2], [3]