Hala Targowa przy ul. Piaskowej we Wrocławiu

Hala Targowa we Wrocławiu (właśc. Hala Targowa nr I - niem. Markthalle Nummer 1) - zbudowana wg projektu Richarda Plüddemanna i Heinricha Küsteraw latach 1906-08. Mieści się przy ul. Piaskowej (Sandstraße), u zbiegu z pl. Nankiera (Ritterplatz) i ul. św. Ducha (Heiligegeiststraße), w bezpośredniej bliskości wyspy Piasek, mostu Piaskowego i najstarszych dzielnic miasta. Hala stanowi cenny zabytek sztuki inżynierskiej.

II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).

Most Piaskowy we Wrocławiu, przerzucony nad południową odnogą Odry stanowi początkowy fragment trasy prowadzącej ze średniowiecznego miasta na północ. Jest to element najstarszej wrocławskiej przeprawy przez Odrę, której odcinek północny stanowią mosty Młyńskie. Most jest stosunkowo wąski, na niespełna sześcioipółmetrowej jezdni poprowadzone są dwa przeciwległe pasy ruch kołowego oraz dwukierunkowa linia tramwajowa. Chodniki umieszczone są po zewnętrznej stronie dźwigarów mostu.

Halę Targową nr 1 wzniesiono dla uporządkowania handlu w centrum miasta, który odbywał się wcześniej m.in. na Nowym Targu. Prawie identyczna Hala Targowa nr 2 tych samych projektantów powstała w tym samym czasie przy ul. Kolejowej, lecz po poważnym uszkodzeniu w 1945 została wyburzona w 1973.

Hala Stulecia, Hala Ludowa (niem. Jahrhunderthalle, ang. Centennial Hall) – hala widowiskowo-sportowa położona w Parku Szczytnickim we Wrocławiu. Wzniesiona w latach 1911–1913 według projektu Maxa Berga, w stylu wczesnomodernistycznym.

Modernizm - ogólne określenie prądów w architekturze światowej rozwijających się w latach ok. 1918-1975, zakładających całkowite odejście nie tylko od stylów historycznych, ale również od wszelkiej stylizacji. Architektura modernistyczna opierała się w założeniu na nowej metodzie twórczej, wywodzącej formę, funkcję i konstrukcję budynku niemal wyłącznie z istniejących uwarunkowań materialnych.

Miejsce wybudowania Hali przed wyburzeniem Arsenału Piaskowego (po lewej)
widok od północy:
z lewej Heiligegeiststraße, z prawej Sandstraße

Przedtem na miejscu Hali nr 1 znajdował się czternastowieczny dwór biskupów lubuskich, który na początku XVI wieku przebudowano na Arsenał Piaskowy. Działkę arsenału, należącą od roku 1511 do miasta, w 1889 powiększono dokonując zakupu sąsiednich domów z zamysłem wzniesienia hali targowej. Wielokrotnie przekładaną decyzję o ważnej dla miasta inwestycji ostatecznie podjęto 19 lutego 1901 i przystąpiono do prac projektowych.

Jan Witold Harasimowicz (ur. 2 sierpnia 1950 r. we Wrocławiu) – polski historyk sztuki i kultury, specjalizujący się w historii sztuki nowożytnej, sztuce renesansu i manieryzmu; nauczyciel akademicki, związany z uczelniami we Wrocławiu i Toruniu.

Wyspa Piasek we Wrocławiu - jedna z odrzańskich wysp w obrębie historycznego starego miasta oraz Śródmiejskiego Węzła Wodnego – Górnego. Z lewym brzegiem Odry i Starym Miastem połączona jest Mostem Piaskowym, z Ostrowem Tumskim - Mostem Tumskim, a z prawym brzegiem i z Wyspą Młyńską - Mostami Młyńskimi. Oprócz tego z Wyspy Piasek na Wyspę Słodową biegnie przez Kładkę Piaskową trakt spacerowy. Południowo-zachodni skrawek wyspy, odcięty od niej kanałem ze Śluzą Piaskową, nosi nazwę Wyspy Daliowej.

1 października 1905 rozpoczęto rozbiórkę arsenału i sąsiednich domów. Później wmurowano w północną elewację Hali znalezione w czasie prac ziemnych kamienne kule armatnie na pamiątkę po poprzednim przeznaczeniu tego miejsca. Jesienią 1906 rozpoczęto budowę hali o żelbetowej konstrukcji piwnicy i pierwotnie planowanej stalowych wiązarach dachowych. Roboty budowlane przy fundamentach i poziomie piwnic wykonywała początkowo firma Theodor Hülssner z Lipska. W związku z propozycją firm budujących obie powstające hale oraz porównaniu kosztów zdecydowano się na przeprojektowanie konstrukcji z użyciem żelbetu zamiast stali. Ponownie rozpisany przetarg wygrała firma Lolat-Eisenbeton z Wrocławia. 5 października 1908 przekazano halę do użytku.

Richard Adolf Odo Plüddemann (ur. 30 września 1846 w Gąskach /dawniej Funkenhagen/ na Pomorzu, zm. 1 lutego 1910 we Wrocławiu) – niemiecki architekt i projektant, radca budowlany we Wrocławiu.

Język niemiecki – język z grupy zachodniej rodziny języków germańskich. W rzeczywistości stanowi on grupę kilku języków zachodniogermańskich, które często są określane jako języki niemieckie; standardowy język niemiecki (Standard Hochdeutsch) oparty jest na Biblii Marcina Lutra, która z kolei opiera się na języku mówionym w Górnej Saksonii i Turyngii.

Z trzech stron Hala przylega do ulic, jedynie od południa przybudowana jest do sąsiednich budynków, powstałych częściowo jako zaplecze administracyjne Hali. Elewacja północna zaakcentowana jest dwiema wieżami, nawiązującymi do dawnej funkcji obronnej tego miejsca, przy czym wyższa wieża północno-zachodnia mieściła kiedyś zegar (dziś nieczynny). Wnętrze rozwiązane jest osiowo i ma układ bazylikowy z główną nawą na kierunku wschód-zachód, obustronnie niższymi nakrytymi dachem płaskim nawami bocznymi oraz trzema nawami poprzecznymi - dwiemia od północy i jedną dłuższą od południa. W nawach bocznych na poziomie piętra znajduje się galeria obiegająca nawę główną. Zaprojektowane przez Heinricha Küstera przekrycie Hali, wsparte w głównej nawie na żelbetowych łukach parabolicznych o rozstawie podpór 20,65 m i wysokości przekraczającej 17 m stanowi pionierskie w skali światowej osiągnięcie inżynierskie. Podziemia hali mieszczą piwnice wysokości do 3,7 metra. Zewnętrzna szata budynku z ceglanego muru z oszczędnie stosowanym detalem kamiennym, inspirowana giełdą w Amsterdamie Berlagego, posiada cechy nawiązującego do średniowiecza nurtu historyzmu, podczas gdy wnętrze jest już całkowicie modernistyczne.

Parabola to krzywa stożkowa utworzona przez przecięcie powierzchni stożkowej (której kierującą jest okrąg) płaszczyzną równoległą do tworzącej tej powierzchni.

Wrocław (, niem. Breslau ?/i, dialekt śląski Brassel, czes. Vratislav lub Vroclav, węg. Boroszló) – historyczna stolica Śląska, miasto na prawach powiatu (wrocławski powiat grodzki), stolica województwa dolnośląskiego, oraz siedziba władz wrocławskiego powiatu ziemskiego grupującego 9 okolicznych gmin.

Budynek nie był poważnie zniszczony przez działania wojenne w 1945 i praktycznie zaraz po wojnie wykorzystywany był zgodnie z przeznaczeniem. Gruntowny remont przeszedł w latach 1980-83 i od tego czasu należy do największych miejsc targowych w całym mieście.

Bibliografia

Arkadiusz Dobrzyniecki, Hala Targowa, ul. Piaskowa 16 (w:) Jan Harasimowicz (red.), Atlas architektury Wrocławia. Tom I. Budowle sakralne, Świeckie budowle publiczne, Wrocław, Wydawnictwo Dolnośląskie, 1997 ISBN 83-7023-592-1, str. 52, 57, 77-79, 210-213

Agnieszka Gryglewska, Architektura Wrocławia XIX-XX wieku w twórczości Richarda Plüddemanna, Wrocław, Oficyna Wydawnicza PWr, 1999, ISBN 83-7085-386-2, str. 199-200

Agnieszka Gryglewska, Wrocławskie hale targowe. 1908-2008, Wrocław, Muzeum Architektury we Wrocławiu, 2008, ISBN 978-83-89262-49-3

Przypisy

↑ Dobrzyniecki podaje błędnie imiona Küstera jako Friedrich August. Heinrich Küster (1870-1956) pracował we Wrocławiu w latach 1905-1908.
Później ta sama firma była generalnym wykonawcą Hali Stulecia, obecnie Ludowej.

Linki zewnętrzne

Panorama Hali Targowej na Spacerem.pl

Hala Targowa przy ul. Piaskowej we Wrocławiu – strona w serwisie ArchINFORM (ang. • niem.)

Zdjęcia Hali Targowej