Hallstatt - stanowisko archeologiczne

Dziewiętnastowieczna dokumentacja z cmentarzyska w Hallstatt

Dziewiętnastowieczna dokumentacja z cmentarzyska w Hallstatt

Kompleks stanowisk archeologicznych w Hallstatt – cmentarzysko i kopalnia soli w miasteczku Hallstatt, położonym nad jeziorem o takiej samej nazwie, w Górnej Austrii. Stanowisko to jest eponimem dla kultury halsztackiej z wczesnej epoki żelaza.

Grot, żeleźce – ostre, najczęściej metalowe zakończenie strzał, broni drzewcowej oraz drzewc chorągwi czy innych znaków wojskowych. Groty mogły być płaskie, paraboliczne, trójkątne lub czworokątne, przeznaczone do zadawania ran szarpanych, ciętych lub kłutych. Groty strzał nierzadko posiadały zadziory skierowane ku drzewcu, które utrudniały wyjęcie strzały z ciała, powodując jednocześnie większe obrażenia. Istniały także tępe groty używane podczas turniejów rycerskich. Grot mocowano za pomocą tulei nakładanej na drzewce lub za pomocą kolca wbijanego w drzewce.
Joachim Śliwa (ur. 1940) – prof. dr. hab. Uniwersytetu Jagiellońskiego; zajmuje się zagadnieniami sztuki i archeologii Egiptu i Bliskiego Wschodu. Od roku 1998 kieruje Zakładem Archeologii Egiptu i Bliskiego Wschodu UJ. Przewodniczący Rady Naukowej Zakładu Archeologii Śródziemnomorskiej PAN w Warszawie. W 1975 obronił rozprawę habilitacyjną. W 1995 roku otrzymał tytuł profesora zwyczajnego

Kopalnia soli

Złoża soli położone są na wysokości 900–1200 m n.p.m., czyli przynajmniej 450 metrów nad lustrem wody jeziora Hallstatt. Ciągną się one wzdłuż północnej krawędzi Alp i zawierają 45% soli, przy czym złoża wydobywane w okresie halsztackim miały aż 70–84% zawartości czystej soli. Historia badań nad tą kopalnią sięga pierwszej połowy XIX wieku. Była ona badana w latach 1824–1831, 1846–1863, 1937–1939. Eksploatację złóż metodą górniczą zaczęto już w połowie VIII wieku p.n.e. i kontynuowano ją aż po czasy nowożytne. Kopalnia składa się z trzech grup wyrobisk: zachodniego, wschodniego i północnego.

Pochwa – futerał do noszenia broni białej siecznej. Noszona przy pasie, na plecach, na udzie, na łydce lub umiejscowiona w bucie. Wykonana, może byċ ze skóry lub tkaniny, w nowszych czasach z metalu. Dawniej wykonywano ją z dwóch drewnianych łupek obszytych skórą i okutych dołem w "trzewik", a górą w szyjkę. Do zawieszenia służyły dwa okucia, tzw. ryfki z kółkami (brajcarki).
Łuczywo (inaczej żagiew, pochodnia) – narzędzie służące do oświetlania składające się z niewielkiej długości kija, który na jednym końcu jest obwiązany włosami lnu, które nasączano smolną substancją. Łuczyw używano do oświetlenia mrocznych pomieszczeń zamków i podziemnych lochów. Pochodni nie używano bezpośrednio w pokojach, chyba, że miały dobrą wentylację. Odpędzano nimi watahy wilków, które napadały na przejeżdżających lasami ludzi. Pochodnie także służyły żołnierzom do podpalania podbitych wiosek (najczęściej Tatarom).

Kopalnia soli obecnie (2007)

Na grupę zachodnią składa się 20 zespołów znalezisk, zajmujących około 72 tysięcy m². Długość wyrobisk w tej grupie to 1400 m, zaś najgłębsze miejsce znajduje się około 330 m poniżej powierzchni. Ta część kopalni jest jednak obecnie niedostępna.

Z kolei na grupę wschodnią, która jest położona na wysokości 885–985 m n.p.m., składa się 25 zespołów znalezisk. Długość jej chodników wynosi 1600 m, a najgłębszy punkt znajduje się na głębokości 200 m pod powierzchnią. W 1734 roku w wyrobisku o nazwie Klib-Werk odkryto zakonserwowane w soli zwłoki prehistorycznego górnika, które następnie pochowano na cmentarzu w Hallstatt.

Grupę północną, położoną na wysokości 925–1070 m n.p.m., tworzy 12 zespołów znalezisk, a jej najgłębszy punkt położony jest 215 m poniżej powierzchni. W wyrobiskach o nazwach Grüner-Werk i Appold-Werk natrafiono na zakonserwowane wory tragarskie, naczynia drewniane, szczapki, łuczywo, czapki futrzane.

Złoża eksploatowano kilofami, aby następnie wynosić bryły soli w worach ważących po załadowaniu 45 kilogramów. Do oświetlenia służyły lipowe łuczywa z przywiązanymi do nich szczapkami jodłowymi i świerkowymi. Górnicy ubierali się w specjalną odzież z futer i skóry. Ich pracy towarzyszyły częste wypadki, o czym świadczą znajdowane zasypane szkielety. Właściwości soli przyczyniły się do zachowania wielu wyrobów ze skóry i drewna oraz tekstyliów. To właśnie ludność pozyskująca sól z tych złóż założyła obecne cmentarzysko, położone na miejscu wzniesionym na wysokości około 450 m n.p.m.

Okres lateński – okres w pradziejach Europy Środkowej i Zachodniej trwający od 400 p.n.e. do początku naszej ery. Nazwa okresu pochodzi od stanowiska archeologicznego w La Tène. W tym czasie Europa znajdowała się pod kulturowymi wpływami stylu lateńskiego wywodzącymi się z obszarów zamieszkanych przez Celtów. Kultura lateńska powstała jako kontynuatorka zespołu zachodniohalsztackich grup kulturowych. Na jej peryferiach rozwijały się odmiany kultury lateńskiej: celtycko-iliryjska, celtycko-tracka i celtycko-germańska. Kolonizacja celtycka objęła również ziemie Europy Środkowo-Wschodniej; Czechy, gdzie osiedlili się Bojowie, Morawy (Wolkowie), Słowacja (Kotynowie, Anartowie) Górny i Dolny Śląsk, część Małopolski (Anartowie).
Glina – pod kątem genezy, jest to ilasta skała osadowa, powstała najczęściej w okresie czwartorzędu w wyniku nagromadzenia osadów morenowych (skały ilaste starsze niż czwartorzędowe nazywane są najczęściej iłami). Jest to zatem skała złożona z minerałów ilastych, kwarcu, skaleni, substancji koloidalnych, może zawierać okruchy innych skał oraz substancje organiczne (humus, korzenie, bituminy).

Miecze z cmentarzyska w Hallstatt

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)