Halszka Osmólska - Polski Serwis Naukowy

Halszka Osmólska (ur. 15 września 1930 w Poznaniu, zm. 31 marca 2008) – polska paleontolog, profesor, specjalizująca się w badaniach dinozaurów i pierwotnych krokodyli.

Życiorys

Studia biologiczne rozpoczęła na Wydziale Biologii i Nauk o Ziemi Uniwersytetu Poznańskiego w 1949, w 1952 przeniosła się na biologię Uniwersytetu Warszawskiego, który ukończyła w 1955. Tamże obroniła doktorat w 1962. Od 1955 pracowała w warszawskim Instytucie Paleobiologii PAN (do 1990 pod nazwą Zakład Paleobiologii PAN). W latach 1983-1988 była jego dyrektorką.

Zofia Kielan-Jaworowska (ur. 25 kwietnia 1925 w Sokołowie Podlaskim) – polska paleobiolog, emerytowana profesor w Instytucie Paleobiologii PAN w Warszawie.
Instytut Paleobiologii im. Romana Kozłowskiego Polskiej Akademii Nauk zajmuje się badaniami z zakresu paleontologii. Jego siedziba znajduje się w Warszawie.

W początkach swojej kariery badała trylobity górnego dewonu i dolnego karbonu z rejonu świętokrzyskiego, ale także z innych rejonów Europy i Azji. W latach 1965-1970 była uczestniczką serii wypraw Polsko-Mongolskiej Ekspedycji Paleontologicznej, które na pustyni Gobi dokonały odkryć szeregu nowych gatunków dinozaurów i pierwotnych ssaków z epoki późnej kredy. Badając mongolskie znaleziska ustanowiła szereg nowych gatunków dinozaurów (patrz lista na końcu hasła). Do najważniejszych jej osiągnięć należy wyjaśnienie wielu problemów budowy i taksonomii dinozaurów kaczodziobych oraz owiraptorów i odkrycie pierwszych azjatyckich dinozaurów grubogłowych oraz pierwszych na świecie krokodyli kredowych. Większość jej prac o mongolskich dinozaurach powstała we współpracy z Teresą Maryańską. Była jednym z redaktorów i autorów całościowej monografii o dinozaurach, wydanej w USA w 1990 i w 2004 i będącej jedną z najczęściej cytowanych prac z tej dziedziny.

Gallimim (Gallimimus bullatus) to teropod z grupy ornitomimozaurów, którego szczątki na pustyni Gobi odkryli polscy paleontolodzy (Cagan Chuszu, formacja Nemegt). W polskich zbiorach znajdują się kopie szkieletów, oryginał został zwrócony Mongolii.
Krokodyle (Crocodilia) – rząd gadów, jedynych oprócz ptaków współczesnych przedstawicieli archozaurów (Archosauria) oraz jedynych żyjących przedstawicieli kladu Crurotarsi. Obecnie reprezentowany jest przez trzy rodziny: krokodylowatych, aligatorowatych oraz gawiali. Poszczególne rodziny różnią się między sobą kształtem pyska oraz liczbą i układem zębów. Żyją w strefie tropikalnej, subtropikalnej i umiarkowanej na wszystkich kontynentach oprócz Europy i Antarktydy.

Nazwiskiem H. Osmólskiej nazwano gatunek owiraptora (Citipati osmolskae) i gatunek dromeozauryda (Velociraptor osmolskae) oraz rodzaj wczesnotriasowego archozauromorfa Osmolskina, a w 2010 także Prolagus osmolskae - zajęczaka z pliocenu Polski .

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

Czy wiesz że...? beta

Szczekuszkowate (Ochotonidae) – rodzina niewielkich ssaków z rzędu zajęczaków. Występują w Ameryce Północnej, we Wschodniej Europie i w Południowo-wschodniej Azji. Mają rozmiar szczura, jednak w przeciwieństwie do niego nie posiadają ogona. Ich tylne kończyny są nieco dłuższe od przednich, a uszy są zaokrąglone. Poruszają się skokami, jak zając. Żyją w górach lub na stepach, przeważnie w stadkach. Kopią w ziemi nory mające liczne wejścia. Odżywiają się roślinami. Przed zimą gromadzą w swoich norach ogromne zapasy w postaci suszonych traw. Na zimę zapadają w płytki sen, w czasie którego przebudzają się i odżywiają zgromadzonymi zapasami. U różnych gatunków ciąża trwa 20 - 32 dni, w ciągu roku samica wydaje 2-4 mioty, po kilka młodych w każdym.

Osmolskina – rodzaj bazalnego przedstawiciela Archosauriformes żyjącego we wczesnym triasie na terenie dzisiejszej Europy. Holotyp (ZPAL R-I/77) Osmolskina czatkowicensis, jedynego gatunku rodzaju, został odkryty w datowanych analizą biostratygraficzną na najprawdopodobniej wczesny olenek osadach w Czatkowicach niedaleko Krakowa. Obejmuje przednią część kości szczękowej z zachowanym wyrostkiem nosowym. Odkryto także dwieście kości czaszki, w tym kości puszki mózgowej oraz żuchwy, trzydzieści kręgów ze wszystkich odcinków kręgosłupa, pięć kompletnych kości biodrowych, trzydzieści kości kończyn oraz kilkaset kości szkieletu pozaczaszkowego i zębów. Długość czaszki osmolskiny wynosiła około 60 mm, jednak niektóre z odkrytych skamieniałości sugerują, że u większych osobników dochodziła ona do około 120 mm.

Gatunek (łac. species) – termin stosowany w biologii w różnych znaczeniach, zależnie od kontekstu, w jakim występuje. Najczęściej pod pojęciem gatunku rozumie się:

Homalocefal – roślinożerny dinozaur z infrarzędu pachycefalozaurów. Żył na terenie dzisiejszej Mongolii w późnej kredzie około 80 milionów lat temu. Odkryto u niego tylko czaszkę oraz część szkieletu.

Citipati – rodzaj niewielkiego teropoda z grupy owiraptorozaurów, występującego pod koniec kredy, ok. 82-78 mln lat temu, na terenach współczesnej Mongolii.

Kreda – ostatni okres ery mezozoicznej, trwający około 80 milionów lat (od 145,5 ± 4,0 do 65,5 ± 0,3 mln lat temu). Kreda dzieli się na dwie epoki: wczesną kredę i późną kredę.

Trylobity (†Trilobita, z gr. treis - trzy + lobos - płat) – gromada wymarłych morskich stawonogów o owalnym i spłaszczonym grzbietobrzusznie ciele, z wyraźnie wyróżnioną częścią głowową, tułowiową i ogonową. Od strony grzbietu przykryte wapiennym pancerzem. Dwie głębokie bruzdy wzdłuż dłuższej osi ciała dzielą optycznie jego powierzchnię na trzy płaty (stąd nazwa gromady). Pojawiły się w połowie wczesnego kambru, a wymarły z końcem permu.