Hala - botanika - Polski Serwis Naukowy

Wysokogórskie hale na Ciemniaku w Tatrach

Pojęcie hali ma dwa znaczenia:

Botanika

Hala w rozumieniu botanicznym to zbiorowisko trawiaste charakterystyczne dla obszaru Alp i gór Europy Środkowej. Występowanie hal związane jest z piętrowym układem roślinności. W Tatrach hale występują w piętrze halnym, powyżej piętra kosówki (ok. 1800-2300 m n.p.m.). Ich roślinność stanowią charakterystyczne gatunki wysokogórskich traw, turzyc, roślin poduszkowych i rozetkowych, krzewinek (m.in. dębik ośmiopłatkowy, wierzba zielna), mchów i in. Na podłożu granitowym dominuje zespół situ skuciny i boimki dwurzędowej.

Europa Środkowa – region położony pomiędzy różnie definiowanymi Europą Zachodnią i Europą Wschodnią. Europa Północna, Południowa i Południowo-Wschodnia również wpływają na zakres tego pojęcia, w zależności od ujęcia ich granic. Termin zaczął być znów używany po upadku żelaznej kurtyny, dzielącej "Europę Środkową" na dwie części. Pojęcie rozumiane jest różnie w zależności od okresu historycznego.

Piarg – rodzaj rumowiska skalnego; nagromadzenie u podnóża stoku ostrokrawędzistych okruchów skalnych, które odpadły od stromego zbocza górskiego, głównie w wyniku procesów wietrzenia fizycznego. Piargi często występują w postaci stożka piargowego u wylotów żlebu.

Pasterstwo w Tatrach

Osobny artykuł: Hale tatrzańskie.

Hala w rozumieniu pasterskim w Tatrach oznaczała cały, położony w górach obszar nadający się do wypasu i należący do jednego właściciela, lub grupy właścicieli, często też od niego brała swoją nazwę, np. Hala Goryczkowa, Hala Gąsienicowa. Oprócz właściwego piętra halnego powyżej kosodrzewiny hala obejmowała także polany, płaśnie, równie, upłazy, piarżyska, obszary zarośnięte kosodrzewiną, a nawet las znajdujący się na jej obszarze. Tak rozumiane hale sięgały od regla dolnego po szczyty gór. Np. Hala Upłaz ciągnęła się od wysokości nieco ponad 1000 m n.p.m. aż po szczyt Ciemniaka.

Sit skucina (Juncus trifidus) – gatunek rośliny należący do rodziny sitowatych. Występuje w stanie dzikim w Europie. Roślina wysokogórska, w Polsce głównie w Tatrach, Sudetach i na Babiej Górze.

Hala Upłaz – dawna hala pasterska w Tatrach Zachodnich, położona na północnym grzbiecie Ciemniaka, oddzielającym Dolinę Kościeliską od Doliny Miętusiej. Większa część tego grzbietu zbudowana jest ze skał wapiennych, tylko górna część przykryta jest granitowymi skałami. Do terenu hali należała Polana Upłaz, Wyżnia Upłaziańska Rówień, Rówień nad Piecem, Gładkie Upłaziańskie, Upłaziańska Kopa, Źródliska, Wolarnia. Do tej hali należały również szczyty Krzesanicy i Małołączniaka wraz z wiszącymi dolinkami: Litworową i Mułową. Na Wyżniej Upłaziańskiej Równi znajduje się charakterystyczna wapienna Skała Piec, gdzie często odpoczywają turyści. Powyżej zarośla kosówki, a dalej aż pod szczyty Ciemniaka ciągną się trawiaste obszary hali. Rosną na nich m.in. takie tatrzańskie gatunki roślin, jak: lepnica bezłodygowa, omieg kozłowiec, pierwiosnka maleńka i inne.

Bibliografia

Zofia Radwańska-Paryska, Witold Henryk Paryski: Wielka encyklopedia tatrzańska. Poronin: Wyd. Górskie, 2004. ISBN 83-7104-009-1.
Władysław Szafer: Tatrzański Park Narodowy. Zakład Ochrony Przyrody PAN, 1962.

Zobacz też

połonina

łąka

pastwisko.