Halicz - miasto - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy ukraińskiego miasta. Zapoznaj się również z: inne znaczenia tego słowa.

Na mapach: 49°07′30.09″N 24°43′46.85″E / 49.125025, 24.7296806

Halicz (ukr. Галич, łac. Halicia gr.Halia Ὑλαίη) – miasto w zachodniej części Ukrainy.

Halicz znajduje się w obwodzie iwanofrankowskim, nad Dniestrem. Liczy 6,4 tys. mieszkańców (2004), dokładne dane o liczbie mieszkańców nie są znane ze względu na b. wysoki odsetek emigracji zarobkowej. Przemysł spożywczy, drzewny i materiałów budowlanych.

Bolesław I Chrobry (Wielki) (ur. 967 w Poznaniu, zm. 17 czerwca 1025) – książę Polski od 992 roku, pierwszy koronowany władca Polski (od 1025 roku) z dynastii Piastów, w latach 1003-1004 był także księciem Czech jako Bolesław IV.
Ruś Halicko-Wołyńska lub Ruś Halicko-Włodzimierska (ukr. Галицько-Волинське князівство, łac. Regnum Galiciae et Lodomeriae) – jedna z dzielnic powstałych w wyniku rozpadu Rusi Kijowskiej, z ośrodkami w Haliczu i Włodzimierzu Wołyńskim. Miasta wchodzące w skład księstwa: Chełm, Przemyśl, Zwenigród, Bełz i Lwów.

Historia

W najstarszej kronice kronikarza ruskiego Nestora z roku 981 znajduje się pierwsza wzmianka o terenach, na których położony był Halicz: "poszedł Włodzimierz na Lachów i zajął im grody ich Przemyśl, Czerwień i inne grody mnogie, które i do dziś są pod Rusią". Informacja ta wskazuje na prawdopodobieństwo, że tereny te do 981 roku należały do Państwa Mieszka I.

Władysław I Herman (ur. ok. 1043, zm. 4 czerwca 1102) – książę z dynastii Piastów, władca Polski w latach 1079-1102. Młodszy syn Kazimierza I Odnowiciela i jego żony Dobroniegi.
Chełm (ukr., ros. Холм – Chołm) – miasto na prawach powiatu we wschodniej Polsce. Znajduje się na południowy wschód od Lublina, na północ od Zamościa oraz na południe od Białej Podlaskiej, w odległości 25 km od granicy z Ukrainą. Leży nad rzeką Uherką, lewym dopływem Bugu.

Od 1199 stolica Rusi Halicko-Wołyńskiej, jedno z największych miast Rusi Kijowskiej. Od roku 1206 królestwo halicko-włodzimierskie pod berłem króla Węgier Andrzeja II. W 1241 zniszczone przez mongolskie oddziały Batu-chana. Od roku 1340 ponownie w Polsce, przyłączone przez spadkobranie przez Kazimierza Wielkiego, wuja ostatniego księcia halicko-włodzimierskiego Jerzego II Trojdenowicza. W okresie I Rzeczypospolitej - ziemia halicka, województwo ruskie. Po pierwszym rozbiorze Polski w 1772 r. w zaborze austriackim powiat halicki. Za czasów II Rzeczypospolitej - województwo stanisławowskie.

Bolesław II Szczodry (Śmiały) (ur. ok. 1042, zm. 2 lub 3 kwietnia 1081 lub 1082) – książę Polski w latach 1058–1076, król Polski w latach 1076–1079.
Wolbrom (niem. Wolfram, Wohlborn, dawniej civitas Wolwrami, Wolwram, Nowe Miasto Wolwramów) – miasto w woj. małopolskim, w powiecie olkuskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Wolbrom. W latach 1931-1954 siedziba gminy Dłużec. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. katowickiego. Wchodzi w skład Zagłębia Dąbrowskiego.

Halicz i okolice, rok 1889

W 1367 w Haliczu utworzono arcybiskupstwo rzymskokatolickie przeniesione następnie przez błogosławionego Jakuba Strzemię do Lwowa, zaś w 1370 prawosławne.

Od średniowiecznej łacińskiej nazwy Halicza-Galicia pochodzi późniejsza zaborcza nazwa - Galicja.

Kalendarium

Lędziania

Lędzianie

Państwo Wielkomorawskie

IX wiek Państwo wielkomorawskie

przed 895 rokiem - według Gesta Hungarorum Almos (ojciec Arpada) zdobywa (bezkrwawo) Halicz, gdzie przebywa jakiś czas, zabierając na zakładników synów halickiej arystokracji; kronika nie podaje dokładnej daty, ale musiało to być przed śmiercią Almosa w 895 r.

rok 898 pierwsza wzmianka o grodzie autorstwa nieznanego z imienia kronikarza, z zapisu wynika, że w Haliczu przebywali Węgrzy

Państwo Mieszka I

rok 981 pierwsza wzmianka w latopisie kronikarza ruskiego Nestora o terenach, na których położony był Halicz: poszedł Włodzimierz na Lachów i zajął im grody ich Przemyśl, Czerwień i inne grody mnogie, które i do dziś są pod Rusią

Ruś Kijowska

od roku 981 w składzie Rusi Kijowskiej

rok 1054 początek rozbicia dzielnicowego na Rusi

Księstwo Halickie

od 1054 do 1340 Księstwo Halickie:

1097 na skutek ugody w Lubeczu gród dostaje się pod rządy Rościsławowiczów

lata 1099, 1206, (1149–1152), (1214–1220, 1227–1229 okres wpływów węgierskich

w roku 1018 r. odzyskał te tereny Bolesław Chrobry. Polska ponownie utraciła je w roku 1031. Z powrotem przyłączył je Bolesław Szczodry w 1069 r. Znów utracił te ziemie Władysław Herman

1187 pod panowaniem Jarosława Ośmiomysła (myślący za ośmiu) 1153-1187)

1206 król Węgier Andrzej II zostaje obrany królem Halicza i Włodzimierza, po łacinie "Rex Galiciae et Lodomeriae" - okres panowania jeden rok

W roku 1210 król Andrzej II postanowił zastąpić panującego w Haliczu Włodzimierza swoim podopiecznym starszym synem Romana – Danielem

rok 1238 na tronie w Haliczu zasiadł Daniel Halicki

od 1239 pod panowaniem księcia halickiego Kolomana, brata króla Węgier Beli IV

okres od 1239 - 1339 pod zwierzchnictwo lenne chanatu tatarskiego

od roku 1323 pod panowaniem księcia Jerzego II

herb miasta Halicz XIV wiek

Królestwo Polskie

od 1349 Halicz formalnie zostaje przyłączony prawem dziedzicznym po Bolesławie Trojdenowiczu do królestwa Kazimierza Wielkiego, co skutkuje zrzucenie zależności lennej od chanatu tatarskiego

lata 1378–1387 (Ludwik Węgierski) podporządkowanie władzy starostów węgierskich, książę Władysław Opolczyk namiestnikiem Rusi z ramienia króla Ludwika (króla Polski i Węgier)

1367 zostają nadane Haliczowi prawa miejskie magdeburskie

1367 w Haliczu utworzono arcybiskupstwo rzymskokatolickie

1370 powstaje arcybiskupstwo prawosławne

W roku 1375 dzięki interwencji biskupa przemyskiego Eryka z Winsen w Awinionie papież Grzegorz XI utworzył metropolię w Haliczu podporządkowując jej diecezje w Przemyślu, Włodzimierzu i Chełmie. Na początku XV wieku metropolię przeniesiono do Lwowa

W roku 1391 Jakub Strzemię otrzymuje papieską nominację na arcybiskupa z siedzibą w Haliczu, po jego śmierci w roku 1409 arcybiskupstwo zostaje przeniesione do Lwowa

1564 Sejm Polski wydaje Konstytucję na podstawie której powstaje odrębny sejmik dla ziemi halickiej, województwa ruskiego (powiat halicki, trembowelski, kołomyjski)

król Stefan Batory osadza w mieście Karaimów

1621 Tatarzy niszczą miasto

1624, 20 czerwca hetman Stanisław Koniecpolski zwycięża Tatarów w pobliżu miasta w Bitwie pod Martynowem

1649 wojska Kozaków zdobywają i niszczą miasto

1676 wojska turecko-tatarskie ponownie niszczą Halicz

1765 starostą halickim był Franciszek Ksawery Branicki, w mieście znajdowało się 110 domów oraz trzy kościoły

1772 podczas rozbiorów Polski austriackie wojska Marii Teresy zajmują miasto

zabór austriacki

od 1772 - 1914, austriacka Prowincja Galicja, powiat halicki

rok 1870 miasto liczy 4142 mieszkańców, z tych 1609 obrządku rzym. kat., 1690 gr.kat, 4 ormiańskiego katolickiego oraz 839 mojżeszowego

woj. stanisławowskie, II Rzeczpospolita

II Rzeczpospolita

od 1918 - 1939, województwo stanisławowskie II Rzeczpospolita

rok 1919 walki polsko-ukraińskie o Halicz i ziemię halicką

16 września 1920 - w czasie wojny z Rosją sowiecką na północny wschód od miasta miała miejsce Bitwa pod Dytiatynem

11 czerwca 1927 odbyła się w Haliczu Konferencja Gmin Karaimskich

wrzesień 1939 w mieście stacjonuje GO "Dniestr" gen. Maksymiliana Milana-Kamskiego

18 września 1939 przez most w Haliczu przeprawia się w kierunku Stanisławowa płk Stanisław Maczek

ZSRR

jesień 1945 przymusowe wysiedlenie Polaków z Halicza

Ukraina

rok 1991 miasto na Ukrainie

Grzegorz XI, (własciwie Pierre Roger de Beaufort), (ur. ok. 1329 w Maumont koło Limoges, zm. 27 marca 1378 w Rzymie), duchowny francuski, papież w okresie od 30 grudnia 1370.
Lędzianie (także Lędzanie, Lędzice, Lachowie, staronormańskie Laesa, Laesar (1031), staroruskie Лѧх (1115)- plemię lechickie zamieszkujące tereny pogranicza dzisiejszej Polski i Ukrainy.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)