Halikarnas - Polski Serwis Naukowy

Pozostałości po mauzoleum w Halikarnasie

Ruiny teatru w Halikarnasie

Halikarnas (gr. Ἁλικαρνᾱσσός Halikarnassós) – stanowisko archeologiczne w Bodrum w Turcji. W czasach starożytnych – miasto nad Morzem Egejskim w Karii. Największą sławę przyniosło mu Mauzoleum – jeden z siedmiu cudów świata.

Herodot z Halikarnasu (Ἡερόδοτος ὁ Ἁλικαρνασσεύς Herodotos ho Halikarnasseus) – historyk grecki ur. ok. 484 p.n.e. w Halikarnasie (w czasach rzymskich Peronium, obecnie Bodrum w Turcji), zm. ok. 426 p.n.e. prawdopodobnie w Turioj lub w Atenach, zwany "Ojcem historii". Można także nazwać go ojcem geografii. Jedynym zachowanym jego dziełem jest 9-księgowa relacja z wojen perskich, opisująca także geografię i historię Hellady, Persji i Egiptu oraz okolicznych krain, zatytułowana Dzieje (Ἱστορίαι Historiai, łac. Historiae). Jego relacje nie były zawsze dokładne, ale - w odróżnieniu od wielu innych historyków, aż po czasy dzisiejsze - zawsze opatrzone klauzulą "zgodnie z tym, czego się dowiedziałem" (Dzieje, I, 2).

Starożytność – okres w historii Bliskiego Wschodu, Europy i Afryki Północnej obejmujący dzieje tych regionów od powstania pierwszych cywilizacji do politycznego upadku cesarstwa zachodniorzymskiego w 476 roku[1].

Halikarnas założyli koloniści greccy z Trojzeny i Argos. W VIII wieku p.n.e. należał do heksapolis, związku sześciu miast doryckich razem z Lindos, Kamejros i Ialissos leżącymi na wyspie Rodos oraz z Kos i Knidos. W VI wieku p.n.e. miasto dostało się pod panowanie lidyjskiego króla Krezusa. W V wieku p.n.e. zagarnięte zostało przez Persów.

Kamejros (gr. Camirus) - doryckie miasto leżące na wyspie Rodos, wchodzące w skład heksapolis. Miasto położone było w nadmorskiej dolinie, którą zajmowała agora, dzielnice mieszkalne pięły się zaś na zboczach doliny. Kamejros, wspólnie z Ialissos i Lindos, stworzył w 408 p.n.e. silne państwo na Rodos, zachowując swoją odrębność polis w sprawach wewnętrznych.

Ialissos, Ialysos (gr. Ιαλυσός Ialysós) – antyczne miasto na wyspie Rodos (Grecja) położone w odległości około 8 km na zachód od miasta Rodos.

W latach 377-353 p.n.e. zależnym od Persów władcą Karii był Mauzolos. Przeniósł on stolicę swego państwa z Mylasy do Halikarnasu. Rozbudowując miasto wzorował się na planie Rodos, które otaczało półkolem port i rynek. Gdy zmarł, jego żona, a zarazem siostra, Artemizja, nakazała zbudować grobowiec dla męża. W roku 353 p.n.e. budowla była ukończona. Grobowiec Mauzolosa – Mauzoleum – słynął z piękna i stał się wzorcem dla innych budowli tego typu.

Lindos (gr. Λίνδος) - miasto na wyspie Rodos, w Grecji. Należało do doryckiej Heksapolis, w skład której wchodziły także Halikarnas, Ialissos, Kamejros, Kos i Knidos. Mimo doryckiego pochodzenia kolonii językiem tych miast był dialekt joński, o czym świadczą zachowane inskrypcje.

Przez starożytny Iran należy rozumieć nie terytorium tożsame z dzisiejszym Iranem, ale tzw. Wielki Iran, wyodrębniany ze względu na wspólnotę kulturową i historyczną, a w starożytności przede wszystkim językową. W tej epoce obejmował on oprócz dzisiejszego Iranu także Azję Środkową po Syr-Darię, stepy dzisiejszej południowej Rosji i Ukrainy zamieszkane od VIII/VII wieku p.n.e. przez irańskich koczowników oraz zachodni i środkowy Afganistan łącznie z pakistańską częścią Beludżystanu. Należy jednak tutaj zauważyć że mieszkający na terenie Ukrainy Scytowie i Sarmaci znaleźli się już w V w. p.n.e. pod silnym wpływem kultury greckiej i zaangażowani w sprawy europejskie zaczęli mieć odrębną od reszty Irańczyków historię.

W 334 roku p.n.e. Aleksander Macedoński zdobył bronione przez Persów miasto, które uległo wówczas zniszczeniu. Nigdy już nie podniosło się z upadku.

Mauzoleum przetrwało do początków XVI wieku n.e., kiedy to posłużyło budującym fortecę joannitom jako źródło budulca. Budowla miała prostokątną podstawę o wymiarach 30 na 40 m oraz 45 m wysokości. Część posągów z grobowca, dzieła Skopasa, Leocharesa, Bryaksisa i Timoteosa, można dziś podziwiać w British Museum.

Bryaksis (2 poł. IV wiek p.n.e.) – rzeźbiarz grecki z Karii, mieszkający najprawdopodobniej w Atenach. Wraz z Skopasem, Timoteosem i Leocharesem pracował przy zdobieniu Mauzoleum w Halikarnasie. Odpowiedzialny był za udekorowanie północnej strony mauzoleum. Jego autorstwa są najprawdopodobniej posągi przedstawiające Mauzolosa i jego żonę Artemizję. Ponadto znany jest z rzeźb przedstawiających władcę Seleucydów Seleukosa Nikatora.

Turcja (tur. Türkiye, Republika Turcji – Türkiye Cumhuriyeti) – państwo położone w Azji na półwyspie Azja Mniejsza, a częściowo również w Europie ze stolicą w Ankarze. Część europejska – Tracja stanowi 3% powierzchni i oddzielona jest od części azjatyckiej morzem Marmara oraz cieśninami Bosfor i Dardanele. Turcja jest krajem czterech mórz, gdyż od północy otacza ją Morze Czarne, od zachodu Morze Egejskie i morze Marmara, a od południa Morze Śródziemne – nazywane w języku tureckim Morzem Białym.

Z Halikarnasu pochodzili historycy Herodot i Dionizjusz.

Przypisy

N.G.L. Hammond, Dzieje Grecji, s.166.
N.G.L. Hammind, Dzieje Grecji, s.609.
N.G.L. Hammond, Dzieje Grecji, s.702.
N.G.L. Hammond, Dzieje Grecji, s.688.

Źródła

N.G.L. Hammond: Dzieje Grecji. Anna Świderkówna (tłum.). Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1973.

Witold Szolginia: Architektura. Warszawa: Sigma NOT, 1992, s. 59, 60. ISBN 83-85001-89-1.

W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
Halikarnas